શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 3.7

બ્રાહ્મણ ૧ યૂપસ્ય પ્રતિષ્ઠા
૧ અભ્યાદાનાદિ બર્હિરવસ્તરણપર્યન્તં સેતિકર્તવ્યતાકં સમન્ત્રકમૌદુમ્બર્યવટવદ્યૂપાવટનિર્માણવિધાનં તત્ર યૂપસ્યાતષ્ટો મૂલભાગ ઉપરસ્તત્સંમિતં યૂપાવટં કુર્યાદિતિ વિશેષકથનમ્, અવટસ્ય પૂર્વદેશે પ્રાક્સસ્થં યૂપનિધાનં યૂપાગ્રે મુષ્ટિપરિમિતે બર્હિષાં નિધાનં તદુપરિષ્ટાત્ યૂપશકલનિધાનં તત્પુરસ્તાત્પાર્શ્વતો વા ચષાલનિધાનમિતિ નિધાને ક્રમવિશેષનિરૂપણં ચ, સાર્થવાદં યૂપશકલસ્ય ગર્તે સ્થાપનવિધાનં, સમંત્રકં શકલપ્રાસનવિધાનં, સ્રુવેણાજ્યમાદાયાવટમભિ-લક્ષ્ય તૂષ્ણીં હોમવિધાનં, સાર્થવાદં સમંત્રકં સપ્રૈષં યૂપસ્યાઞ્જનવિધાનં, ચષાલસ્યોભયતઃ પ્રત્યઞ્જનપૂર્વક યૂપસ્યોપરિ સમંત્રકં પ્રતિમુઞ્ચન વિધાનમ્, ઉક્તયૂપફલરૂપત્વસ્ય લૌકિકવૃક્ષસ્ય દૃષ્ટાન્તેન દૃઢીકરણં, પુનર- ઞ્જનવિધાનં, રશનાવેષ્ટનપ્રદેશે સમન્ત્રમાજ્યેન પરિમર્શનવિધાનમ્, ઉચ્છ્રયણ- સમ્પ્રૈષકથનં, સમંત્રકં યૂપોચ્છ્રયણવિધાનં સમંત્રકં યૂથસ્ય માનકરણં, તન્મંત્રસ્યા- ધિયજ્ઞપરતયા વ્યાખ્યાનં મન્ત્રસ્ય ત્રિષ્ટુત્વં યૂપમાનસ્યોચિતમિતિ પ્રશંસનં ચ, માને વિશેષકથનં, યૂપમન્વારભ્ય વાચનવિધાનં, વાચનમન્ત્રસ્ય તાત્પર્યવ્યાખ્યાનં, મંત્રતત્તાત્પર્યસહિતં ચષાલસ્યોદીક્ષણકથનં, રશનાપરિવ્યયણં વિધાય તસ્ય સહેતુકં પ્રશંસનં, રશનાયાઃ સોપપત્તિકં ત્રૈગુણ્યત્વકથનં, પરિવ્યયણે મન્ત્રકથન સમંત્રકં સપ્રકારં સાર્થવાદં યૂપશકલસ્ય સ્વરોરવગૂહનવિધાનં, યૂપશકલ-રશના-ચષાલાનાં ક્રમેણોર્ધ્વમાવિત્વાત્સ્વર્ગારોહણસોપાનત્વેન પ્રશંસનં, સ્વરુશબ્દનિર્વચનં, યૂપસ્ય લોકત્રયજપાત્મના પ્રશંસનં, યૂપસ્ય પૂર્વાર્દ્ધં ભૂમૌ યન્માનં તસ્ય દણ્ડસામ્યતઃ સ્તવનં, પ્રકારાન્તરેણ પૂર્વાર્દ્ધમભિમાતું ભૂયો દ્યોતનમ્, અષ્ટાશ્રિત્વનિગમનં, યૂપે નિગૂઢસ્ય સ્વરોરુત્તરત્ર પ્રતિપત્તિકર્મત્વેન યૂપપ્રતિનિધ્યાત્મના હોમાભિધાનં, તત્ર મન્ત્રકથનંચેત્યાદિ.
