શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 3.9

બ્રાહ્મણ

૧ પશ્વેકાદશિની તાં વિધાતુમાખ્યાયિકા, તત્રૈકાદશિન્યાઃ ફલસહિતો વિધિઃ, સામાન્યેનૈકાદશિનીફલમમિધાયેદાનીમ્ આગ્નેયસારસ્વતસૌમ્યપૌષ્ણબાર્હસ્પત્યવૈશ્વ- દેવેન્દ્રમારુતૈન્દ્રાગ્નસાવિત્રવારુણાખ્યાંસ્તાનેકાદશિનાન્પશૂન્ક્રમેણ વિધાય તત્ફલસ્ય વિભજ્ય દર્શનમ્, તત્ર-આગ્નેયપશોઃ પ્રાથમ્યે કારણકથનમ્, સૌમ્યપશોઃ સારસ્વતાનન્તર્યસ્ય પ્રશંસનં, બાર્હસ્પત્યસ્ય પૌષ્ણાનંતર્યે યુક્તિપ્રદર્શનં, ઐન્દ્રસ્ય વૈશ્વદેવાનંતર્યે કારણદર્શનમ્, યૂપૈકાદશિનીપક્ષે પ્રયોગવિધાનમ્, પશ્વેકાદશિનીપક્ષે પ્રયોગવિધાનમ્, ઉદ્ધૂનયનકાલે નિવેધને વપાભિઃ પ્રચારેઽઙ્ગાનાં યાગાવસરે ચ પ્રયોગક્રમનિરૂપણં ચેતિ
બ્રાહ્મણ

૨ સોમાભિષવાર્થે વસતીવરીણાં ગ્રહણવિધાનં, ગૃહીતાનાં વસતીવરીણાં સવનત્રયાર્થં વિભજનં, ગૃહીતવ્યાનામપાં વિશેષણદ્વારા ગુણાભિધાનં, સ્યન્દમાનાનામપાં ગ્રહણે ઉપપત્ત્યન્તરકથનં, તત્ર દિવાગ્રહણસ્યાભિપ્રાયાવિષ્કરણમ્, અસ્તમયાત્પૂર્વકાલીનસ્ય ગ્રહણસ્ય પ્રશંસનં, વસતીવરીગ્રહણાત્પ્રાગસ્તમયે સતિ તદ્ગ્રહણોપાયકથનં, તદુભયાસમ્ભવે ઉપાયાન્તરકથનં, વસતીવરીગ્રહણે મન્ત્રવિધાનં તદર્થવિવરણં ચ, આહૃતાનામપાં ગાર્હપત્યસ્ય પશ્ચાદ્ભાગે સમન્ત્રં સાદનધાનમ્, -અગ્નીષીમીયપશોઃ .પત્નીસંયાજાન્તત્વપ્રતિપાદનં, વસતીવરીણામપાં વેદેઃ પરિતો નયનવિધાનં, વેદિમધ્યસ્થાન્- દીક્ષિતાન્પ્રત્યધ્વર્યોઃ ઽ વ્યુત્કામત ઽ ઇતિ ત્રિર્વચનં, હવિર્ધાનસ્ય પુરોદેશે યજમાનસ્યાવસ્થાનકથનં, તા વસતીરીરાદાયાધ્વર્યુર્દક્ષિણદ્વારેણ પ્રાગ્વશાન્નિ- ષ્ક્રમ્ય વેદ્યા દક્ષિણશ્રોણૌ સાદયેદિતિ વિધાનં તત્ર મંત્રે પ્રતિપાદ્ય તદ્વ્યાખ્યાનં ચ, તાઃ પુનરાહૃત્યાગ્રેણ પત્નીં સાદયતીતિ વિધાનં, તાઃ પુનરાદાયાધ્વર્યોરુત્તરમાર્ગેણ નિષ્ક્રમ્યોત્તરશ્રોણૌ તાસાં સમંત્રં સાદનવિધાનં, સર્વતઃ પરિહરણસ્યોત્તરવેદેરપરિહરણસ્ય ચ પ્રશંસનં, વસતીવરીગ્રહણપ્રભૃતીનામગ્નીધ્રસાદના ન્તાનાં મન્ત્રાણાં સપ્તસંખ્યાયાઃ શક્વરીત્વસમ્પત્ત્યા પ્રશંસનં ચેતિ।
બ્રાહ્મણ

