શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 3.1.1

૩.૧.૧ અગ્નિષ્ટોમે દેવયજનમ્
દેવયજનં જોષયન્તે । સ યદેવ વર્ષિષ્ઠં સ્યાત્તજ્જોષયેરન્યદન્યદ્ભૂમેરાભિશયીતાતો વૈ દેવા દિવમુપોદક્રામન્દેવાન્વા એષ ઉપોત્ક્રામતિ યો દીક્ષતે સ સદેવે દેવયજને યજતે સ યદ્ધાન્યદ્ભૂમેરભિશયીતાવરતર ઇવ હેષ્ટ્વા સ્યાત્તસ્માદ્યદેવ વર્ષિષ્ઠં સ્યાત્તજ્જોષયેરન્ -

તદ્વર્ષ્મ સત્સમં સ્યાત્ । સમં સદવિભ્રંશિ સ્યાદવિભ્રંશિ સત્પ્રાક્પ્રવણં સ્યાત્પ્રાચી હિ દેવાનાં દિગથો ઉદક્પ્રવણમુદીચી હિ મનુષ્યાણાં દિગ્દક્ષિણતઃ પ્રત્યુચ્છ્રિતમિવ સ્યાદેષા વૈ દિક્પિતૄણાં સ યદ્દક્ષિણાપ્રવણં સ્યાત્ક્ષિપ્રે હ યજમાનોઽમું લોકમિયાત્તથો હ યજમાનો જ્યોગ્જીવતિ તસ્માદ્દક્ષિણતઃ પ્રત્યુચ્છ્રિતમિવ સ્યાત્ -

ન પુરસ્તાદ્દેવયજનમાત્રમતિરિચ્યેત । દ્વિષન્તં હાસ્ય તદ્ભ્રાતૃવ્યમભ્યતિરિચ્યતે કામં હ દક્ષિણતઃ સ્યાદેવમુત્તરત એતદ્ધ ત્વેવ સમૃદ્ધં દેવયજનં યસ્ય દેવયજનમાત્રં પશ્ચાત્પરિશિષ્યતે ક્ષિપ્રે હૈવૈનમુત્તરા દેવયજ્યોપનમતીતિ નુ દેવયજનસ્ય -

તદુ હોવાચ યાજ્ઞવલ્ક્યઃ । વાર્ષ્ણ્યાય દેવયજનં જોષયિતુમૈમ તત્સાત્યયજ્ઞોઽબ્રવીત્સર્વા વા ઇયં પૃથિવી દેવી દેવયજનં યત્ર વા અસ્યૈ ક્વ ચ યજુષૈવ પરિગૃહ્ય યાજયેદિતિ -

ઋત્વિજો હૈવ દેવયજનમ્ । યે બ્રાહ્મણાઃ શુશ્રુવાંસોઽનૂચાના વિદ્વાંસો યાજયન્તિ સૈવાહ્વલૈતન્નેદિષ્ઠમામિવ મન્યામહ ઇતિ -

તચ્છાલો વા વિમિતં વા પ્રાચીનવંશં મિન્વન્તિ । પ્રાચી હિ દેવાનાં દિક્પુરસ્તાદ્વૈ દેવાઃ પ્રત્યઞ્ચો મનુષ્યાનુપાવૃત્તાસ્તસ્માત્તેભ્યઃ પ્રાઙ્તિષ્ઠઞ્જુહોતિ -

તસ્માદુ હ ન પ્રતીચીનશિરાઃ શયીત । નેદ્દેવાનભિપ્રસાર્ય શયા ઇતિ યા દક્ષિણા દિક્સા પિતૄણાં યા પ્રતીચી સા સર્પાણાં યતો દેવા ઉચ્ચક્રમુઃ સૈષાહીના યોદીચી દિક્સા મનુષ્યાણાં તસ્માન્માનુષ ઉદીચીનવંશામેવ શાલાં વા વિમિતં વા મિન્વન્ત્યુદીચી હિ મનુષ્યાણાં દિગ્દીક્ષિતસ્યૈવ પ્રાચીનવંશા નાદીક્ષિતસ્ય -

તાં વા એતાં પરિશ્રયન્તિ । નેદભિવર્ષાદિતિ ન્વેવ વર્ષા દેવાન્વા એષ ઉપાવર્તતે યો દીક્ષતે સ દેવતાનામેકો ભવતિ તિર ઇવ વૈ દેવા મનુષ્યેભ્યસ્તિર ઇવૈતદ્યત્પરિશ્રિતં તસ્માત્પરિશ્રયન્તિ -

તન્ન સર્વ ઇવાભિપ્રપદ્યેત બ્રાહ્મણો વૈવ રાજન્યો વા વૈશ્યો વા તે હિ યજ્ઞિયાઃ -

સ વૈ ન સર્વેણેવ સંવદેત । દેવાન્વા એષ ઉપાવર્તતે યો દીક્ષતે સ દેવતાનામેકો ભવતિ ન વૈ દેવા સર્વેણેવ સંવદન્તે બ્રાહ્મણેન વૈવ રાજન્યેન વા વૈશ્યેન વા તે હિ યજ્ઞિયાસ્તસ્માદ્યદ્યેનં શૂદ્રેણ સંવાદો વિન્દેદેતેષામેવૈકં બ્રૂયાદિમમિતિ વિચક્ષ્વેમમિતિ વિચક્ષ્વેત્યેષ ઉ તત્ર દીક્ષિતસ્યોપચારઃ -

અથારણી પાણૌ કૃત્વા । શાલામધ્યવસ્યતિ સ પૂર્વાર્ધ્યં સ્થૂણારાજમભિપદ્યૈતદ્યજુરાહૈદમગન્મ દેવયજનં પૃથિવ્યા યત્ર દેવાસો અજુષન્ત વિશ્વ ઇતિ તદસ્ય વિશ્વૈશ્ચ દેવૈર્જુષ્ટં ભવતિ યે ચેમે બ્રાહ્મણાઃ શુશ્રુવાંસોઽનૂચાના યદહાસ્ય તેઽક્ષિભ્યામીક્ષન્તે બ્રાહ્મણાઃ શુશ્રુવાંસસ્તદહાસ્ય તૈર્જુષ્ટં ભવતિ -

યદ્વાહ । યત્ર દેવાસો અજુષન્ત વિશ્વ ઇતિ તદસ્ય વિશ્વૈર્દેવૈર્જુષ્ટમ્ભવત્યૃક્સામાભ્યાં સંતરન્તો યજુર્ભિરિત્યૃક્સામાભ્યાં વૈ યજુર્ભિર્યજ્ઞસ્યોદૃચં ગચ્છન્તિ યજ્ઞસ્યોદૃચં ગચ્છાનીત્યેવૈતદાહ રાયસ્પોષેણ સમિષા મદેમેતિ ભૂમા વૈ રાયસ્પોષઃ શ્રીર્વૈ ભૂમાઽઽશિષમેવૈતદાશાસ્તે સમિષા મદેમેતીષં મદતીતિ વૈ તમાહુર્યઃ શ્રિયમશ્નુતે યઃ પરમતાં ગચ્છતિ તસ્માદાહ સમિષા મદેમેતિ -