બ્રાહ્મણ ૨ યૂપૈકાદશિની
૨ અગ્નીષોમીયયૂપપ્રસંગાદ્યૂપૈકાદશિનીં વિધાતુમુપોદ્ઘાતઃ, તત્ર યૂપૈકદશિનીવિધાનં તસ્મિન્પક્ષે દ્વાશોપશયવિધાનં, તેષાં યૂપાનાં દક્ષિણદેશે ભૂમૌ નિખાતં કૃત્વા તૂષ્ણીં સ્થાપનવિધાનમ્, ઉપશયસ્ય રક્ષોનાશકત્વેન પ્રશંસનં નિધાનમન્ત્રકથનં ચ, અગ્નિષ્ઠપ્રમુખાનાં સર્વેષાં યૂપાનાં નિખનનાદિકં સુત્યાયાઃ પૂર્વેદ્યુઃ કર્તવ્ય મિત્યેકીયપક્ષમુપન્યસ્ય તન્નિરાકરણં, યુક્ત્યા પ્રાતઃ પરેદ્યુઃ પશૂપાકરણકાલે કર્તવ્યમિતિ સ્વપક્ષસ્ય નિગમનમ્, એકા-દશિનીપક્ષે કેન ક્રમેણોચ્છ્રયણમિતિ તત્ક્રમનિરૂપણં, પ્રસઙ્ગાત્પાત્નીવતપશુપ્રયોગકથનં તત્ર પત્નીયૂપસ્યોચ્છ્રયણં તત્પ્રશંસનં ચ, પાત્નીવતપશોરિતરપશુવત્સઞ્જ્ઞપનપ્રાપ્તૌ પર્યગ્નીકરણાનંતરમુત્સર્જનવિધાનં, સંજ્ઞપનપક્ષે દોષોદ્ભાવનં ચેતિ।
બ્રાહ્મણ ૩ અગ્નીષોમીય પશુયાગઃ
૩ અગ્નીષોમીયપશુયાગઃ, પશુનિયોજનાર્થં સર્વથા યૂપસ્યાવશ્યકત્વં દ્યોતયિતુમાખ્યાયિકા, સાર્થવાદં પશૂપાકરણાગ્નિમન્થનયોરનંતરં યૂપે પશુનિયોજનવિધાનં, કેવલનિયોજનપક્ષમુદાહૃત્ય તન્નિરાકરણં, ક્રમમુક્ત્વા ઇદાનીં સાર્થવાદં પશોરુપાકરણવિધાનં, સમંત્રકં તૃણાદાનવિધાનં તન્મંત્રવ્યાખ્યાનં ચેત્યાદિ.
બ્રાહ્મણ ૪ પશુનિયોજન પ્રકારઃ
૪ નિયોજનપ્રકાર-તત્ર સમંત્રકં સમ્બન્ધનકથનં, દેવતાનિર્દેશપ્રયોજનસહિતં સમંત્રકં પશુનિયોજનં, સમંત્રકં પશોઃ પ્રોક્ષણવિધાનં, પ્રોક્ષણમંત્રસ્ય પરમપ્રયોજનકથનં, પ્રોક્ષણશેષસ્યોદકસ્ય પાનાર્થં પશોર્મુખસમીપે ધારણવિધાનં, સમંત્રકં પશોરધસ્તાદુપોક્ષણવિધાનં, સામિધેની- પ્રૈષાદિપ્રયાજાન્તં કર્મ પ્રકૃતિવત્, તત્ર વિશેષસ્તુ ઉત્તરમાઘારમાઘાર્યાસંસ્પર્શયન્ સ્રુચૌ પુનઃ પર્યેત્ય પશોર્લલાટાંસ શ્રોણિષુ સમંત્રકમુત્તરાધારાવશિષ્ટાજ્યેન સમઞ્જનવિધાનં તત્પ્રશંસનં ચ, અવયવાવયવિભેદેન મંત્રભેદકથનં, તેષાં મંત્રાણાં ક્રમેણ વ્યાખ્યાનં, સપ્રયોજનં દ્વિતીયસ્ય મૈત્રાવરુણસ્યાશ્રાવણવિધાનમ્, અધ્વર્યુકર્તૃકં યજમાનપ્રવરણં, યજમાન પ્રવરણનિગદસ્યાર્થવિવરણં, ક્રમેણ વ્યાખ્યાનં ચેત્યાદિ.