શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 2.6.1

૨.૬.૧. સાકમેધે પિતૃયજ્ઞઃ
મહાહવિષા હ વૈ દેવા વૃત્રં જઘ્નુઃ । તેનો એવ વ્યજયન્ત યેયમેષાં વિજિતિસ્તામથ યાનેવૈષાં તસ્મિન્ત્સંગ્રામેઽઘ્નંસ્તાન્પિતૃયજ્ઞેન સમૈરયન્ત પિતરો વૈ ત આસંસ્તસ્માત્પિતૃયજ્ઞો નામ -

તદ્વસન્તો ગ્રીષ્મો વર્ષાઃ । એતે તે યે વ્યજયન્ત શરદ્ધેમન્તઃ શિશિરસ્ત ઉ તે યાન્પુનઃ સમૈરયન્ત -

અથ યદેષ એતેન યજતે । તન્નાહ ન્વેવૈતસ્ય તથા કં ચન ઘ્નન્તીતિ દેવા અકુર્વન્નિતિ ન્વેવૈષ એતત્કરોતિ યમુ ચૈવૈભ્યો દેવા ભાગમકલ્પયંસ્તમુ ચૈવૈભ્ય એષ એતદ્ભાગં કરોતિ યાનુ ચૈવ દેવાઃ સમૈરયન્ત તાનુ ચૈવૈતદવતિ સ્વાનુ ચૈવૈતત્પિતૄંઞ્છ્રેયાંસં લોકમુપોન્નયતિ યદુ ચૈવાસ્યાત્રાત્મનોઽચરણેન હન્યતે વા મીયતે વા તદુ ચૈવાસ્યૈતેન પુનરાપ્યાયતે તસ્માદ્વા એષ એતેન યજતે -

સ પિતૃભ્યઃ સોમવદ્ભ્યઃ । ષટ્કપાલં પુરોડાશં નિવપતિ સોમાય વા પિતૃમતે ષડ્વા ઋતવ ઋતવઃ પિતરસ્તસ્માત્ષટ્કપાલો ભવતિ -

અથ પિતૃભ્યો બર્હિષદ્ભ્યઃ । અન્વાહાર્યપચને ધાનાઃ કુર્વન્તિ તતોઽર્ધાઃ પિંષન્ત્યર્ધા ઇત્યેવ ધાના અપિષ્ટા ભવન્તિ તા ધાનાઃ પિતૃભ્યો બર્હિષદ્ભ્યઃ -

અથ પિતૃભ્યોઽગ્નિષ્વાત્તેભ્યઃ । નિવાન્યાયૈ દુગ્ધે સકૃદુપમથિત એકશલાકયા મન્થો ભવતિ સકૃદુ હ્યેવ પરાઞ્ચઃ પિતરસ્તસ્માત્સકૃદુપમથિતો ભવત્યેતાનિ હવીંષિ ભવન્તિ -

તદ્યે સોમેનેજાનાઃ । તે પિતરઃ સોમવન્તોઽથ યે દત્તેન પક્વેન લોકં જયન્તિ તે પિતરો બર્હિષદોઽથ યે તતો નાન્યતરચ્ચન યાનગ્નિરેવ દહન્ત્સ્વદયતિ તે પિતરોઽગ્નિષ્વાત્તા એત ઉ યે પિતરઃ -

સ જઘનેન ગાર્હપત્યમ્ । પ્રાચીનાવીતી ભૂત્વા દક્ષિણાસીન એતં ષટ્કપાલમ્પુરોડાશં ગૃહ્ણાતિ સ તત એવોપોત્થાયોત્તરેણાન્વાહાર્યપચનં દક્ષિણા તિષ્ઠન્નવહન્તિ સકૃત્ફલીકરોતિ સકૃદુ હ્યેવ પરાઞ્ચઃ પિતરસ્તસ્માત્સકૃત્ફલીકરોતિ -

સ દક્ષિણૈવ દૃષદુપલે ઉપદધાતિ । દક્ષિણાર્ધે ગાર્હપત્યસ્ય ષટ્ કપાલાન્યુપદધાતિ તદ્યદેતાં દક્ષિણાં દિશં સચન્ત એષા હિ દિક્પિતૄણાં તસ્માદેતાં દક્ષિણાં દિશં સચન્તે -

