શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 2.6

બ્રાહ્મણ ૧ સાકમેધે શંય્વન્તઃ પિતૃયજ્ઞઃ
૧ શંય્વન્તઃ પિતૃયજ્ઞઃ, તત્ર-સફલં પિતૄણામુત્પત્તિકથનમ્, ઇદાનીન્તનાનુષ્ઠાનસ્યાપિ સફલત્વકથનમ્, પિતૃભ્યઃ સોમવદ્ભ્યઃ ષટ્કપાલઃ પુરોડાશઃ, પિતૃભ્યો બર્હિષદ્ભ્યો ધાનાઃ, પિતૃભ્યોઽગ્નિષ્વાત્તેભ્યો મન્થશ્ચેતિ પિતૃયજ્ઞિયયાગત્રયસ્ય સાર્થવાદવિધાનં, તદ્દેવતાનામન્યોઽન્યાસંકીર્ણસ્વરૂપત્વકથનં ચ, અનુક્રમેણ ચોદકપ્રાપ્તે હવિર્ગ્રહણાદીડાપ્રતિપત્ત્યન્તમંગકલા- પમનૂદ્ય તત્તદઙ્ગેષુ દક્ષિણામુખત્વ- પ્રાચીનાવીતિત્વસકૃત્ત્વાદિકં વેદેશ્ચતુઃસ્રક્તિત્વં દક્ષિણાગ્નેરાહરણં સ્થાપનં ચ, ઉપભૃત્યાજ્યગ્રહણે દ્વિત્વં બર્હિઃસ્તરણાદિષ્વપ્રદક્ષિણપરિગમનત્વમ્, પરિધિનિધાને દક્ષિણાગ્રત્વં, જુહ્વાદીનામાસાદનાભિમર્શનપ્રકારઃ, પિતૃયજ્ઞસ્યોપાંશુચરણત્વં, પરિવૃતે કર્તૃત્વં ચ, સામિધેન્યનુવચને ત્રિરાવૃત્તિવિશિષ્ટાયા એકસ્યા ઋચોઽનુવચનં, ઽસીદ હોતઃ ઇત્યેતાવન્માત્રં હોતૃપ્રવરણં, પ્રધાનયાગાનાં યાજ્યાદા- વાશ્રાવણવષટ્કારયોઃ પક્ષદ્વયકથનં, પ્રધાનયાગાનાં સ્વિષ્ટકૃતશ્ચ યાજ્યાઽનુવાક્યાનાં પ્રૈષાદિવચનપ્રકારસ્તથો- પસ્તરણાદિહોમાન્તાનુષ્ઠાનપ્રકારશ્ચ, પ્રાશિત્રેડાવદાનં કર્તવ્યં ન વેતિ પક્ષદ્વયવિધાનં તત્ર કસ્યચિન્મતેનેડાપ્રત્યામ્નાયત્વેન મન્થસ્યાધાનમ્, ઇડા- પ્રાશિત્રયોઃ પ્રાશનમવઘ્રાણં વેતિ પક્ષદ્વયકથનશ્ચેત્યેતેષાં ધર્મવિશેષાણાં વિધાનમ્, એતત્સહૈવ મધ્યે મધ્યે ઉક્તવ્યતિરિક્તેષુ ચોદકપ્રાપ્તેષ્વઙ્ગેષુ પ્રકૃતિવદનુષ્ઠેયત્વકથનઞ્ચ, પિતૃ યજ્ઞપ્રયુક્તં યજમાનાધ્વર્ય્વોરન્યતરક- ર્તકમવનેજનાદિપ્રાચ્યાંગજાતેનાહવનીયગાર્હપત્યોપસ્થાનાદિનમસ્કરણા- શીર્જપાન્તોદીચ્યાઙ્ગજાતેન ચ સહિતં સપ્રકારકં પિણ્ડપિતૃયજ્ઞવત્પિણ્ડદાનવિધાનમ્, ચોદકપ્રાપ્તસ્ય સવિશેષ- પ્રકારસ્યાનુયાજાદિશંય્વન્તોદીચ્યાઙ્ગકલાપસ્ય કથન્ં, તત્રાપિ સ્રુગ્વ્યૂહનાદિકં પ્રકૃતિવદેવ કર્તવ્યમિતિ કથનમ્, હવિઃશેષસ્યાપ્સ્વગ્નૌ વા પ્રક્ષેપ ઇતિ વિકલ્પેન તત્પ્રતિપત્તિવિધાનં ચેત્યાદિ.
