શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 4.3.3

૪.૩.૩ શુક્રઃ, મન્થી, આગ્રયણઃ, મરુત્વતીયઃ, ઉક્થ્યઃ
ઇહા ઇહા ઇત્યભિષુણોતિ । ઇન્દ્રમેવૈતદાચ્યાવયતિ બૃહદ્બૃહદિતીન્દ્રમેવૈતદાચ્યાવયતિ -

સ શુક્રામન્થિનૌ પ્રથમૌ ગૃહ્ણાતિ । શુક્રવદ્ધ્યેતત્સવનમથાગ્રયણં સર્વેષુ હ્યેષ સવનેષુ ગૃહ્યતેઽથ મરુત્વતીયમથોક્થ્યમુક્થાનિ હ્યત્રાપિ ભવન્તિ -

તદ્ધૈકે । ઉક્થ્યં ગૃહીત્વાથ મરુત્વતીયં ગૃહ્ણન્તિ તદુ તથા ન કુર્યાન્મરુત્વતીયમેવ ગૃહીત્વાથોક્થ્યં ગૃહ્ણીયાત્ -

તાન્વા એતાન્ । પઞ્ચ ગ્રહાન્ગૃહ્ણાત્યેષ વૈ વજ્રો યન્માધ્યન્દિનઃ પવમાનસ્તસ્માત્પઞ્ચદશઃ પઞ્ચસામા ભવતિ પઞ્ચદશો હિ વજ્રઃ સ એતૈઃ પઞ્ચભિર્ગ્રહૈઃ પઞ્ચ વા ઇમા અઙ્ગુલયોઽઙ્ગુલિભિર્વૈ પ્રહરતિ -

ઇન્દ્રો વૃત્રાય વજ્રં પ્રજહાર । સ વૃત્રં પાપ્માનં હત્વા વિજિતેઽભયેઽનાષ્ટ્રે દક્ષિણા નિનાય તસ્માદપ્યેતર્હિ યદૈવૈતેન માધ્યન્દિનેન પવમાનેન સ્તુવતેઽથ વિજિતેઽભયેઽનાષ્ટ્રે દક્ષિણા નીયન્તે તથો એવૈષ એતૈઃ પઞ્ચભિર્ગ્રહૈઃ પાપ્મને દ્વિષતે ભ્રાતૃવ્યાય વજ્રં પ્રહરતિ સ વૃત્રં પાપ્માનં હત્વા વિજિતેઽભયેઽનાષ્ટ્રે દક્ષિણા નયતિ તસ્માદ્વા એતાન્પઞ્ચ ગ્રહાન્ગૃહ્ણાતિ -

તદ્યન્મરુત્વતીયાન્ગૃહ્ણાતિ । એતદ્વા ઇન્દ્રસ્ય નિષ્કેવલ્યં સવનં યન્માધ્યન્દિનં સવનં તેન વૃત્રમજિઘાંસત્તેન વ્યજિગીષત મરુતો વા ઇત્યશ્વત્થેઽપક્રમ્ય તસ્થુઃ ક્ષત્રં વા ઇન્દ્રો વિશો મરુતો વિશા વૈ ક્ષત્રિયો બલવાન્ભવતિ તસ્માદાશ્વત્થે ઋતુપાત્રે સ્યાતાં કાર્ષ્મર્યમયે ત્વેવ ભવતઃ -

તાનિન્દ્ર ઽઉપમન્ત્રયાં ચક્રે । ઉપ માવર્તધ્વં યુષ્માભિર્બલેન વૃત્રં હનાનીતિ તે હોચુઃ કિં નસ્તતઃ સ્યાદિતિ તેભ્ય એતૌ મરુત્વતીયૌ ગ્રહાવગૃહ્ણાત્ -

તે હોચુઃ । અપનિધાયૈનમોજ ઉપાવર્તામહા ઇતિ ત એનમપનિધાયૈવૌજ ઉપાવવૃતુસ્તદ્વા ઇન્દ્રોઽસ્પૃણુતાપનિધાય વૈ મૌજ ઉપાવૃતન્નિતિ -

સ હોવાચ । સહૈવ મૌજસોપાવર્તધ્વમિતિ તેભ્યો વૈ નસ્તૃતીયં ગ્રહં ગૃહાણેતિ તેભ્ય એતં તૃતીયં ગ્રહમગૃહ્ણાદુપયામગૃહીતોઽસિ મરુતાં ત્વૌજસ ઇતિ ત એનં સહૈવૌજસોપાવર્તન્ત તૈર્વ્યજયત તૈર્વૃત્રમહન્ક્ષત્રં વા ઇન્દ્રો વિશો મરુતો વિશા વૈ ક્ષત્રિયો બલવાન્ભવતિ તત્ક્ષત્ર એવૈતદ્બલં દધાતિ તસ્માન્મરુત્વતીયાન્ગૃહ્ણાતિ -

સ વા ઇન્દ્રાયૈવ મરુત્વતે ગૃહ્ણીયાત્ । નાપિ મરુદ્ભ્યઃ સ યદ્ધાપિ મરુદ્ભ્યો ગૃહ્ણીયાત્પ્રત્યુદ્યામિનીં હ ક્ષત્રાય વિશં કુર્યાદથૈતદિન્દ્રમેવાનુ મરુત આભજતિ તત્ક્ષત્રાયૈવૈતદ્વિશં કૃતાનુકરામનુવર્ત્માનં કરોતિ તસ્માદિન્દ્રાયૈવ મરુત્વતે ગૃહ્ણીયાન્નાપિ મરુદ્ભ્યઃ -

