શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 3.8.1

તદ્યત્રૈતત્પ્રવૃતો હોતા હોતૃષદન ઉપવિશતિ । તદુપવિશ્ય પ્રસૌતિ પ્રસૂતોઽધ્વર્યુઃ સ્રુચાવાદત્તે -

અથાપ્રીભિશ્ચરન્તિ । તદ્યદાપ્રીભિશ્ચરન્તિ સર્વેણેવ વા એષ મનસા સર્વેણેવાત્મના યજ્ઞં સમ્ભરતિ સં ચ જિહીર્ષતિ યો દીક્ષતે તસ્ય રિરિચાન ઇવાત્મા ભવતિ તમેતાભિરાપ્રીભિરાપ્યાયયન્તિ તદ્યદાપ્યાયયન્તિ તસ્માદાપ્રિયો નામ તસ્માદાપ્રીભિશ્ચરન્તિ -

તે વા એત એકાદશ પ્રયાજા ભવન્તિ । દશ વા ઇમે પુરુષે પ્રાણા આત્મૈકાદશો યસ્મિન્નેતે પ્રાણાઃ પ્રતિષ્ઠિતા એતાવાન્વૈ પુરુષસ્તદસ્ય સર્વમાત્માનમાપ્યાયન્તિ તસ્માદેકાદશ પ્રયાજા ભવન્તિ -

સ આશ્રાવ્યાહ । સમિધઃ પ્રેષ્યેતિ પ્રેષ્ય પ્રેષ્યેતિ ચતુર્થેચતુર્થે પ્રયાજે સમાનયમાનો દશભિઃ પ્રયાજૈશ્ચરતિ દશ પ્રયાજાનિષ્ટ્વાહ શાસમાહરેત્યસિં વૈ શાસ ઇત્યાચક્ષતે -

અથ યૂપશકલમાદત્તે । તાવગ્રે જુહ્વા અક્ત્વા પશોર્લલાટમુપસ્પૃશતિ ઘૃતેનાક્તૌ પશૂંસ્ત્રાયેથામિતિ વજ્રો વૈ યૂપશકલો વજ્રઃ શાસો વજ્ર આજ્યં તમેવૈતત્કૃત્સ્નં વજ્રં સમ્ભૃત્ય તમસ્યાભિગોપ્તારં કરોતિ નેદેનં નાષ્ટ્રા રક્ષાંસિ હિનસન્નિતિ પુનર્યૂપશકલમવગૂહત્યેષા તે પ્રજ્ઞાતાશ્રિરસ્ત્વિત્યાહ શાસં પ્રયચ્છન્ત્સાદયતિ સ્રુચૌ -

અથાહ પર્યગ્નયેઽનુબ્રૂહીતિ । ઉલ્મુકમાદાયાગ્નીત્પર્યગ્નિં કરોતિ તદ્યત્પર્યગ્નિં કરોત્યચ્છિદ્રમેવૈનમેતદગ્નિના પરિગૃહ્ણાતિ નેદેનં નાષ્ટ્રા રક્ષાંસિ પ્રમૃશાનિત્યગ્નિર્હિ રક્ષસામપહન્તા તસ્માત્પર્યગ્નિં કરોતિ તદ્યત્રૈનં શ્રપયન્તિ તદભિપરિહરતિ -

તદાહુઃ । પુનરેતદુલ્મુકં હરેદથાત્રાન્યમેવાગ્નિં નિર્મથ્ય તસ્મિન્નેનં શ્રપયેયુરાહવનીયો વા એષ ન વા એષ તસ્મૈ યદસ્મિન્નશૃતં શ્રપયેયુસ્તસ્મૈ વા એષ યદસ્મિઞ્છૃતં જુહુયુરિતિ -

તદુ તથા ન કુર્યાત્ । યથા વૈ ગ્રસિતમેવમસ્યૈતદ્ભવતિ યદેનેન પર્યગ્નિં કરોતિ સ યથા ગ્રસિતમનુહાયાચ્છિદ્ય તદન્યસ્મૈ પ્રયચ્છેદેવં તત્તસ્માદેતસ્યૈવોલ્મુકસ્યાઙ્ગારાન્નિમૃદ્ય તસ્મિન્નેનં શ્રપયેયુઃ -

અથોલ્મુકમાદાયાગ્નીત્પુરસ્તાત્પ્રતિપદ્યતે । અગ્નિમેવૈતત્પુરસ્તાત્કરોત્યગ્નિઃ પુરસ્તાન્નાષ્ટ્રા રક્ષાંસ્યપઘ્નન્નેત્યથાભયેનાનાષ્ટ્રેણ પશું નયન્તિ તં વપાશ્રપણીભ્યાં પ્રતિપ્રસ્થાતાન્વારભતે પ્રતિપ્રસ્થાતારમધ્વર્યુરધ્વર્યું યજમાનઃ -