અથ દક્ષિણેનાન્વાહાર્યપચનમ્ । ચતુઃસ્રક્તિં વેદિં કરોત્યવાન્તરદિશોઽનુ સ્રક્તીઃ કરોતિ ચતસ્રો વા અવાન્તરદિશોઽવાન્તરદિશો વૈ પિતરસ્તસ્માદવાન્તરદિશોઽનુ સ્રક્તીઃ કરોતિ -

તન્મધ્યેઽગ્નિં સમાદધાતિ । પુરસ્તાદ્વૈ દેવાઃ પ્રત્યઞ્ચો મનુષ્યાનભ્યુપાવૃત્તાસ્તસ્માત્તેભ્યઃ પ્રાઙ્તિષ્ઠઞ્જુહોતિ સર્વતઃ પિતરોઽવાન્તરદિશો વૈ પિતરઃ સર્વત ઇવ હીમા અવાન્તરદિશસ્તસ્માન્મધ્યેઽગ્નિં સમાદધાતિ -

સ તત એવ પ્રાક્સ્તમ્બયજુર્હરતિ । સ્તમ્બયજુર્હુત્વાથેત્યેવાગ્રે પરિગૃહ્ણાત્યથેત્યથેતિ પૂર્વેણ પરિગ્રહેણ પરિગૃહ્ય લિખતિ હરતિ યદ્ધાર્યમ્ભવતિ સ તથૈવોત્તરેણ પરિગ્રહેણ પરિગૃહ્ણાત્યુત્તરેણ પરિગ્રહેણ પરિગૃહ્ય પ્રતિમૃજ્યાહ પ્રોક્ષણીરાસાદયેત્યાસાદયન્તિ પ્રોક્ષણીરિધ્મં બર્હિરુપસાદયન્તિ સ્રુચઃ સમ્માર્ષ્ટ્યાજ્યેનોદૈતિ સ યજ્ઞોપવીતી ભૂત્વાઽઽજ્યાનિ ગૃહ્ણાતિ -

તદાહુઃ । દ્વિરુપભૃતિ ગૃહ્ણીયાદ્દ્વૌ હ્યત્રાનુયાજૌ ભવત ઇતિ તદ્વષ્ટાવેવ કૃત્વ ઉપભૃતિ ગૃહ્ણીયાન્નેદ્યજ્ઞસ્ય વિધાયા અયાનીતિ તસ્માદષ્ટાવેવ કૃત્વ ઉપભૃતિ ગૃહ્ણીયાદાજ્યાનિ ગૃહીત્વા સ પુનઃ પ્રાચીનાવીતી ભૂત્વા -

પ્રોક્ષણીરધ્વર્યુરાદત્તે । સ ઇધ્મમેવાગ્રે પ્રોક્ષત્યથ વેદિમથાસ્મૈ બર્હિઃ પ્રયચ્છન્તિ તત્પુરસ્તાદ્ગ્રન્થ્યાસાદયતિ તત્પ્રોક્ષ્યોપનિનીય વિસ્રંસ્ય ગ્રન્થિં ન પ્રસ્તરં ગૃહ્ણાતિ સકૃદુ હ્યેવ પરાઞ્ચઃ પિતરસ્તસ્માન્ન પ્રસ્તરં ગૃહ્ણાતિ -

અથ સંનહનમનુવિસ્રંસ્ય । અપસલવિ ત્રિઃ પરિસ્તૃણન્પર્યેતિ સોઽપસલવિ ત્રિઃપરિસ્તીર્ય યાવત્પ્રસ્તરભાજનં તાવત્પરિશિનષ્ટ્યથ પુનઃ પ્રસલવિ ત્રિઃ પર્યેતિ યત્પુનઃ પ્રસલવિ ત્રિઃ પર્યેતિ તદ્યાનેવામૂંસ્ત્રયાન્પિતૄનન્વવાગાત્તેભ્ય એવૈતત્પુનરપોદેતીમં સ્વં લોકમભિ તસ્માત્પુનઃ પ્રસલવિ ત્રિઃ પર્યેતિ -

સ દક્ષિણૈવ પરિધીન્પરિદધાતિ । દક્ષિણા પ્રસ્તરં સ્તૃણાતિ નાન્તર્દધાતિ વિધૃતી સકૃદુ હ્યેવ પરાઞ્ચઃ પિતરસ્તસ્માન્નાન્તર્દધાતિ વિધૃતી -