અપક્રમાદુ હૈવૈષામેતદ્બિભયાં ચકાર । યદિમે મન્નાપક્રામેયુર્યન્નાન્યદ્ધ્રિયેરન્નિતિ તાનેવૈતદનપક્રમિણોઽકુરુત તસ્માદિન્દ્રાયૈવ મરુત્વતે ગૃહ્ણીયાન્નાપિ મરુદ્ભ્યઃ -

ઋતુપાત્રાભ્યાં ગૃહ્ણાતિ । ઋતવો વૈ સંવત્સરો યજ્ઞસ્તેઽદઃ પ્રાતઃસવને પ્રત્યક્ષમવકલ્પ્યન્તે યદૃતુગ્રહાન્ગૃહ્ણાત્યથૈતત્પરોઽક્ષં માધ્યન્દિનેસવનેઽવકલ્પયન્તે યદૃતુપાત્રાભ્યાં મરુત્વતીયાન્ગૃહ્ણાતિ વિશો વૈ મરુતોઽન્નં વૈ વિશ ઋતવો વા ઇદં સર્વમન્નાદ્યં પચન્તિ તસ્માદૃતુપાત્રાભ્યામ્મરુત્વતીયાન્ગૃહ્ણાતિ -

અથાતો ગૃહ્ણાત્યેવ । ઇન્દ્ર મરુત્વ ઇહ પાહિ સોમં યથા શાર્યાતે અપિબઃ સુતસ્ય । તવ પ્રણીતી તવ શૂર શર્મન્નાવિવાસન્તિ કવયઃ સુયજ્ઞાઃ । ઉપયામગૃહીતોઽસીન્દ્રાય ત્વા મરુત્વત એષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા મરુત્વતે -

મરુત્વન્તં વૃષભમ્ । વાવૃધાનમકવારિં દિવ્યં શાસમિન્દ્રં વિશ્વાસાહમવસે નૂતનાયોગ્રં સહોદામિહ તં હુવેમ । ઉપયામગૃહીતોઽસીન્દ્રાય ત્વા મરુત્વત એષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા મરુત્વતે ઉપયામગૃહીતોઽસિ મરુતાં ત્વૌજસ ઇતિ તૃતીયં ગ્રહં ગૃહ્ણાતિ -

અથ માહન્દ્રં ગ્રહં ગૃહ્ણાતિ । પાપ્મના વા એતદિન્દ્રઃ સંસૃષ્ટોઽભૂદ્યદ્વિશા મરુદ્ભિઃ સ યથા વિજયસ્ય કામાય વિશા સમાને પાત્રેઽશ્નીયાદેવં તદ્યદસ્મા એતં મરુદ્ભિઃ સમાનં ગ્રહમગૃહ્ણન્ -

તં દેવાઃ । સર્વસ્મિન્વિજિતેઽભયેઽનાષ્ટ્રે યથેષીકાં મુઞ્જાદ્વિવૃહેદેવં સર્વસ્માત્પાપ્મનો વ્યવૃહન્યન્માહેન્દ્રં ગ્રહમગૃહ્ણંસ્તથો એવૈષ એતદ્યથેષીકા વિમુઞ્જા સ્યાદેવં સર્વસ્માત્પાપ્મનો નિર્મુચ્યતે યન્માહેન્દ્રં ગ્રહં ગૃહ્ણાતિ -

યદ્વેવ માહેન્દ્રં ગ્રહં ગૃહ્ણાતિ । ઇન્દ્રો વા એષ પુરા વૃત્રસ્ય વધાદથ વૃત્રં હત્વા યથા મહારાજો વિજિગ્યાન એવં મહેન્દ્રોઽભવત્તસ્માન્માહેન્દ્રં ગ્રહં ગૃહ્ણાતિ મહાન્તમુ ચૈવૈનમેતત્ખલુ કરોતિ વૃત્રસ્ય વધાય તસ્માદ્વેવ માહેન્દ્રં ગ્રહં ગૃહ્ણાતિ શુક્ર પાત્રેણ ગૃહ્ણાત્યેષ વૈ શુક્રો ય એષ તપત્યેષ ઉ એવ મહાંસ્તસ્માચ્છુક્રપાત્રેણ ગૃહ્ણાતિ -

અથાતો ગૃહ્ણાત્યેવ । મહાં ઇન્દ્રો નૃવદા ચર્ષણિપ્રા ઉત દ્વિબર્હા અમિનઃ સહોભિઃ અસ્મદ્ર્યગ્વાવૃધે વીર્યાયોરુઃ પૃથુઃ સુકૃતઃ કર્તૃભિર્ભૂત્ ઉપયામગૃહીતોઽસિ મહેન્દ્રાય ત્વૈષ તે યોનિર્મહેન્દ્રાય ત્વેતિ સાદયતિ મહેન્દ્રાય હ્યેનં ગૃહ્ણાતિ -

અથોપાકૃત્યૈતાં વાચં વદતિ । અભિષોતારોઽભિષુણુતૌલૂખલાનુદ્વાદયતાગ્નીદાશિરં વિનય સૌમ્યસ્ય વિત્તાદિતિ તે વૈ તૃતીયસવનાયૈવાભિષોતારોઽભિષુણ્વન્તિ તૃતીયસવનાયૌલૂખલાનુદ્વાદયન્તિ તૃતીયસવનાયાગ્નીદાશિરં વિનયતિ તૃતીયસવનાય સૌમ્યં ચરું શ્રપયત્યેતે વૈ શુક્રવતી રસવતી સવને યત્પ્રાતઃસવનં ચ માધ્યન્દિનં ચ સવનમથૈતન્નિર્ધીતશુક્રં યત્તૃતીયસવનં તદેવૈતસ્માન્માધ્યન્દિનાત્સવનાન્નિર્મિમીતે તથો હાસ્યૈતચ્છુક્રવદ્રસવત્તૃતીયસવનં ભવતિ તસ્માદેતામત્ર વાચં વદતિ -