શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 3.9.1

૩.૯.૧ પશ્વેકાદશિની
પ્રજાપતિર્વૈ પ્રજાઃ સસૃજાનો રિરિચાન ઇવામન્યત । તસ્માત્પરાચ્યઃ પ્રજા આસુર્નાસ્ય
પ્રજાઃ શ્રિયેઽન્નાદ્યાય તસ્થિરે -

સ ઐક્ષતારિક્ષ્યહમ્ । અસ્માઽઉ કામાયાસૃક્ષિ ન મે સ કામઃ સમાર્દ્ધિ પરાચ્યો મત્પ્રજા અભૂવન્ન મે પ્રજાઃ શ્રિયેઽન્નાદ્યાયાસ્થિષતેતિ -

સ ઐક્ષત પ્રજાપતિઃ । કથં નુ પુનરાત્માનમાપ્યાયયેયોપ મા પ્રજાઃ સમાવર્તેરંસ્તિષ્ઠેરન્મે પ્રજાઃ શ્રિયેઽન્નાદ્યાયેતિ -

સોઽર્ચઞ્છ્રામ્યંશ્ચચાર પ્રજાકામઃ । સ એતામેકાદશિનીમપશ્યત્સ એકાદશિન્યેષ્ટ્વા પ્રજાપતિઃ પુનરાત્માનમાપ્યાયયતોપૈનં પ્રજાઃ સમાવર્તન્તાતિષ્ઠન્તાસ્ય પ્રજાઃ શ્રિયેઽન્નાદ્યાય સ વસીયાનેવેષ્ટ્વાભવત્ -

તસ્મૈ કમેકાદશિન્યા યજેત । એવં હૈવ પ્રજયા પશુભિરાપ્યાયત ઉપૈનં પ્રજાઃ સમાવર્તન્તે તિષ્ઠન્તેઽસ્ય પ્રજાઃ શ્રિયેઽન્નાદ્યાય સ વસીયાનેવેષ્ટ્વા ભવત્યેતસ્મૈ કમેકાદશિન્યા યજતે -

સ આગ્નેયં પ્રથમં પશુમાલભતે । અગ્નિર્વૈ દેવતાનાં મુખં પ્રજનયિતા સ પ્રજાપતિઃ સ ઉ એવ યજમાનસ્તસ્માદાગ્નેયો ભવતિ -

અથ સારસ્વતમ્ । વાગ્વૈ સરસ્વતી વાચૈવ તત્પ્રજાપતિઃ પુનરાત્માનમાપ્યાયયત વાગેનમુપસમાવર્તત વાચમનુકામાત્મનોઽકુરુત વાચો એવૈષ એતદાપ્યાયતે વાગેનમુપસમાવર્તતે વાચમનુકામાત્મનઃ કુરુતે -

અથ સૌમ્યમ્ । અન્નં વૈ સોમોઽન્નેનૈવ તત્પ્રજાપતિઃ પુનરાત્માનમાપ્યાયયતાન્નમેનમુપસમાવર્તતાન્નમનુકમાત્મનોઽકુરુતાન્નેનો એવૈષ એતદાપ્યાયતેઽન્નમેનમુપસમાવર્તતેઽન્નમનુકમાત્મનઃ કુરુતે -

તદ્યત્સારસ્વતમનુ ભવતિ । વાગ્વૈ સરસ્વત્યન્નં સોમસ્તસ્માદ્યો વાચા પ્રસામ્યન્નાદો હૈવ ભવતિ -

અથ પૌષ્ણમ્ । પશવો વૈ પૂષા પશુભિરેવ તત્પ્રજાપતિઃ પુનરાત્માનમાપ્યાયયત પશવ એનમુપસમાવર્તન્ત પશૂનનુકાનાત્મનોઽકુરુત પશુભિર્વેવૈષ એતદાપ્યાયતે પશવ એનમુપસમાવર્તન્તે પશૂનનુકાનાત્મનઃ કુરુતે -

અથ બાર્હસ્પત્યમ્ । બ્રહ્મ વૈ બૃહસ્પતિર્બ્રહ્મણૈવૈતત્પ્રજાપતિઃ પુનરાત્માનમાપ્યાયયત બ્રહ્મૈનમુપસમાવર્તત બ્રહ્માનુકમાત્મનોઽકુરુત બ્રહ્મણો એવૈષ એતદાપ્યાયતે બ્રહ્મૈનમુપસમાવર્તતે બ્રહ્માનુકમાત્મનઃ કુરુતે -

તદ્યત્પૌષ્ણમનુ ભવતિ । પશવો વૈ પૂષા બ્રહ્મ બૃહસ્પતિસ્તસ્માદ્બ્રાહ્મણઃ પશૂનભિધૃષ્ણુતમઃ પુરાહિતા હ્યસ્ય ભવન્તિ મુખ આહિતાસ્તસ્માદુ તત્સર્વં દત્ત્વાજિનવાસી ચરતિ -