સ તત્ર જુહૂમાસાદયતિ । અથ પૂર્વામુપભૃતમથ ધ્રુવામથ પુરોડાશમથ ધાના અથ મન્થમાસાદ્ય હવીંષિ સમ્મૃશતિ -

તે સર્વ એવ યજ્ઞોપવીતિનો ભૂત્વા । ઇત્થાદ્યજમાનશ્ચ બ્રહ્મા ચ પશ્ચાત્પરીતઃ પુરસ્તાદગ્નીત્ -

તેનોપાંશુ ચરન્તિ । તિરૈવ વૈ પિતરસ્તિર ઇવૈતદ્યદુપાંશુ તસ્માદુપાંશુ ચરન્તિ -

પરિવૃતે ચરન્તિ । તિર ઇવ વૈ પિતરસ્તિર ઇવૈતદ્યત્પરિવૃતં તસ્માત્પરિવૃતે ચરન્તિ -

અથેધ્મમભ્યાદધદાહ । અગ્નયે સમિધ્યમાનાયાનુબ્રૂહીતિ સ એકામેવ હોતા સામિધેનીં ત્રિરન્વાહ સકૃદુ હ્યેવ પરાઞ્ચઃ પિતરસ્તસ્માદેકાં હોતા સામિધેનીં ત્રિરન્વાહ -

સોઽન્વાહ । ઉશન્તસ્ત્વા નિધીમહ્યુશન્તઃ સમિધીમહિ ઉશન્નુશત આવહ પિતૄન્હવિષે અત્તવ ઇત્યથાગ્નિમાવહ સોમમાવહ પિતૄન્ત્સોમવત આવહ પિતૄન્બર્હિષદ આવહ પિતૄનગ્નિષ્વાત્તાનાવહ દેવાં૩ આજ્યપાં૩ આવહાગ્નિં હોત્રાયાવહ સ્વં મહિમાનમાવહેત્યાવાહ્યોપવિશતિ -

અથાશ્રાવ્ય ન હોતારં પ્રવૃણીતે । પિતૃયજ્ઞો વા અયં નેદ્ધોતારં પિતૃષુ દધાનીતિ તસ્માન્ન હોતારં પ્રવૃણીતે સીદ હોતરિત્યેવાહોપવિશતિ હોતા હોતૃષદન ઉપવિશ્ય પ્રસૌતિ પ્રસૂતોઽધ્વર્યુઃ સ્રુચાવાદાય પ્રત્યઙ્ઙતિક્રામત્યતિક્રમ્યાશ્રાવ્યાહ સમિધો યજેતિ સોઽપબર્હિષશ્ચતુરઃ પ્રયાજાન્યજતિ પ્રજા વૈ બર્હિર્નેત્પ્રજાઃ પિતૃષુ દધાનીતિ તસ્માદપબર્હિષશ્ચતુરઃ પ્રયાજાન્યજત્યથાજ્યભાગાભ્યાં ચરન્ત્યાજ્યભાગાભ્યાં ચરિત્વા -

તે સર્વ એવ પ્રાચીનાવીતિનો ભૂત્વા । એતૈર્વૈ હવિર્ભિઃ પ્રચરિષ્યન્ત ઇત્થાદ્યજમાનશ્ચ બ્રહ્મા ચ પુરસ્તાત્પરીતઃ પશ્ચાદગ્નીત્તદુતાશ્રાવયન્ત્યોં૩ સ્વધેત્યસ્તુ સ્વધેતિ પ્રત્યાશ્રાવણં સ્વધા નમ ઇતિ વષટ્કારઃ -

તદુ હોવાચાસુરિઃ । આશ્રાવયેયુરેવ પ્રત્યાશ્રાવયેયુર્વષટ્કુર્યુર્નેદ્યજ્ઞસ્ય વિધાયા અયામેતિ -

અથાહ પિતૃભ્યઃ સોમવદ્ભ્યોઽનુબ્રૂહીતિ । સોમાય વા પિતૃમતે સ દ્વે પુરોઽનુવાક્યે અન્વાહૈકયા વૈ દેવાન્પ્રચ્યાવયન્તિ દ્વાભ્યાં પિતૄન્ત્સકૃદુ હ્યેવ પરાઞ્ચઃ પિતરસ્તસ્માદ્દ્વે પુરોઽનુવાક્યે અન્વાહ -

