શતપથબ્રાહ્મણમ્ · શ્લોક 3.5-3

૩.૫.૪. ઉપરવ વિધિઃ
દ્વયં વા અભ્યુપરવાઃ ખાયન્તે । શિરો વૈ યજ્ઞસ્ય હવિર્ધાનં તદ્ય ઇમે શીર્ષંશ્ચત્વારઃ કૂપા ઇમાવહ દ્વાવિમૌ દ્વૌ તાનેવૈતત્કરોતિ તસ્માદુપરવાન્ખનતિ - ૩.૫.૪.
દેવાશ્ચ વા અસુરાશ્ચ । ઉભયે પ્રાજાપત્યાઃ પસ્પૃધિરે તતોઽસુરા એષુ લોકેષુ કૃત્યાં વલગાન્નિચખ્નુરુતૈવં ચિદ્દેવાનભિભવેમેતિ - ૩.૫.૪.
તદ્વૈ દેવા અસ્પૃણ્વત । ત એતૈઃ કૃત્યા વલગાનુદખનન્યદા વૈ કૃત્યામુત્ખનન્ત્યથ સાઽલસા મોઘા ભવતિ તથો એવૈષ એતદ્યદ્યસ્મા અત્ર કશ્ચિદ્દ્વિષન્ભ્રાતૃવ્યઃ કૃત્યાં વલગાન્નિખનતિ તાનેવૈતદુત્કિરતિ તસ્માદુપરવાન્ખનતિ સ દક્ષિણસ્ય હવિર્ધાનસ્યાધોઽધઃ પ્રૌગં ખનતિ - ૩.૫.૪.
સોઽભ્રિમાદત્તે । દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવેઽશ્વિનોર્બાહુભ્યાં પૂષ્ણોહસ્તાભ્યામાદદે નાર્યસીતિ સમાન એતસ્ય યજુષો બન્ધુર્યોષો વા એષાયદભ્રિસ્તસ્માદાહ નાર્યસીતિ - ૩.૫.૪.
તાન્પ્રાદેશમાત્રં વિના પરિલિખતિ । ઇદમહં રક્ષસાં ગ્રીવા અપિ કૃન્તામીતિ વજ્રો વા અભ્રિર્વજ્રેણૈવૈતન્નાષ્ટ્રાણાં રક્ષસાં ગ્રીવા અપિકૃન્તતિ - ૩.૫.૪.
તદ્યાવેતૌ પૂર્વૌ । તયોર્દક્ષિણમેવાગ્રે પરિલિખેદથાપરયોરુત્તરમથાપરયોર્દક્ષિણમથ પૂર્વયોરુત્તરમ્ - ૩.૫.૪.
અથો ઇતરથાહુઃ । અપરયોરેવાગ્ર ઉત્તરં પરિલિખેદથપૂર્વયોર્દક્ષિણમથાપરયોર્દક્ષિણમથ પૂર્વયોરુત્તરમિત્યથો અપિ સમીચ એવ પરિલિખેદેતં ત્વેવોત્તમં પરિલિખેદ્ય એષ પૂર્વયોરુત્તરો ભવતિ - ૩.૫.૪.
તાન્યથાપરિલિખિતમેવ યથાપૂર્વં ખનતિ । બૃહન્નસિ બૃહદ્રવા ઇત્યુપસ્તૌત્યેવૈનાનેતન્મહયત્યેવ યદાહ બૃહન્નસિ બૃહદ્રવા ઇતિ બૃહતીમિન્દ્રાય વાચં વદેતીન્દ્રો વૈ યજ્ઞસ્ય દેવતા વૈષ્ણવં હવિર્ધાનં તત્સેન્દ્રં કરોતિ તસ્માદાહ બૃહતીમિન્દ્રાય વાચં વદેતિ - ૩.૫.૪.
રક્ષોહણં વલગહનમિતિ । રક્ષસાં હ્યેતે વલગાનાં વધાય ખાયન્તે વૈષ્ણવીમિતિ વૈષ્ણવી હિ હવિર્ધાને વાક્ - ૩.૫.૪.
તાન્યથાખાતમેવોત્કિરતિ । ઇદમહં તં વલગમુત્કિરામિ યં મે નિષ્ઠ્યો યમમાત્યો નિચખાનેતિ નિષ્ઠ્યો વા વા અમાત્યો વા કૃત્યાં વલગન્નિખનતિ તાનેવૈતદુત્કિરતિ - ૩.૫.૪.
ઇદમહં તં વલગમુત્કિરામિ । યં મે સમાનો યમસમાનો નિચખાનેતિ સમાનો વા વા અસમાનો વા કૃત્યાં વલગાન્નિખનતિ તાનેવૈતદુત્કિરતિ- ૩.૫.૪.
ઇદમહં તં વલગમુત્કિરામિ । યં મે સબન્ધુર્યમસબન્ધુર્નિચખાનેતિ સબન્ધુર્વા વા અસબન્ધુર્વા કૃત્યાં વલગાન્નિખનતિ તાનેવૈતદુત્કિરતિ - ૩.૫.૪.
ઇદમહં તં વલગમુત્કિરામિ । યં મે સજાતો યમસજાતો નિચખાનેતિ સજાતો વા વા
અસજાતો વા કૃત્યાં વલગાન્નિખનતિ તાનેવૈતદુત્કિરત્યુત્કૃત્યાં કિરામીત્યન્તત ઉદ્વપતિ તત્કૃત્યામુત્કિરતિ - ૩.૫.૪.
