શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 4.3.2

૪.૩.૨ માધ્યંદિનસવનગ્રહાઃ
ગૃણાતિ હ વા એતદ્ધોતા યચ્છંસતિ । તસ્મા એતદ્ગૃણતે પ્રત્યેવાધ્વર્યુરાગૃણાતિ તસ્માત્પ્રતિગરો નામ -

તં વૈ પ્રાઞ્ચમાસીનમાહ્વયતે । સર્વે વા અન્ય ઉદ્ગાતુઃ પ્રાઞ્ચ આર્ત્વિજ્યં કુર્વન્તિ તથો હાસ્યૈતત્પ્રાગેવાર્ત્વિજ્યં કૃતં ભવતિ -

પ્રજાપતિર્વા ઉદ્ગાતા । યોષર્ગ્ઘોતા સ એતત્પ્રજાપતિરુદ્ગાતા યોષાયામૃચિ હોતરિ રેતઃ સિઞ્ચતિ યત્સ્તુતે તદ્ધોતા શસ્ત્રેણ પ્રજનયતિ તચ્છ્યતિ યથાયં પુરુષઃ શિતસ્તદ્યદેનચ્છ્યતિ તસ્માચ્છસ્ત્રં નામ -

તદુપપલ્યય્ય પ્રતિગૃણાતિ । ઇદમેવૈતદ્રેતઃ સિક્તમુપનિમદત્યથ યત્પરાઙ્તિષ્ઠન્પ્રતિગૃણીયાત્પરાગુ હૈવૈતદ્રેતઃ સિક્તં પ્રણશ્યેત્તન્ન પ્રજાયેત સમ્યઞ્ચા ઉ ચૈવૈતદ્ભૂત્વૈતદ્રેતઃ સિક્તં પ્રજનયતઃ -

યાતયામાનિ વૈ દેવૈશ્છન્દાંસિ । ચ્છન્દોભિર્હિ દેવાઃ સ્વર્ગં લોકં સમાશ્નુવત મદો વૈ પ્રતિગરો યો વા ઋચિ મદો યઃ સામન્રસો વૈ સ તચ્છન્દઃ સ્વેવૈતદ્રસં દધાત્યયાતયામાનિ કરોતિ તૈરયાતયામૈર્યજ્ઞં તન્વતે -

તસ્માદ્યદ્યર્ધર્ચશઃ શંસેત્ । અર્ધર્ચેઽર્ધર્ચે પ્રતિગૃણીયાદ્યદિ પચ્છઃ શંસેત્પદેપદે પ્રતિગૃણીયાદ્યત્ર વૈ શંસન્નવાનિતિ તદસુરરક્ષસાનિ યજ્ઞમન્વવચરન્તિ તત્પ્રતિગરેણ સંદધાતિ નાષ્ટ્રાણાં રક્ષસામનન્વવચારાય યજમાનસ્યો ચૈવૈતદ્ભ્રાતૃવ્યલોકં છિનત્તિ -

ચતુરક્ષરાણિ હ વા અગ્રે ચ્છન્દાંસ્યાસુઃ । તતો જગતી સોમમચ્છાપતત્સા ત્રીણ્યક્ષરાણિ
હિત્વા જગામ તતસ્ત્રિષ્ટુપ્સોમમચ્છાપતત્સૈકમક્ષરં હિત્વા જગામ તતો ગાયત્રી સોમમચ્છાપતત્સૈતાનિ ચાક્ષરાણિ હરન્ત્યાગચ્છત્સોમં ચ તતોઽષ્ટાક્ષરા ગાયત્ર્યભવત્તસ્માદાહુરષ્ટાક્ષરા ગાયત્રીતિ -

તયા પ્રાતઃસવનમતન્વત । તસ્માદ્ગાયત્રં પ્રાતઃસવનં તયૈવ માધ્યન્દિનં સવનમતન્વત તાં હ ત્રિષ્ટુબુવાચોપ ત્વાહમાયાનિ ત્રિભિરક્ષરૈરુપ મા હ્વયસ્વ મા મા યજ્ઞાદન્તર્ગા ઇતિ તથેતિ તામુપાહ્વયત તત એકાદશાક્ષરા ત્રિષ્ટુબભવત્તસ્માદાહુસ્ત્રૈષ્ટુભં માધ્યન્દિનં સવનમિતિ -

તયૈવ તૃતીયસવનમતન્વત । તાં હ જગત્યુવાચોપ ત્વાહમાયાન્યેકેનાક્ષરેણોપ મા હ્વયસ્વ મા મા યજ્ઞાદન્તર્ગા ઇતિ તથેતિ તામુપાહ્વયત તતો દ્વાદશાક્ષરા જગત્યભવત્તસ્માદાહુર્જાગતં તૃતીયસવનમિતિ -

તદાહુઃ । ગાયત્રાણિ વૈ સર્વાણિ સવનાનિ ગાયત્રી હ્યેવૈતદુપસૃજમાનૈદિતિ તસ્માત્સંસિદ્ધં પ્રાતઃસવને પ્રતિગૃણીયાત્સંસિદ્ધા હિ ગાયત્ર્યાગચ્છત્સકૃન્મદ્વન્માધ્યન્દિને સવન એકં હિ સાઽક્ષરં હિત્વાઽઽગચ્છત્તેનૈવૈનામેતત્સમર્ધયતિ કૃત્સ્નાં કરોતિ -

યત્ર ત્રિષ્ટુભઃ શસ્યન્તે । ત્રિમદ્વત્તૃતીયસવને ત્રીણિ હિ સાઽક્ષરાણિ હિત્વાઽઽગચ્છત્તૈરેવૈનામેતત્સમર્ધયતિ કૃત્સ્નાં કરોતિ -

યત્ર દ્યાવાપૃથિવ્યં શસ્યતે । ઇમે હ વૈ દ્યાવાપૃથિવી ઇમાઃ પ્રજા ઉપજીવન્તિ તદનયોરેવૈતદ્દ્યાવાપૃથિવ્યો રસં દધાતિ તે રસવત્યા ઉપજીવનીયે ઇમાઃ પ્રજા ઉપજીવન્તિ સ વા ઓમિત્યેવ પ્રતિગૃણીયાત્તદ્ધિ સત્યં તદ્દેવા વિદુઃ -

તદ્ધૈકે । ઓથામો દૈવ વાગિતિ પ્રતિગૃણન્તિ વાક્પ્રતિગર એતદ્વાચમુપાપ્નુમ ઇતિ વદન્તસ્તદુ તથા ન કુર્યાદ્યથા વૈ કથા ચ પ્રતિગૃણાત્યુપાપ્તૈવાસ્ય વાગ્ભવતિ વાચા હિ પ્રતિગૃણાતિ તસ્માદોમિત્યેવ પ્રતિગૃણીયાત્તદ્ધિ સત્યં તદ્દેવા વિદુઃ -