શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 4.1.5

૪.૧.૫ આશ્વિનગ્રહઃ
શ્રોત્રં હ વા અસ્યાશ્વિનઃ । તસ્માત્સર્વતઃ પરિહારં ભક્ષયતિ સર્વતો હ્યનેન શ્રોત્રેણ શૃણોતિ યત્ર વૈ ભૃગવો વાઙ્ગિરસો વા સ્વર્ગં લોકં સમાશ્નુવત તચ્ચ્યવનો વા ભાર્ગવશ્ચ્યવનો વાઙ્ગિરસસ્તદેવ જીર્ણિઃ કૃત્યારૂપો જહે -

શર્યાતો હ વા ઇદં માનવો ગ્રામેણ ચચાર । સ તદેવ પ્રતિવેશો નિવિવિશે તસ્ય કુમારાઃ ક્રીડન્ત ઇમં જીર્ણિં કૃત્યારૂપમનર્થ્યં મન્યમાના લોષ્ટૈર્વિપિપિષુઃ -

સ શાર્યાતેભ્યશ્ચુક્રોધ । તેભ્યોઽસંજ્ઞાં ચકાર પિતૈવ પુત્રેણ યુયુધે ભ્રાતાભ્રાત્રા -

શર્યાતો હ વા ઈક્ષાં ચક્રે । યત્કિમકરં તસ્માદિદમાપદીતિ સ ગોપાલાંશ્ચાવિપાલાંશ્ચ સંહ્વયિતવા ઉવાચ -

સ હોવાચ । કો વોઽદ્યેહ કિંચિદદ્રાક્ષીદિતિ તે હોચુઃ પુરુષ એવાયં જીર્ણિઃ કૃત્યારૂપઃ શેતે તમનર્થ્યં મન્યમાનાઃ કુમારા લોષ્ટૈર્વ્યપિક્ષન્નિતિ સ વિદાંચકાર સ વૈ ચ્યવન ઇતિ -

સ રથં યુક્ત્વા । સુકન્યાં શાર્યાતીમુપાધાય પ્રસિષ્યન્દ સ આજગામ યત્રર્ષિરાસ તત્ -

સ હોવાચ । ઋષે નમસ્તે યન્નાવેદિષં તેનાહિંસિષમિયં સુકન્યા તયા તેઽપહ્નુવે સંજાનીતાં મે ગ્રામ ઇતિ તસ્ય હ તત એવ ગ્રામઃ સંજજ્ઞે સ હ તત એવ શર્યાતો માનવ ઉદ્યુયુજે નેદપરં હિનસાનીતિ -

અશ્વિનૌ હ વા ઇદં ભિષજ્યન્તૌ ચેરતુઃ । તૌ સુકન્યામુપેયતુસ્તસ્યામ્મિથુનમીષાતે તન્ન જજ્ઞૌ -

તૌ હોચતુઃ । સુકન્યે કમિમં જીર્ણિં કૃત્યારૂપમુપશેષ આવામનુપ્રેહીતિ સા હોવાચ યસ્મૈ માં પિતાઽદાન્નૈવાહં તં જીવન્તં હાસ્યામીતિ તદ્ધાયમૃષિરાજજ્ઞૌ -

સ હોવાચ । સુકન્યે કિં ત્વૈતદવોચતામિતિ તસ્મા એતદ્વ્યાચચક્ષે સ હ વ્યાખ્યાતઽઉવાચ યદિ ત્વૈતત્પુનર્બ્રુવતઃ સા ત્વં બ્રૂતાન્ન વૈ સુસર્વાવિવ સ્થો ન સુસમૃદ્ધાવિવાથ મે પતિં નિન્દથ ઇતિ તૌ યદિ ત્વા બ્રુવતઃ કેનાવમસર્વૌ સ્વઃ કેનાસમૃદ્ધાવિતિ સા ત્વં બ્રૂતાત્પતિં નુ મે પુનર્યુવાણં કુરુતમથ વાં વક્ષ્યામીતિ તાં પુનરુપેયતુસ્તાં હૈતદેવોચતુઃ -

સા હોવાચ । ન વૈ સુસર્વાવિવ સ્થો ન સુસમૃદ્ધાવિવાથ મે પતિં નિન્દથ ઇતિ તૌ હોચતુઃ કેનાવમસર્વૌ સ્વઃ કેનાસમૃદ્ધાવિતિ સા હોવાચ પતિં નુ મે પુનર્યુવાણં કુરુતમથ વાં વક્ષ્યામીતિ -

તૌ હોચતુઃ । એતં હ્રદમભ્યવહર સ યેન વયસા કમિષ્યતે તેનોદૈષ્યતીતિ તં હ્રદમભ્યવજહાર સ યેન વયસા ચકમે તેનોદેયાય -