૩ સુત્યાદિવસે પ્રાતઃકાલીનં સવનીયપશ્વર્થમૃત્વિક્સમ્પ્રબોધનાદ્યાજ્યાસાદનાન્તપ્રયોગનિરૂપણં, સાર્થવાદં સોમોપાવહરણવિધાનમ્, ઉપાવહરણમાર્ગપ્રદર્શનં, ગ્રાવ્ણાં મધ્યે સ્થાપનં વિધાય તત્પ્રશંસનમ્, ઉપાવહરણે મન્ત્રમુક્ત્વા તસ્ય વિભજ્ય ઉપાખ્યાનમ્, ઉપાય ॥ ॥સોમસ્ય સમંત્રકમુપસ્થાનવિધાનં, પ્રાતનુવાકપ્રયોગકથનં, તત્ર પ્રાતરનુવાકપ્રૈષે ઽ પ્રાતર્યાવભ્યઃ ઇત્યેતાવાનંશો ન વક્તવ્ય ઇતિ શાખાન્તરીયં મતં પ્રત્યાખ્યાય વક્તવ્ય ઇતિ સ્વમતસ્ય સ્થાપનં પ્રાતરનુવાકોપક્રમાંગભૂતસ્ય સમિદાધાનસ્ય છન્દોદેવતાસમિન્ધનરૂપત્વેન પ્રશંસનં, હોતૃકર્તૃકસ્ય પ્રાતરનુવાકાનુવચનસ્ય છન્દસાં પુનરાપ્યાયનરૂપત્વેન પ્રશંસનમ્, ઉક્તસ્યાપ્યાયનસ્ય સાર્થકત્વાય ગતસારત્વ પ્રસક્તિદર્શનં, પ્રાતરનુવાકસ્ય પ્રતિગરવિષયે કેષાઞ્ચિન્મતં । પ્રાપ્તિપૂર્વકમુદાહૃત્ય- તસ્ય નિરાકરણમ્, એકધનાખ્યાના- મુદકાનામાનયનાર્થં પ્રચરણ્યાજ્યાહુતિ- હોમસ્ય વિધાનપૂર્વકં પ્રશંસનં, પુનસ્તસ્યૈ- વાહુતિપ્રસ્તરણાત્મના પ્રશંસનં, હોમમન્ત્રં વિધાય તસ્ય વિભજ્ય વ્યાખ્યાનમ્, અપ્સુ હોમાર્થમપરં ચતુર્ગૃહીતમાજ્યં ગહીત્વોદઙ્મુખં વ્રજમાનસ્ય પ્રૈષદાનકથનં, તત્ર પ્રથમપ્રૈષમુક્ત્વા તદ્વ્યાખ્યાનમ્, અન્યેષામપિ પ્રૈષાનાં પ્રદર્શનં, તેષાં જલાનયનાર્થં નિર્ગમનમાર્ગકથનં, ગમનસમયે પત્ન્યાઃ સાહિત્યં વિધાય તસ્યાખ્યાનમુખેન પ્રશંસનં, પ્રચરણીગૃહીતસ્યાજ્યસ્યાપ્સુ હોમં વિધાય તત્પ્રશંસનં, પુનસ્તસ્ય પ્રકારાન્તરેણ પ્રશંસનં, હોમમંત્રં વિધાય તસ્ય વિભજ્ય વ્યાખ્યાનં, હુતાયા આહુત્યા અપસારણસ્ય સમન્ત્રકં વિધાનં, સમન્ત્રકં મૈત્રાવરુણચમસેનોકાયનવિધાનં, સત્સ્વિતરેષાં ચમસેષુ મૈત્રાવરુણચમસસ્ય પ્રયોજનકથનમ્, અપ્સમ્ભરણાનંતરમનુષ્ઠેયસ્ય વિધાનં, કેષાઞ્ચિત્સાક્ષાદુદકસંસર્જનપક્ષમુદાહત્ય તદભિપ્રાયં ચાવિષ્કૃત્ય તસ્યાન્યથાસિદ્ધિં પ્રદર્શ્ય નિરાકરણમ્, અબ્વિષયે હોત્રધ્વર્ય્વોઃ પ્રશ્નોત્તરપ્રદર્શનમ્, અગ્નિષ્ટોમે પ્રચરણીસંસ્રવસ્ય તદભાવે અપરચતુર્ગૃહીતાજ્યાસ્યાગ્નેપ્યર્ચા- હોમઃ-ઉક્થ્યે મધ્યમપરિધેરુપસ્પર્શનમ્- અતિરાત્રષોડશ્યાદિષુ કેવલં મંત્રમુક્ત્વા તૂષ્ણીમેવ દેવયજનપ્રપાદનમિત્યેતદ્યજ્ઞ ક્રતૂનાં વ્યાવર્તનકરણવિધાનં તત્ર મધ્યે જ્યોતિષ્ટોમે મન્ત્રસ્યાગ્નેયત્વં સંગવમિતિ વ્યાખ્યાનં ચ, એકધનનામકઘટાનામયુગ્મસંખ્યાનાં વિકલ્પેન વિધાનં, યુગ્મસંખ્યયા એકધનશબ્દનિર્વચનં પ્રદ૩ર્ય પ્રશંસનં ચેતિ ।
બ્રાહ્મણ