બ્રાહ્મણ ૨ ત્રૈયમ્બકેષ્ટિઃ
૨ ત્રૈયમ્બકેષ્ટિઃ, તસ્યાં ચ પૂર્વં ત્ર્યમ્બકહવિષાં શલ્યનિર્હરણહેતુત્વાખ્યાપ- કેતિહાસકથનદ્વારા તદ્વિધ્યુન્નયનમ્, તેષાં દેવતાં વિધાય પ્રશસનં, સંખ્યાં વિધાય(જુહોતિધર્મેણ)સંસ્કારપ્રકાર. કથનં ચ, એષાં હવિષામુક્તતાર્થમભિઘા- રણપક્ષકથનમ્, સકારણમુત્તરદિશિ ચતુષ્પથે હોમકરણત્વવિધાનમ્, સસાધનસ્ય સર્વેભ્ય સમવત્તસ્ય હવિષઃ સમંત્રકં હોમવિધાનમ્ અવદાનકાલે પરિશેષિતસ્યાતિરિક્તસ્યૈકસ્ય હવિષો વિનિયોગકથનમ્, ચતુષ્પથાદેત્યાવ રુદ્રં ભેષજમિતિ મંત્રદ્વયસ્ય જપવિધાનમ્, ભગપ્રસિદ્ધિહેતુસહિતં કુમારીણામપ્રદક્ષિણં પ્રદક્ષિણં ચ ત્ર્યમ્બકમિતિ દ્વાભ્યાં મંત્રાભ્યાં ત્રિસ્ત્રિરગ્નેઃ પરિગમનવિધાનમ્, હુતશિષ્ટાનાં પુરોડાશાનાં પ્રતિપત્તિવિધાનમ્, પુનરાગમનં વિધાય વરુણપ્રઘાસાન્તવદત્રાપિ કેશશ્મશ્રુવપનાદિકમુદવસાનાગ્નિસમારોપપુનર્મન્થનાદિકં ચ કુર્યાદિતિ પર્વસંસ્થાકથનં ચેત્યાદિ.
બ્રાહ્મણ ૩ શુનાસીરીયપર્વ
૩ તત્રાદૌ-ઉપોદ્ઘાતત્વેન સકલચાતુર્માસ્યાનામક્ષય્યસુકૃતફલસાધનત્વમ્, શુનાસીરીયપર્વણઃ શ્ર્યાદિફલસાધનત્વં ચેતિ નિરૂપણં, પ્રયોગક્રમકથનં, તત્ર-ઉત્તરવેદ્યુપકિરણ-પૃષદાજ્યગ્રહણાગ્નિમન્થનવર્જનમન્યત્સર્વં પ્રકૃતિવદેવેતિ પ્રયાજાનુયાજસમિષ્ટયજુષાં પઞ્ચત્રિદ્વિત્વાદ્યુપલક્ષણેન પ્રતિપાદનમ્, વૈશ્વદેવિકસ્યાગ્નેયાદિપૌષ્ણાન્તસ્ય હવિષ્પઞ્ચકસ્યાત્રાપિ વિધાનમ્ તતઃ શુનાસીર્યવાયવ્યસૌર્યાણાં ષષ્ઠસપ્તમાષ્ટમાનાં હવિષાં સાર્થવાદં વિધાનમ્, તત્ર સૌર્યસ્યૈકકપાલસ્ય સ્વતંત્રો દક્ષિણાવિધિઃ, શુનાસીર્યસ્ય યાગસ્ય કાલવિધિઃ--તત્રાપિ સોમેન યક્ષ્યમાણસ્ય પક્ષાન્તરકથનં ચાતુર્માસ્ય પુનઃ પ્રયુઞ્જાનસ્ય પક્ષાન્તરકથનં ચ, ચાતુર્માસ્યાઙ્ગભૂતવપનમીમાંસા, અગ્ન્યાદિત્યયોઃ સર્વતોમુખ- ત્વેઽન્નાદત્વપ્રતિપાદનપુરઃસરં પુરુષસ્ય સ્વભાવતસ્તદ્વૈપરીત્યકથનમ્, પ્રકારાન્તરેણ પુનઃ સર્વતોમુખત્વમુક્ત્વા પરિવર્તનં ન વિધેયમિતિ પક્ષાન્તરકથનં ચેત્યાદિ,
બ્રાહ્મણ ૪ સર્વશેષઃ
૪ તત્ર-સર્વેષાં પર્વણાં ઽવૃત્રવધહેતુત્વં વિજયહેતુત્વં ચ સમાનમિતિ પ્રતિપાદનમ્, વૈશ્વદેવેન જિતસ્યાર્થસ્યાખ્યાયિકયા દર્શનં, વરુણપ્રઘાસેષુ વરુણસ્ય પ્રામુખ્યં તૈર્વિજિતત્વં ચેતિ નિરૂપણં,વૈશ્વદેવાદિપર્વસુ પ્રતિપાદિતાર્થસ્ય યજમાને ક્રમેણ સમ્પાદનં, વરુણપ્રઘાસેન જેતવ્યફલવિધાનમ્, ઇન્દ્રપ્રધાનકેન સાકમેધેન જેતવ્ય- ફલવિધાનમ્, વૈશ્વદેવાદિપર્વણામગ્ન્યાદિદેવતાસાયુજ્યરૂપફલવત્ત્વપ્રતિપાદનમ્, મ્રિયમાણસ્ય ચાતુર્માસ્યયાજિનો માર્ગનિદશનદ્વારા બ્રહ્મલોકપ્રાપ્તિપર્યન્તં ફલં ભવતીતિ નિરૂપણં ચેત્યાદિ