તાન્બાહુમાત્રાન્ ખનેત્ । અન્તો વા એષોઽન્તેનૈવૈતત્કૃત્યાં મોહયતિ તાનક્ષ્ણયા સંતૃન્દન્તિ યદ્યક્ષ્ણયા ન શક્નુયાદપિ સમીચસ્તસ્માદિમે પ્રાણાઃ પરઃ સંતૃણ્ણાઃ - ૩.૫.૪.
તાન્યથાખાતમેવાવમર્શયતિ । સ્વરાડસિ સપત્નહા સત્રરાડસ્યભિમાતિહા જનરાડસિ રક્ષોહા સર્વરાડસ્યમિત્રહેત્યાશીરેવૈષૈતસ્ય કર્મણ આશિષમેવૈતદાશાસ્તે - ૩.૫.૪.
અથાધ્વર્યુશ્ચ યજમાનશ્ચ સમ્મૃશેતે । પૂર્વયોર્દક્ષિણેઽધ્વર્યુર્ભવત્યપરયોરુત્તરે યજમાનઃ સોઽધ્વર્યુઃ પૃચ્છતિ યજમાન કિમત્રેતિ ભદ્રમિત્યાહ તન્નૌ સહેત્યુપાંશ્વધ્વર્યુઃ- ૩.૫.૪.
અથાપરયોર્દક્ષિણેઽધ્વર્યુર્ભવતિ । પૂર્વયોરુત્તરે યજમાનઃ પૃચ્છત્યધ્વર્યો કિમત્રેતિ ભદ્રમિત્યાહ તન્મ ઇતિ યજમાનસ્તદ્યદેવં સમ્મૃશેતે પ્રાણાનેવૈતત્સયુજઃ કુરુતસ્તસ્માદિમે પ્રાણાઃ પરઃ સંવિદ્રેઽથ યત્પૃષ્ટો ભદ્રમિતિ પ્રત્યાહ કલ્યાણમેવૈતન્માનુષ્યૈ વાચો વદતિ તસ્માત્પૃષ્ટો ભદ્રમિતિ પ્રત્યાહાથ પ્રોક્ષત્યેકો વૈ પ્રોક્ષણસ્ય બન્ધુર્મેધ્યાનેવૈતત્કરોતિ - ૩.૫.૪.
સ પ્રોક્ષતિ । રક્ષોહણો વો વલગહન ઇતિ રક્ષોહણો હ્યેતે વલગહનો હ્યેતે પ્રોક્ષામિ વૈષ્ણવાનિતિ વૈષ્ણવા હ્યેતે - ૩.૫.૪.
અથ યાઃ પ્રોક્ષણ્યઃ પરિશિષ્યતે । તા અવટેષ્વવનયતિ તદ્યા ઇમાઃ પ્રાણેષ્વાપસ્તા એવૈતદ્દધાતિ તસ્માદેષુ પ્રાણેષ્વિમા આપઃ - ૩.૫.૪.
સોઽવનયતિ । રક્ષોહણો વો વલગહનોઽવનયામિ વૈષ્ણવાનિત્યથ બર્હીંષિ પ્રાચીનાગ્રાણિ ચોદીચીનાગ્રાણિ ચાવસ્તૃણાતિ તદ્યાનીમાનિ પ્રાણેષુ લોમાનિ તાન્યેવૈતદ્દધાતિ તસ્માદેષુ પ્રાણેષ્વિમાનિ લોમાનિ - ૩.૫.૪.
સોઽવસ્તૃણાતિ । રક્ષોહણો વો વલગહનોઽવસ્તૃણામિ વૈષ્ણવાનિત્યથ બર્હીંષિ તનૂનીવોપરિષ્ટાત્પ્રચ્છાદયતિ કેશા હૈવાસ્યૈતે - ૩.૫.૪.
અથાધિષવણે ફલકે ઉપદધાતિ । રક્ષોહણૌ વાં વલગહના ઉપદધામિ વૈષ્ણવી ઇતિ હનૂ હૈવાસ્યૈતે અથ પર્યૂહતિ રક્ષોહણૌ વાં વલગહનૌ પર્યૂહામિ વૈષ્ણવી ઇતિ દૃંહત્યેવૈને એતદશિથિલે કરોતિ - ૩.૫.૪.
અથાધિષવણં પરિકૃત્તં ભવતિ । સર્વરોહિતં જિહ્વા હૈવાસ્યૈષા તદ્યત્સર્વરોહિતં ભવતિ લોહિનીવ હીયં જિહ્વા તન્નિદધાતિ વૈષ્ણવમસીતિ વૈષ્ણવં હ્યેતત્- ૩.૫.૪.
અથ ગ્રાવ્ણ ઉપાવહરતિ । દન્તા હૈવાસ્ય ગ્રાવાણસ્તદ્યદ્ગ્રાવભિરભિષુણ્વન્તિ યથા દદ્ભિઃ પ્સાયાદેવં તત્તાન્નિદધાતિ વૈષ્ણવા સ્થેતિ વૈષ્ણવા હ્યેત એતદુ યજ્ઞસ્ય શિરઃ સંસ્કૃતમ્ - ૩.૫.૪.