તદાહુઃ । નૈષ યજમાનેનાન્વારભ્યો મૃત્યવે હ્યેતં નયન્તિ તસ્માન્નાન્વારભેતેતિ તદન્વેવારભેત ન વા એતં મૃત્યવે નયન્તિ યં યજ્ઞાય નયન્તિ તસ્માદન્વેવારભેત યજ્ઞાદુ હૈવાત્માનમન્તરિયાદ્યન્નાન્વારભેત તસ્માદન્વેવારભેત તત્પરોઽક્ષમન્વારબ્ધં ભવતિ વપાશ્રપણીભ્યાં પ્રતિપ્રસ્થાતા પ્રતિપ્રસ્થાતારમધ્વર્યુરધ્વર્યું યજમાન એતદુ પરોઽક્ષમન્વારબ્ધં ભવતિ -

અથ સ્તીર્ણાયૈ વેદેઃ । દ્વે તૃણે અધ્વર્યુરાદત્તે સ આશ્રાવ્યાહોપપ્રેષ્ય હોતર્હવ્યા દેવેભ્ય ઇત્યેતદુ વૈશ્વદેવં પશૌ -

અથ વાચયતિ । રેવતિ યજમાન ઇતિ વાગ્વૈ રેવતી સા યદ્વાગ્બહુ વદતિ તેન વાગ્રેવતી પ્રિયં ધા આવિશેત્યનાર્તિમાવિશેત્યેવૈતદાહોરોરન્તરિક્ષાત્સજૂર્દેવેન વાતેનેત્યન્તરિક્ષં વા અનુ રક્ષશ્ચરત્યમૂલમુભયતઃ પરિચ્છિન્નં યથાયં પુરુષોઽમૂલ ઉભયતઃ પરિચ્છિન્નોઽન્તરિક્ષમનુચરતિ તદ્વાતેનૈનં સંવિદાનાન્તરિક્ષાદ્ગોપાયેત્યેવૈતદાહ યદાહોરોરન્તરિક્ષાત્સજૂર્દેવેન વાતેનેતિ -

અસ્ય હવિષસ્ત્મના યજેતિ । વાચમેવૈતદાહાનાર્તસ્યાસ્ય હવિષ આત્મના યજેતિ સમસ્ય તન્વા ભવેતિ વાચમેવૈતદાહાનાર્તસ્યાસ્ય હવિષસ્તન્વા સમ્ભવેતિ -

તદ્યત્રૈનં વિશસન્તિ । તત્પુરસ્તાત્તૃણમુપાસ્યતિ વર્ષો વર્ષીયસિ યજ્ઞે યજ્ઞપતિં ધા ઇતિ બર્હિરેવાસ્મા એતત્સ્તૃણાત્યસ્કન્નં હવિરસદિતિ તદ્યદેવાસ્યાત્ર વિશસ્યમાનસ્ય કિંચિત્સ્કન્દતિ તદેતસ્મિન્પ્રતિતિષ્ઠતિ તથા નામુયા ભવતિ -

અથ પુનરેત્યાહવનીયમભ્યાવૃત્યાસતે । નેદસ્ય સંજ્ઞપ્યમાનસ્યાધ્યક્ષા અસામેતિ તસ્ય ન કૂટેન પ્રઘ્નન્તિ માનુષં હિ તન્નો એવ પશ્ચાત્કર્ણં પિતૃદેવત્યં હિ તદપિગૃહ્ય વૈવ મુખં તમયન્તિ વેષ્કં વા કુર્વન્તિ તન્નાહ જહિ મારયેતિ માનુષં હિ તત્સંજ્ઞપયાન્વગન્નિતિ તદ્ધિ દેવત્રા સ યદાહાન્વગન્નિત્યેતર્હિ હ્યેષ દેવાનનુગચ્છતિ તસ્માદાહાન્વગન્નિતિ -

તદ્યત્રૈનં નિવિધ્યન્તિ । તત્પુરા સંજ્ઞપનાજ્જુહોતિ સ્વાહા દેવેભ્ય ઇત્યથ યદા પ્રાહ સંજ્ઞપ્તઃ પશુરિત્યથ જુહોતિ દેવેભ્યઃ સ્વાહેતિ પુરસ્તાત્સ્વાહાકૃતયો વા અન્યે દેવા ઉપરિષ્ટાત્સ્વાહાકૃતયોઽન્યે તાનેવૈતત્પ્રીણાતિ ત એનમુભયે દેવાઃ પ્રીતાઃ સ્વર્ગંલોકમભિવહન્તિ તે વા એતે પરિપશવ્યે ઇત્યાહુતી સ યદિ કામયેત જુહુયાદેતે યદ્યુ કામયેતાપિ નાદ્રિયેત -