સ ઉપસ્તૃણીત આજ્યમ્ । અથાસ્ય પુરોડાશસ્યાવદ્યતિ સ તેનૈવ સહ ધાનાનાં તેન સહ મન્થસ્ય તત્સકૃદવદધાત્યથોપરિષ્ટાદ્દ્વિરાજ્યસ્યાભિઘારયતિ પ્રત્યનક્ત્યવદાનાનિ નાતિક્રામતીત એવોપોત્થાયાશ્રાવ્યાહ પિતૄન્ત્સોમવતો યજેતિ વષટ્કૃતે જુહોતિ -

અથાહ પિતૃભ્યો બર્હિષદ્ભ્યોઽનુબ્રૂહીતિ । સ ઉપસ્તૃણીત આજ્યમથાસાં ધાનાનામવદ્યતિ સ તેનૈવ સહ મન્થસ્ય તેન સહ પુરોડાશસ્ય તત્સકૃદવદધાત્યથોપરિષ્ટાદ્દ્વિરાજ્યસ્યાભિઘારયતિ પ્રત્યનક્ત્યવદાનાનિ નાતિક્રામતીત એવોપોત્થાયાશ્રાવ્યાહ પિતૄન્બર્હિષદો યજેતિ વષટ્કૃતે જુહોતિ -

અથાહ પિતૃભ્યોઽગ્નિષ્વાત્તેભ્યોઽનુબ્રૂહીતિ । સ ઉપસ્તૃણીત આજ્યમથાસ્ય મન્થસ્યાવદ્યતિ સ તેનૈવ સહ પુરોડાશસ્ય તેન સહ ધાનાનાં તત્સકૃદવદધાત્યથોપરિષ્ટાદ્દ્વિરાજ્યસ્યાભિઘારયતિ પ્રત્યનક્ત્યવદાનાનિ નાતિક્રામતીત એવોપોત્થાયાશ્રાવ્યાહ પિતૄનગ્નિષ્વાત્તાન્યજેતિ વષટ્કૃતે જુહોતિ -

અથાહાગ્નયે કવ્યવાહનાયાનુબ્રૂહીતિ । તત્સ્વિષ્ટકૃતે હવ્યવાહનો વૈ દેવાનાં કવ્યવાહનઃ પિતૄણાં તસ્માદાહાગ્નયે કવ્યવાહનાયાનુબ્રૂહીતિ -

સ ઉપસ્તૃણીત આજ્યમ્ । અથાસ્ય પુરોડાશસ્યાવદ્યતિ સ તેનૈવ સહ ધાનાનાં તેન સહ મન્થસ્ય તત્સકૃદવદધાત્યથોપરિષ્ટાદ્દ્વિરાજ્યસ્યાભિઘારયતિ ન પ્રત્યનક્ત્યવદાનાનિ નાતિક્રામતીત એવોપોત્થાયાશ્રાવ્યાહાગ્નિં કવ્યવાહનં યજેતિ વષટ્કૃતે જુહોતિ -

સ યન્નાતિક્રામતિ । ઇત એવોપોત્થાયં જુહોતિ સકૃદુ હ્યેવ પરાઞ્ચઃ પિતરોઽથ યત્સકૃત્સર્વેષાં સમવદ્યતિ સકૃદુ હ્યેવ પરાઞ્ચઃ પિતરોઽથ યદ્વ્યતિષઙ્ગમવદાનાન્યવદ્યત્યૃતવો વૈ પિતર ઋતૂનેવૈતદ્વ્યતિષજત્યૃતૂન્ત્સંદધાતિ તસ્માદ્વ્યતિ ષઙ્ગમવદાનાન્યવદ્યતિ -

તદ્ધૈકે । એતમેવ હોત્રે મન્થમાદધતિ તં હોતોપહૂયાવૈવ જિઘ્રતિ તં બ્રહ્મણે પ્રયચ્છતિ તં બ્રહ્માવૈવ જિઘ્રતિ તમગ્નીધે પ્રયચ્છતિ તમગ્નીદવૈવ જિઘ્રત્યેતન્ન્વેવૈતત્કુર્વન્તિ યથા ત્વેવેતરસ્ય યજ્ઞસ્યેડા પ્રાશિત્રં સમવદ્યન્ત્યેવમેવૈતસ્યાપિ સમવદ્યેયુસ્તામુપહૂયાવૈવ જિઘ્રન્તિ ન પ્રાશ્નન્તિ પ્રાશિતવ્યં ત્વેવ વયં મન્યામહ ઇતિ હ સ્માહાસુરિર્યસ્ય કસ્ય ચાગ્નૌ જુહ્વતીતિ -

