શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 4.1.4

૪.૧.૪ મૈત્રાવરુણગ્રહઃ
ક્રતૂદક્ષૌ હ વા અસ્ય મિત્રાવરુણૌ । એતન્ન્વધ્યાત્મં સ યદેવ મનસા કામયત ઇદં મે સ્યાદિદં કુર્વીયેતિ સ એવ ક્રતુરથ યદસ્મૈ તત્સમૃધ્યતે સ દક્ષો મિત્ર એવ ક્રતુર્વરુણો દક્ષો બ્રહ્મૈવ મિત્રઃ ક્ષત્રં વરુણોઽભિગન્તૈવ બ્રહ્મ કર્તા ક્ષત્રિયઃ -

તે હૈતેઽઅગ્રે નાનેવાસતુઃ । બ્રહ્મ ચ ક્ષત્રં ચ તતઃ શશાકૈવ બ્રહ્મ મિત્ર ઋતે ક્ષત્રાદ્વરુણાત્સ્થાતુમ્ -

ન ક્ષત્રં વરુણઃ । ઋતે બ્રહ્મણો મિત્રાદ્યદ્ધ કિં ચ વરુણઃ કર્મ ચક્રેઽપ્રસૂતં બ્રહ્મણા મિત્રેણ ન હૈવાસ્મૈ તત્સમાનૃધે -

સ ક્ષત્રં વરુણઃ । બ્રહ્મ મિત્રમુપમન્ત્રયાં ચક્ર ઉપ માઽઽવર્તસ્વ સંસૃજાવહૈ પુરસ્ત્વા કરવૈ ત્વત્પ્રસૂતઃ કર્મ કરવા ઇતિ તથેતિ તૌ સમસૃજેતાં તત એષ મૈત્રાવરુણો ગ્રહોઽભવત્ -

સો એવ પુરોધા । તસ્માન્ન બ્રાહ્મણઃ સર્વસ્યેવ ક્ષત્રિયસ્ય પુરોધાં કામયેત સં હ્યેવૈતૌ સૃજેતે સુકૃતં ચ દુષ્કૃતં ચ નો એવ ક્ષત્રિયઃ સર્વમિવ બ્રાહ્મણમ્પુરોદધીત સં હ્યેવૈતૌ સૃજેતે સુકૃતં ચ દુષ્કૃતં ચ સ યત્તતો વરુણઃ કર્મ ચક્રે પ્રસૂતં બ્રહ્મણા મિત્રેણ સં હૈવાસ્મૈ તદાનૃધે -

તત્તદવકૢપ્તમેવ । યદ્બ્રાહ્મણોઽરાજન્યઃ સ્યાદ્યદ્યુ રાજાનં લભેત સમૃદ્ધં તદેતદ્ધ ત્વેવાનવકૢપ્તં યત્ક્ષત્રિયો બ્રાહ્મણો ભવતિ યદ્ધ કિં ચ કર્મ કુરુતે પ્રસૂતં બ્રહ્મણા મિત્રેણ ન હૈવાસ્મૈ તત્સમૃધ્યતે તસ્માદુ ક્ષત્રિયેણ કર્મ કરિષ્યમાણેનોપસર્તવ્ય એવ બ્રાહ્મણઃ સં હૈવાસ્મૈ તદ્બ્રહ્મપ્રસૂતં કર્મઽર્ધ્યતે -

અથાતો ગૃહ્ણાત્યેવ । અયં વાં મિત્રાવરુણા સુતઃ સોમ ઋતાવૃધા મમેદિહ શ્રુતં હવમુપયામગૃહીતોઽસિ મિત્રાવરુણાભ્યાં ત્વેતિ -

તં પયસા શ્રીણાતિ । તદ્યત્પયસા શ્રીણાતિ વૃત્રો વૈ સોમ આસીત્તં યત્ર દેવા અઘ્નંસ્તમ્મિત્રમબ્રુવંસ્ત્વમપિ હંસીતિ સ ન ચકમે સર્વસ્ય વા અહં મિત્રમસ્મિ ન મિત્રં સન્નમિત્રો ભવિષ્યામીતિ તં વૈ ત્વા યજ્ઞાદન્તરેષ્યામ ઇત્યહમપિ હન્મીતિ હોવાચ તસ્માત્પશવોઽપાક્રામન્મિત્રં સન્નમિત્રોઽભૂદિતિ સ પશુભિર્વ્યાર્ધ્યત તમેતદ્દેવાઃ પશુભિઃ સમાર્ધયન્યત્પયસાઽશ્રીણંસ્તથો એવૈનમેષ એતત્પશુભિઃ સમર્ધયતિ યત્પયસા શ્રીણાતિ -

તદાહુઃ । શશ્વદ્ધ નૈવ ચકમે હન્તુમિતિ તદ્યદેવાત્ર પયસ્તન્મિત્રસ્ય સોમ એવ વરુણસ્ય તસ્માત્પયસા શ્રીણાતિ -

સ શ્રીણાતિ । રાયા વયં સસવાંસો મદેમ હવ્યેન દેવા યવસેન ગાવઃ તાં ધેનુમ્મિત્રાવરુણા યુવં નો વિશ્વાહા ધત્તમનપસ્ફુરન્તીમેષ તે યોનિરૃતાયુભ્યાં ત્વેતિ સાદયતિ સ યદાહઽર્તાયુભ્યાં ત્વેતિ બ્રહ્મ વા ઋતં બ્રહ્મ હિ મિત્રો બ્રહ્મો હ્યૃતં વરુણ એવાયુઃ સંવત્સરો હિ વરુણઃ સંવત્સર આયુસ્તસ્માદાહૈષ તે યોનિરૃતાયુભ્યાં ત્વેતિ -