શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 3.8

બ્રાહ્મણ

૧ હોતુર્હોતૃષદનોપવેશનાદિપ્રયોગકથનં, સમિદાદ્યેકાદશપ્રયાજાનામ્ ઽઆપ્રિયઃઽ ઇતિ સંજ્ઞાજ્ઞાપનં, આપ્રિયનામનિર્વચનં તસ્ય પ્રશંસનાય તત્પ્રવૃત્તિનિમિત્તસ્યાપ્યાયનસ્ય સંભાવનાનિરૂપણમ્, આપ્યાયનસાધનત્વમેવોપજીવ્યૈકાદશત્વં વિધાય પ્રશંસનં, સમિદાદિદશપ્રયાજાનામિતિકર્તવ્યતાકથનં, દશમપ્રયાજાનંતરં ઽ શાસમાહર ઽ ઇતિ બૂયાદિતિ વિધાનં, યૂપશકલૌ જુહ્વાગ્રગતેનાજ્યેન સમજ્ય તાભ્યામક્તાભ્યાં સમંત્રકં પશોર્લલાટસ્યોપસ્પર્શનવિધાનં, પુનર્યૂપશકલસ્યાવગૂ હનવિધાનં, શમિત્રે શાસપ્રદાનં, સ્રુચોરાસાદનવિધાનં, સાર્થવાદમગ્નીત્કર્તૃકં પશુપ્રભૃતીનાં પર્યગ્નીકરણવિધાનં, પશ્વંગશ્રપણાર્થમુલ્મુકાહરણવિધાનમ્, ઉલ્મુકાહરણવિષયે કસ્યચિત્પક્ષં સયુક્તિકમુપન્યસ્ય તં નિરાકૃત્ય ચ સ્વપક્ષસ્થાપનવિધાનમ્, ઉલ્મુકસ્ય પુરોગમનપ્રયોજનસહિતમગ્નીધ્ર- પ્રતિપ્રસ્થાત્રધ્વર્યુયજમાનાનાં શામિત્રં પ્રતિ ગમનવિધાનં, તેષામભિપ્રાયસ્યાન્યથાકરણં, સેતિકર્તવ્યતાકં પશોર્વૈશ્વદેવત્વાપાદનં, વાચનવિધાનં તન્મંત્રાર્થવિવરણં ચ, પશોર્વિશસનપ્રદેશેઽધ્વર્યોઃ સપ્રયોજનં સમંત્રં તૃણાપાસવિધાનં, સાભિપ્રાયં પુનરાહવનીયમભ્યાવર્તનકથનં, પશોઃ સઞ્જ્ઞપનપ્રકારકથનં, સઞ્જ્ઞપનાત્પ્રાક્પશ્ચાચ્ચ હોમે હોમભેદેન સ્વાહાકારપ્રયોગવૈપરીત્યદર્શનં તસ્ય પ્રયોજનકથનેન પ્રશંસનમ્, એતયોર્હોમયોરનુષ્ઠાને ઐચ્છિકત્વોપવર્ણનં ચેત્યાદિ.
બ્રાહ્મણ

૨ સઞ્જ્ઞપનાનંતરભાવિપ્રયોગકથનં, પત્ન્યૈ વાચનવિધાનં તન્મંત્રવ્યાખ્યાનં ચ, અદ્ભિઃ પાવનવિધાનં, સાર્થવાદં સમંત્રં પત્નીકર્તૃકં પશોઃ પ્રાણાનામદ્ભિરુપસ્પર્શનવિધાનં, અવયવાવયવિભેદેનોપસ્પર્શનમંત્રભાગકથનં, પરિશિષ્ટાભિરદ્ભિર્યજમાનપત્ન્યોઃ પશુશીર્ષતોગ્રેનુષિઞ્ચનવિધાનમ્,અનુષિઞ્ચનમંત્રવિધાનં,પશોર્જઘનાર્દ્ધસ્ય સમંત્રકં નિનયનવિધાનં, સમંત્રં સપ્રકારકં પશોર્વિશસનપ્રયોગકથનં, વપામુત્ખિદ્ય તયા વપાશ્રપણ્યોઃ સમંત્રં પ્રચ્છાદનવિધાનં, વપાશ્રપણ્યોઃ કાર્ષ્મર્યમયત્વં વિધાય .તત્પ્રશંસન, પશોર્વપાપરિવાસનમ્ અગ્નીધઃ પુનરુલ્મુકાદાનં તેષાં જઘનેન ચાત્વાલમાહવનીયં પ્રત્યાગમનમ્, અધ્વર્યુકર્તૃકં સમંત્રમાહવનીયે તૃણપ્રાસનં ચેત્યાદિ પ્રયોગકથનં, વપાપ્રતપનપ્રકાર- કથનં, દક્ષિણતઃ પ્રતિતાપોપગમનમાર્ગ- પ્રદર્શનં, પ્રતિપ્રસ્થાત્રા વપાયાં તપ્યમાનાયાં સ્રુવેણાજ્યમાદાયાધ્વર્યોર્વપોપરિ સમંત્રં હોમકરણવિધાનં, સ્તોકપ્રૈષકથનં, હોત્રા સ્તોકેભ્યોનૂચ્યમાનાનાં મંત્રાણામાગ્નેયત્વસ્ય વૃષ્ટિસાધનત્વેનપ્રશંસનં, પ્રતિપ્રસ્થાતુઃ પ્રયાજહોમાર્થમધ્વર્યું પ્રતિ પ્રૈષપ્રદાનવિધાનમ્, અંત્યપ્રયાજં હુત્વા પ્રયાજશેષેણાદૌ વપાભિઘારણં પશ્ચાત્પૃષદાજ્યાભિઘારણં ચેતિ વિધાનમ્, આદૌ પૃષદાજ્યાભિધારણમિતિ ચરકાધ્વર્યૂણાં મતસ્ય પ્રત્યાખ્યાનં, સપ્રકારકં વપાયાગવિધાનં, તત્ર પ્રૈષે ઽપ્રસ્થિતમ્ ઇતિ પદં ન બ્રૂયાદિતિ નિષેધકરણં, હુત્વા વપાં પરસ્પરાભિમુખયો- ર્વપાશ્રપણ્યોઃ સમંત્રમનુપ્રાસનવિધાનં, વપાયાગપ્રશંસનં, ચાત્વાલે માર્જનકરણવિધાનં ચેત્યાદિ.
બ્રાહ્મણ