અથ યતરો દાસ્યન્ભવતિ । યદ્યધ્વર્યુર્વા યજમાનો વા સ ઉદપાત્રમાદાયાપસલવિ ત્રિઃ પરિષિઞ્ચન્પર્યેતિ સ યજમાનસ્ય પિતરમવનેજયત્યસાવવનેનિક્ષ્વેત્યસાવવનેનિક્ષ્વેતિ પિતામહમસાવવનેનિક્ષ્વેતિ પ્રપિતામહં તદ્યથાશિષ્યતેઽભિષિઞ્ચેદેવં તત્ -

અથાસ્ય પુરોડાશસ્યાવદાય । સવ્યે પાણૌ કુરુતે ધાનાનામવદાય સવ્યે પાણૌ કુરુતે મન્થસ્યાવદાય સવ્યે પાણૌ કુરુતે -

સ યેમામવાન્તરદિશમનુ સ્રક્તિઃ । તસ્યાં યજમાનસ્ય પિત્રે દદાત્યસાવેતત્ત ઇત્યથ યેમામવાન્તરદિશમનુ સ્રક્તિસ્તસ્યાં યજમાનસ્ય પિતામહાય દદાત્યસાવેતત્ત ઇત્યથ યેમામવાન્તરદિશમનુ સ્રક્તિસ્તસ્યાં યજમાનસ્ય પ્રપિતામહાય દદાત્યસાવેતત્ત ઇત્યથ યેમામવાન્તરદિશમનુ સ્રક્તિસ્તસ્યાં નિમૃષ્ટેઽત્ર પિતરો માદયધ્વં યથાભાગમાવૃષાયધ્વમિતિ યથાભાગમશ્નીતેત્યેવૈતદાહ તદ્યમેવં પિતૃભ્યો દદાતિ તેનો
સ્વાન્પિતૄનેતસ્માદ્યજ્ઞાન્નાન્તરેતિ -

તે સર્વ એવ યજ્ઞોપવીતિનો ભૂત્વા । ઉદઞ્ચ ઉપનિષ્ક્રમ્યાહવનીયમુપતિષ્ઠન્તે દેવાન્વા એષ ઉપાવર્તતે ય આહિતાગ્નિર્ભવતિ યો દર્શપૂર્ણમાસાભ્યાં યજતેઽથૈતત્પિતૃયજ્ઞેનેવાચારિષુસ્તદુ દેવેભ્યો નિહ્નુવતે -

ઐન્દ્રીભ્યામાહવનીયમુપતિષ્ઠન્તે ઇન્દ્રો હ્યાહવનીયો અક્ષન્નમીમદન્ત હ્યવ પ્રિયા અધૂષત અસ્તોષત સ્વભાનવો વિપ્રા નવિષ્ઠયા મતી યોજા ન્વિન્દ્ર તે હરી સુસંદૃશં ત્વા વયં મઘવન્વન્દિષીમહિ પ્ર નૂનં પૂર્ણબન્ધુર સ્તુતો યાસિ વશાંઽનુ યોજા ન્વિન્દ્ર તે હરી ઇતિ -

અથ પ્રતિપરેત્ય ગાર્હપત્યમુપતિષ્ઠન્તે । મનો ન્વાહ્વામહે નારાશંસેન સ્તોમેન પિતૄણાં ચ મન્મભિઃ આ ન એતુ મનઃ પુનઃ ક્રત્વે દક્ષાય જીવસે જ્યોક્ચ સૂર્યં દૃશે પુનર્નઃ પિતરો મનો દદાતુ દૈવ્યો જનઃ જીવં વ્રાતં સચેમહીતિ પિતૃયજ્ઞેનેવ વા એતદચારિષુસ્તદુ ખલુ પુનર્જીવાનપિપદ્યન્તે તસ્માદાહ જીવં વ્રાતં સચેમહીતિ -

અથ યતરો દદાતિ । સ પુનઃ પ્રાચીનાવીતી ભૂત્વાભિપ્રપદ્ય જપત્યમીમદન્ત પિતરો યથાભાગમાવૃષાયિષતેતિ યથાભાગમાશિષુરિત્યેવૈતદાહ -