અથ વૈશ્વદેવમ્ । સર્વં વૈ વિશ્વે દેવાઃ સર્વેણૈવ તત્પ્રજાપતિઃ પુનરાત્માનમાપ્યાયયત સર્વમેનમુપસમાવર્તત સર્વમનુકમાત્મનોઽકુરુત સર્વેણો એવૈષ એતદાપ્યાયતે સર્વમેનમુપસમાવર્તતે સર્વમનુકમાત્મનઃ કુરુતે -

તદ્યદ્બાર્હસ્પત્યમનુ ભવતિ । બ્રહ્મ વૈ બૃહસ્પતિઃ સર્વમિદં વિશ્વે દેવા અસ્યૈવૈતત્સર્વસ્ય બ્રહ્મ મુખં કરોતિ તસ્માદસ્ય સર્વસ્ય બ્રાહ્મણો મુખમ્ -

અથૈન્દ્રમ્ । ઇન્દ્રિયં વૈ વીર્યમિન્દ્રમિન્દ્રિયેણૈવ તદ્વીર્યેણ પ્રજાપતિઃ પુનરાત્માનમાપ્યાયયતેન્દ્રિયમેનં વીર્યમુપસમાવર્તતેન્દ્રિયં વીર્યમનુકમાત્મનોઽકુરુતેન્દ્રિયેણો એવૈષ એતદ્વીર્યેણાપ્યાયત ઇન્દ્રિયમેનં વીર્યમુપસમાવર્તત ઇન્દ્રિયં વીર્યમનુકમાત્મનઃ કુરુતે -

તદ્યદ્વૈશ્વદેવમનુ ભવતિ । ક્ષત્રં વા ઇન્દ્રો વિશો વિશ્વે દેવા અન્નાદ્યમેવાસ્મા ઽએતત્પુરસ્તાત્કરોતિ -

અથ મારુતમ્ । વિશો વૈ મરુતો ભૂમો વૈ વિડ્ભૂમ્નૈવ તત્પ્રજાપતિઃ પુનરાત્માનમાપ્યાયયત ભૂમૈનમુપસમાવર્તત ભૂમાનમનુકમાત્મનોઽકુરુત ભૂમ્નો એવૈષ એતદાપ્યાયતે ભૂમૈનમુપસમાવર્તતે ભૂમાનમનુકમાત્મનઃ કુરુતે -

તદ્યદૈન્દ્રમનુ ભવતિ । ક્ષત્રં વા ઇન્દ્રો વિશો વિશ્વે દેવા વિશો વૈ મરુતો વિશૈવૈતત્ક્ષત્રં પરિબૃંહતિ તદિદં ક્ષત્રમુભયતો વિશા પરિબૃઢમ્ -

અથૈન્દ્રાગ્નમ્ । તેજો વા અગ્નિરિન્દ્રિયં વીર્યમિન્દ્ર ઉભાભ્યામેવ તદ્વીર્યાભ્યામ્પ્રજાપતિઃ પુનરાત્માનમાપ્યાયયતોભે એનં વીર્યે ઉપસમાવર્તેતામુભે વીર્યે અનુકે આત્મનો કુરુતોભાભ્યામ્વેવૈષ એતદ્વીર્યાભ્યામાપ્યાયત ઉભે એનં વીર્યે ઉપસમાવર્તેતે ઉભે વીર્યે અનુકે આત્મનઃ કુરુતે -

અથ સાવિત્રમ્ । સવિતા વૈ દેવાનાં પ્રસવિતા તથો હાસ્મા એતે સવિતૃપ્રસૂતા એવ સર્વે કામાઃ સમૃધ્યન્તે -

અથ વારુણમન્તત આલભતે । તદેનં સર્વસ્માદ્વરુણપાશાત્સર્વસ્માદ્વરુણ્યાત્પ્રમુઞ્ચતિ -

તસ્માદ્યદિ યૂપૈકાદશિની સ્યાત્ । આગ્નેયમેવાગ્નિષ્ઠે નિયુઞ્જ્યાદથેતરાન્વ્યુપનયેયુર્યથાપૂર્વમ્ -

યદ્યુ પશ્વેકાદશિની સ્યાત્ । આગ્નેયમેવ યૂપ ઽઆલભેરન્નથેતરાન્યથાપૂર્વમ્ -

તાન્યત્રોદીચો નયન્તિ । આગ્નેયમેવ પ્રથમં નયન્ત્યથેતરાન્યથાપૂર્વમ્ -

તાન્યત્ર નિવિધ્યન્તિ । આગ્નેયમેવ પ્રથમં દક્ષિણાર્ધ્યં નિવિધ્યન્ત્યથેતરાનુદીચોઽતિનીય યથાપૂર્વમ્ -

તેષાં યત્ર વપાભિઃ પ્રચરન્તિ । આગ્નેયસ્યૈવ પ્રથમસ્ય વપયા પ્રચરન્ત્યથેતરેષાં યથાપૂર્વમ્ -

તૈર્યત્ર પ્રચરન્તિ । આગ્નેયેનૈવ પ્રથમેન પ્રચરન્ત્યથેતરૈર્યથાપૂર્વમ્ -