૪ નિગ્રાભ્યા ( સોમાભિષવ) પ્રયોગોપક્રમઃ, તત્રાધિષવણસંજ્ઞકે દારુમયે ફલકે પર્યુપવેશનહિરણ્યબન્ધનાદીતિકર્તવ્યતાવિધાનં, હિરણ્યબન્ધનસ્ય સત્યત્વરૂપેણ પ્રશંસનમ્, અંશુગ્રાહાભિષવાર્થમધ્વર્યોર્ગ્રાવ્ણામાદાનકથનં, ગ્રાવ્ણોઽશ્મમયત્વં વિધાય તત્પ્રશંસનમ્, આદાને મંત્રં વિધાય તદ્વ્યાખ્યાનં, સાર્થવાદં વાગ્યમનવિધાનં, નિગ્રાભ્યાસ્વાહૃતાસુ યજમાનાય વાચનવિધાનં,વાચનમંત્રસ્યાવયવશસ્તાત્પર્યાભિધાનમ્, ઉપાંશુસવનનામનિરુક્તિસહિતં સાર્થવાદં મંત્રમંત્રાર્થયુતમુપાંશુસવને સોમોન્માનવિધાનં, માન- ગતપઞ્ચસંખ્યાપ્રશંસનં, મિતસ્ય સોમસ્ય સમંત્રકમભિમર્શનવિધાનં, સોમસ્ય લોકાન્તરસ્થાય્યંશસ્ય યત્પરિગ્રહાભિધાનં તસ્યાખ્યાયિકામુખેન પ્રશંસનં, નિગ્રાભ્યોદકૈઃ સોમોપસેચનં વિધાય તસ્યાખ્યાયિકયા પ્રશંસનં, પ્રસઙ્ગાન્નિગ્રાભ્યાશબ્દનિર્વચનમ્, ઉપસેચને મંત્રમુક્ત્વા તદ્વ્યાખ્યાનં, પ્રહરિષ્યતો દ્વેષ્યસ્ય તદભાવે તૃણસ્યાનુધ્યાનકથનં, પ્રહરણં તન્મંત્રં ચ વિધાય મંત્રસ્ય વ્યાખ્યાનમ્, અભિષવણે ત્રિત્વં વિધાય સમ્ભરણનિગ્રાભોપાયનયોઃ સંખ્યયા સહ સમુચ્ચિત્ય ચ તત્પ્રશંસનં, નિગ્રાભોપાયનમનૂદ્ય તત્પ્રશંસનં તત્ર મન્ત્રં વિધાય તત્પ્રશંસનં, સોમસ્યાભિષવ (સંભરણાદિ) પ્રસઙ્ગાત્તન્નામનિર્વચનં યજ્ઞનામનિર્વચનં ચ ઉક્તાર્થસંવાદાય સોમપ્રાર્થનારૂપમંત્રસંવાદદર્શનં તત્ર મંત્રતાત્પર્યાભિધાનં ચ, નિગ્રાભ્યોઽદ્ભ્યો હોતૃચમસેન યદ્ ગ્રહણં તસ્ય પ્રશંસનં ચેત્યાદિ,