તૌ હોચતુઃ । સુકન્યે કેનાવમસર્વૌ સ્વઃ કેનાસમૃદ્ધાવિતિ તૌ હર્ષિરેવ પ્રત્યુવાચ કુરુક્ષેત્રેઽમી દેવા યજ્ઞં તન્વતે તે વાં યજ્ઞાદન્તર્યન્તિ તેનાસર્વૌ સ્થસ્તેનાસમૃદ્ધાવિતિ તૌ હ તત એવાશ્વિનૌ પ્રેયતુસ્તાવાજગ્મતુર્દેવાન્યજ્ઞં તન્વાનાન્ત્સ્તુતે બહિષ્પવમાને -

તૌ હોચતુઃ । ઉપ નૌ હ્વયધ્વમિતિ તે હ દેવા ઊચુર્ન વામુપહ્વયિષ્યામહે બહુ મનુષ્યેષુ સંસૃષ્ટમચારિષ્ટં ભિષજ્યન્તાવિતિ -

તૌ હોચતુઃ । વિશીર્ષ્ણા વૈ યજ્ઞેન યજધ્વ ઇતિ કથં વિશીર્ષ્ણેત્યુપ નુ નૌ હ્વયધ્વમથ વો વક્ષ્યાવ ઇતિ તથેતિ તા ઉપાહ્વયન્ત તાભ્યામેતમાશ્વિનં ગ્રહમગૃહ્ણસ્તાવધ્વર્યૂ યજ્ઞસ્યાભવતાં તાવેતદ્યજ્ઞસ્ય શિરઃ પ્રત્યધત્તાં તદદસ્તદ્દિવાકીર્ત્યાનાં બ્રાહ્મણે વ્યાખ્યાયતે યથા તદ્યજ્ઞસ્ય શિરઃ પ્રતિદધતુસ્તસ્માદેષ સ્તુતે બહિષ્પવમાને ગ્રહો ગૃહ્યતે સ્તુતે હિ બહિષ્પવમાન આગચ્છતામ્ -

તૌ હોચતુઃ । મુખ્યૌ વા આવાં યજ્ઞસ્ય સ્વો યાવધ્વર્યૂ ઇહ નાવિમમ્પુરસ્તાદ્ગ્રહં પર્યાહરતાભિ દ્વિદેવત્યાનિતિ તાભ્યામેતં પુરસ્તાદ્ગ્રહમ્પર્યાજહ્રુરભિ દ્વિદેવત્યાંસ્તસ્માદેષ દશમો ગ્રહો ગૃહ્યતે તૃતીય એવ વષટ્ક્રિયતેઽથ યદશ્વિનાવિતીમે હ વૈ દ્યાવાપૃથિવી પ્રત્યક્ષમશ્વિનાવિમે હીદં સર્વમાશ્નુવાતાં પુષ્કરસ્રજૌ ઇત્યગ્નિરેવાસ્યૈ પુષ્કરમાદિત્યોઽમુષ્યૈ -

અથાતો ગૃહ્ણાત્યેવ । યા વાં કશા મધુમત્યશ્વિના સૂનૃતાવતી તયા યજ્ઞમ્મિમિક્ષતમુપયામગૃહીતોઽસ્યશ્વિભ્યાં ત્વૈષ તે યોનિર્માધ્વીભ્યાં ત્વેતિ(વા.સં. ૭.૧૧ ) સાદયતિ તં વૈ મધુમત્યર્ચા ગૃહ્ણાતિ માધ્વીભ્યાં ત્વેતિ સાદયતિ તદ્યન્મધુમત્યર્ચા ગૃહ્ણાતિ માધ્વીભ્યાં ત્વેતિ સાદયતિ -

દધ્યઙ્હ વા આભ્યામાથર્વણઃ । મધુ નામ બ્રાહ્મણમુવાચ તદેનયોઃ પ્રિયં ધામ તદેવૈનયોરેતેનોપગચ્છતિ તસ્માન્મધુમત્યર્ચા ગૃહ્ણાતિ માધ્વીભ્યાં ત્વેતિ સાદયતિ -

તાનિ વા એતાનિ । શ્લક્ષ્ણાનિ પાત્રાણિ ભવન્તિ રાસ્નાવમૈન્દ્રવાયવપાત્રં તત્તસ્ય દ્વિતીયં રૂપં તેન તદ્દ્વિદેવત્યમજકાવં મૈત્રાવરુણપાત્રં તત્તસ્ય દ્વિતીયં રૂપં તેન તદ્દ્વિદેવત્યમૌષ્ઠમાશ્વિનપાત્રં તત્તસ્ય દ્વિતીયં રૂપં તેન તદ્દ્વિદેવત્યમથ યદશ્વિનાવિતિ મુખ્યૌ વા અશ્વિનાવૌષ્ઠમિવ વા ઇદં મુખં તસ્માદૌષ્ઠમાશ્વિનપાત્રં ભવતિ -