૩ પશોઽનુનિર્વાપ્યપુરોડાશસ્ય તદ્દેવતાયાશ્ચ વિધાનં, પુરોડાશાનુનિર્વાપં પૂર્યમાણસ્ય પશોઃ સમૃદ્ધિહેતુત્વેન પ્રશંસનં, પુરોડાશસ્ય વપાનંતર્યપ્રશંસનં, પશોર્વિશસનવિધાનં, શમિતુરનુશાસનવિધાનં, હૃદયાવદાનાર્થં જુહ્વાં પૃષદાજ્યં ગૃહીત્વા શામિત્રં પ્રતિ ગત્વા તતોઽધ્વર્યુશમિત્રોઃ પ્રશ્નપ્રતિપ્રશ્નકરણવિધાનં, પ્રશ્નપ્રયોજનકથનં, સાર્થવાદં સમંત્રમગ્રે હૃદયાભિઘારણવિધાનમ્, અભિઘારણમન્ત્રાંતે સ્વાહાકારકરણપ્રતિષેધઃ, અવદાનાર્થં દક્ષિ- ણતો હવિરાહરણમાર્ગપ્રદર્શનં દક્ષિણત- ઉત્તરબર્હિઃસુ પ્લક્ષશાખાસુ પ્રતિપ્રસ્થાતાઽઙ્ગાન્યવદ્યેદિતિ વિધાનં, પ્રસંગાત્પ્લક્ષવૃક્ષોત્પત્તિવર્ણનં, ક્રમાત્પ્રધાનપશ્વઙ્ગસ્વિષ્ટકૃદ્વસાહોમાર્થં જુહૂપભૃદ્વસાહોમહવનીસમવત્તધાનીષુ આજ્યમુપસ્તીર્ય જુહૂપભૃતોર્હિરણ્યશકલાવધાનવિધાનં, મનોતાનુવાચનં વિધાય તન્નામનિર્વચનેન તત્પ્રશંસનં, પ્રધાનાર્થાવદ્યમાનાનિ હદયાદ્યઙ્ગાનિ તત્ક્રમં ચ વિધાય તેષાં પ્રશંસનં, હૃદયં જિહ્વા વક્ષઃ સવ્યદોઃ પાર્શ્વદ્વયં યકૃદ્ય ત્રેધાકૃતં ગુદં સ્થૂલમધ્યભાગૌ દક્ષિણા શ્રોણિરિત્યેકાદશાનાં જૌહવાઙ્ગાનામવદાનવિધાનં, દક્ષિણદોર્દ્વેધાકૃતં ગુદાણુભાગં સવ્યાશ્રોણિરિતિ સ્વિષ્ટકૃદર્થાનાં ત્રયાણામૌપભૃતાનામ- ઙ્ગાનામવદાનવિધાનં, પૂર્વવદ્ધિરણ્યશકલાવધાનમુપરિષ્ટાદાજ્યાભિઘારણવિધાનં ચ, મન્ત્રમન્ત્રાર્થવિવરણસહિતં વસાહોમદ્રવ્યગ્રહણવિધાનં, તદુપરિષ્ટાદાજ્યસ્ય દ્વિરભિઘારણવિધાનમ્, સમંત્રકમ્ પાર્શ્વાસ્થિનાઽસિના વા ગૃહીતાયા વસાયા વિભજનવિધાનં, ગૃહીતાવશિષ્ટાં વસાં પ્રધાનાવશિષ્ટાનિ હૃદયાદ્યંગાનિ સમવત્તધાન્યા પ્રાસ્ય પુનરાજ્યેન દ્વિરભિઘારણમભિતો હિરણ્યશકલાવધાનવિધાનમ્, પ્રધાનસ્વિષ્ટકૃદર્થાવદાનાનાં સમુચ્ચયેન પ્રશંસનં, શિરઆદીનામનવદે- યત્વસ્યોપપત્તેરાખ્યાનમુખેન પ્રદર્શનમ્, અવદ્યાત્તહવિઃપ્રદાનપ્રકારકથનં, વપાપ્રૈષવદગ્નિષોમીયંપ્રૈષેઽપિ પ્રસ્થિતમ્ ઇતિ પદં ન બ્રૂયાદિતિ નિષેધકરણં, વસાહોમસ્ય કાલવિધાનમ્, વસાહોમમંત્રકથનં મંત્રસ્ય વૈશ્વદેવત્વં પ્રકૃતહોમ- સંગતમિતિ પ્રતિપાદનમ્, વસાહોમાનંતર પ્રધાનહોમવિધાનં, વનસ્પતિયાગં વિધાય તસ્ય યૂપદ્વારા પશોઃ સોમત્વસમ્પાદકત્વેન પ્રશંસનમ્, સ્વિષ્ટકૃદ્યાગપ્રકારકથનમ્, વસાહોમશેષેણ સમંત્રં દિગ્વ્યાઘારણવિધાનમ્, સમ્યગ્ગતાવયવસ્ય પશોઃ સમ્મર્શનવિધાનમ્, વિશસનાનન્તરકાલસ્યૈતસ્ય વ્યવસ્થાપ્રદર્શનમ્, સમ્મર્શને મંત્રમુક્ત્વા તસ્ય વિભજ્ય વ્યાખ્યાનં ચેત્યાદિ.
બ્રાહ્મણ