અથોદપાત્રમાદાય । પુનઃ પ્રસલવિ ત્રિઃ પરિષિઞ્ચન્પર્યેતિ સ યજમાનસ્ય પિતરમવનેજયત્યસાવવનેનિક્ષ્વેત્યસાવવનેનિક્ષ્વેતિ
પિતામહમસાવવનેનિક્ષ્વેતિ પ્રપિતામહં તદ્યથા જક્ષુષેઽભિષિઞ્ચેદેવં તત્તદ્યત્પુનઃ પ્રસલવિ ત્રિઃ પરિષિઞ્ચન્પર્યેતિ પ્રસલવિ ન ઇદં કર્માનુસંતિષ્ઠાતા ઇતિ તસ્માત્પુનઃ પ્રસલવિ ત્રિઃ પરિષિઞ્ચન્પર્યેતિ -

અથ નીવિમુદ્વૃહ્ય નમસ્કરોતિ । પિતૃદેવત્યા વૈ નીવિસ્તસ્માન્નીવિમુદ્વૃહ્ય નમસ્કરોતિ યજ્ઞો વૈ નમો યજ્ઞિયાનેવૈનાનેતત્કરોતિ ષટ્કૃત્વો નમસ્કરોતિ ષડ્વા ઋતવ ઋતવઃ પિતરસ્તદૃતુષ્વેવૈતદ્યજ્ઞં પ્રતિષ્ઠાપયતિ તસ્માત્ષટ્કૃત્વો નમસ્કરોતિ ગૃહાન્નઃ પિતરો દત્તેતિ ગૃહાણાં હ પિતર ઈશત એષો એતસ્યાશીઃ કર્મણઃ -

તે સર્વ એવ યજ્ઞોપવીતિનો ભૂત્વા । અનુયાજાભ્યાં પ્રચરિષ્યન્ત ઇત્થાદ્યજમાનશ્ચ બ્રહ્મા ચ પશ્ચાત્પરીતઃ પુરસ્તાદગ્નીદુપવિશતિ હોતા હોતૃષદને -

અથાહ બ્રહ્મન્પ્રસ્થાસ્યામિ । સમિધમાધાયાગ્નિમગ્નીત્સમ્મૃડ્ઢીતિ સ્રુચાવાદાયપ્રત્યઙ્ઙતિક્રામત્યતિક્રમ્યાશ્રાવ્યાહ દેવાન્યજેતિ સોઽપબર્હિષૌ દ્વાવનુયાજૌ યજતિ પ્રજા વૈ બર્હિર્નેત્પ્રજાઃ પિતૃષુ દધાનીતિ તસ્માદપબર્હિષૌ દ્વાવનુયાજૌ યજતિ -

અથ સાદયિત્વા સ્રુચૌ વ્યૂહતિ । સ્રુચૌ વ્યુહ્ય પરિધીન્ત્સમજ્ય પરિધિમભિપદ્યાશ્રાવ્યાહેષિતા દૈવ્યા હોતારો ભદ્રવાચ્યાય પ્રેષિતો માનુષઃ સૂક્તવાકાયેતિ સૂક્તવાકં હોતા પ્રતિપદ્યતે નાધ્વર્યુઃ પ્રસ્તરં સમુલ્લુમ્પતીત્યેવોપાસ્તે યદા હોતા સૂક્તવાકમાહ -

અથાગ્નીદાહાનુપ્રહરેતિ । સ ન કિં ચનાનુપ્રહરતિ તૂષ્ણીમેવાત્માનમુપસ્પૃશતિ -

અથાહ સંવદસ્વેતિ । અગાનગ્નીદગઞ્છ્રાવય શ્રૌષટ્સ્વગા દૈવ્યા હોતૃભ્યઃ સ્વસ્તિર્માનુષેભ્યઃ શં યોર્બ્રૂહીત્યુપસ્પૃશત્યેવ પરિધીન્નાનુપ્રહરત્યથૈતદ્બર્હિરનુસમસ્યતિ પરિધીંશ્ચ -

તદ્ધૈકે । હવિરુચ્છિષ્ટમનુસમસ્યન્તિ તદુ તથા ન કુર્યાદ્ધુતોચ્છિષ્ટં વા એતન્નેદ્ધુતોચ્છિષ્ટમગ્નૌ જુહવામેતિ તસ્માદપો વૈ વાભ્યવહરેયુઃ પ્રાશ્નીયુર્વા -