૪ પ્રાણસ્ય શ્રેષ્ઠત્વકારણાભિધાનમુખેન ગુદસ્ય પ્રધાનસ્વિષ્ટકૃદુપયડિષ્ટ્યર્થં ત્રેધા વિભજ્ય વિનિયોગં પ્રશંસ્ય પ્રયાજાદીનામિતરાઙ્ગત્વકથનમ્, પ્રસંગાદ્યદિકથઞ્ચિત્પશોઃ કૃશત્વં સ્યાત્તર્હિ ગુદસ્ય સમ્પૂર્ણત્વાયોદર્યં માંસં તેન સહ મિશ્રિણીયમિતિ નિરૂપણમ્, અનુયાજાર્થં પૃષદાજ્યગ્રહણં વિધાય તત્પ્રશંસનમ્, વિહિતાનનુયાજાન્વિધાસ્યમાનૈરુપયડ્ભિઃ સહ પુરસ્તાદુપરિષ્ટાચ્ચ વિધાસ્યન્પ્રાણાત્મના તત્પ્રશં- સનમ્, ઉપયજસ્ય નિર્વચનપુરઃસરં પ્રશંસનમ્, ઉપયડ્યાગે મન્ત્રાનુક્ત્વા તદ્વ્યાખ્યાનં ચતુર્ણામત્યુપયડ્ઢોમાનાં વિધાનં, પ્રજાભિવૃદ્ધિહેતુતયા તેષાં પ્રશંસનં ચેતિ,
બ્રાહ્મણ

૫ અત્યુપયાજમંત્રાન્વિધાય પુનઃસૃષ્ટ્યભિવૃદ્ધિહેતુતયા તત્પ્રશંસનં, મન્ત્રતદર્થયુતં મુખવિમર્શનવિધાનમ્, જાઘન્યા પત્નીસંયાવનવિધાનં, જાઘન્યા અપિ પ્રદેશવિશેષકથનમ્, હૃદયશૂલસ્યાવભૃથાય નયનસ્ય પ્રયોજનાભિધાનં, પરિકર્મિણે હૃદયશૂલદાનવિધાનં, પૃથિવ્યામપ્સુ ચ શૂલં પરાસ્યતો દોષપ્રદર્શનમ્, ઉક્તદોષાભાવાયોપાયકથનમ્, યદાઽબ્વિષયે મ્લાનિં પ્રાપ્નુયાત્તદા યૂપસ્ય પ્રાગ્દેશે ઉદપાત્રં નિનીય તત્રાપીષદાર્દ્રપ્રદેશે સમન્ત્રં હૃદયશૂલસ્યોપગૂહનવિધાનમ્, ઈષદાર્દ્રે ઉપગૂહનાદપાં પૃથિવ્યામુપગૂહનાત્તદીયૌષધીનાં ચ હિંસાપ્રસંગોઽતસ્તત્રોભયત્ર હિંસાપરિહારાય સમંત્રં પ્રાર્થનાકરણવિધાનમ્, અધ્વર્યુપ્રભૃતીનામભિમંત્રણવિધાનમ્, એતસ્ય પ્રશંસનં, શૂલોપગૂહનસ્ય વિષયવિશેષે નિષેધકરણં ચેતિ.