શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 2.5.2

વરુણપ્રઘાસપર્વ
૨.૫.૨.
વૈશ્વદેવેન વૈ પ્રજાપતિઃ । પ્રજાઃ સસૃજે તા અસ્ય પ્રજાઃ સૃષ્ટા વરુણસ્ય યવાઞ્જક્ષુર્વરુણ્યો હ વા અગ્રે યવસ્તદ્યન્ન્વેવ વરુણસ્ય યવાન્પ્રાદસ્તસ્માદ્વરુણપ્રઘાસા નામ -

તા વરુણો જગ્રાહ । તા વરુણગૃહીતાઃ પરિદીર્ણા અનત્યશ્ચ પ્રાણત્યશ્ચ શિશ્યિરે ચ નિષેદુશ્ચ પ્રાણોદાનૌ હૈવાભ્યો નાપચક્રમતુરથાન્યાઃ સર્વા દેવતા અપચક્રમુસ્તયોર્હૈવાસ્ય હેતોઃ પ્રજા ન પરાબભૂવુઃ -

તા એતેન હવિષા પ્રજાપતિરભિષજ્યત્ । તદ્યાશ્ચૈવાસ્ય પ્રજા જાતા આસન્યાશ્ચાજાતાસ્તા ઉભયીર્વરુણપાશાત્પ્રામુઞ્ચત્તા અસ્યાનમીવા અકિલ્બિષાઃ પ્રજાઃ પ્રાજાયત -

અથ યદેષ એતૈશ્ચતુર્થે માસિ યજતે । તન્નાહ ન્વેવૈતસ્ય તથા પ્રજા વરુણો ગૃહ્ણાતીતિ દેવા અકુર્વન્નિતિ ન્વેવૈષ એતત્કરોતિ યાશ્ચ ન્વેવાસ્ય પ્રજા જાતા યાશ્ચાજાતાસ્તા ઉભયીર્વરુણપાશાત્પ્રમુઞ્ચતિ તા અસ્યાનમીવા અકિલ્વિષાઃ પ્રજાઃ પ્રજાયતે તસ્માદ્વા એષ એતૈશ્ચતુર્થે માસિ યજતે -

તદ્વૈ દ્વે વેદી દ્વાવગ્ની ભવતઃ । તદ્યદ્દ્વે વેદી દ્વાવગ્ની ભવતસ્તદુભયત એવૈતદ્વરુણપાશાત્પ્રજાઃ પ્રમુઞ્ચતીતશ્ચોર્ધ્વા ઇતશ્ચાવાચીસ્તસ્માદ્દ્વે વેદી દ્વાવગ્ની ભવતઃ -

સ ઉત્તરસ્યામેવ વેદૌ । ઉત્તરવેદિમુપકિરતિ ન દક્ષિણસ્યાં ક્ષત્રં વૈ વરુણો વિશો મરુતઃ ક્ષત્રમેવૈતદ્વિશ ઉત્તરે કરોતિ તસ્માદુપર્યાસીનં ક્ષત્રિયમધસ્તાદિમાઃ પ્રજા ઉપાસતે તસ્માદુત્તરસ્યામેવ વેદા ઉત્તરવેદિમુપકિરતિ ન દક્ષિણસ્યામ્ -

અથૈતાન્યેવ પઞ્ચ હવીંષિ ભવન્તિ । એતૈર્વૈ હવિર્ભિઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજતૈતૈરુભયતો વરુણપાશાત્પ્રજાઃ પ્રામુઞ્ચદિતશ્ચોર્ધ્વા ઇતશ્ચાવાચીસ્તસ્માદ્વા એતાનિ પઞ્ચ હવીંષિ ભવન્તિ -

અથૈન્દ્રાગ્નો દ્વાદશકપાલઃ પુરોડાશો ભવતિ । પ્રાણોદાનૌ વા ઇન્દ્રાગ્ની તદ્યથા પુણ્યં ચક્રુષે પુણ્યં કુર્યાદેવં તત્તયોર્હૈવાસ્ય હેતોઃ પ્રજા ન પરાબભૂવુસ્તત્પ્રાણોદાનાભ્યામેવૈતત્પ્રજા ભિષજ્યતિ પ્રાણોદાનૌ પ્રજાસુ દધાતિ તસ્માદૈન્દ્રાગ્નૌ દ્વાદશકપાલઃ પુરોડાશો ભવતિ -

ઉભયત્ર પયસ્યે ભવતઃ । પયસો વૈ પ્રજાઃ સમ્ભવન્તિ પયસઃ સમ્ભૂતાસ્તદ્યત એવ સમ્ભૂતા યતઃ સમ્ભવન્તિ તત એવૈતદુભયતો વરુણપાશાત્પ્રજાઃ પ્રમુઞ્ચતીતશ્ચોર્ધ્વા ઇતશ્ચાવાચીસ્તસ્માદુભયત્ર પયસ્યે ભવતઃ -

વારુણ્યુત્તરા ભવતિ । વરુણો હ વા અસ્ય પ્રજા અગૃહ્ણાત્તત્પ્રત્યક્ષં વરુણપાશાત્પ્રજાઃ પ્રમુઞ્ચતિ મારુતી દક્ષિણાજામિતાયૈ ન્વેવ મારુતી ભવતિ જામિ હ કુર્યાદ્યદુભે વારુણ્યૌ સ્યાતામતો હ વા અસ્ય દક્ષિણતો મરુતઃ પ્રજા અજિઘાંસંસ્તાનેતેન ભાગેનાશમયત્તસ્માન્મારુતી દક્ષિણા -

તયોરુભયોરેવ કરીરાણ્યાવપતિ । કં વૈ પ્રજાપતિઃ પ્રજાભ્યઃ કરીરૈરકુરુત કમ્વેવૈષ એતત્પ્રજાભ્યઃ કુરુતે -

તયોરુભયોરેવ શમીપલાશાન્યાવપતિ । શં વૈ પ્રજાપતિઃ પ્રજાભ્યઃ શમીપલાશૈરકુરુત શમ્વેવૈષ એતત્પ્રજાભ્યઃ કુરુતે -

અથ કાય એકકપાલઃ પુરોડાશો ભવતિ । કં વૈ પ્રજાપતિઃ પ્રજાભ્યઃ કાયેનૈકકપાલેન પુરોડાશેનાકુરુત કમ્વેવૈષ એતત્પ્રજાભ્યઃ કાયેનૈકકપાલેન પુરોડાશેન કુરુતે તસ્માત્કાય એકકપાલઃ પુરોડાશો ભવતિ -

અથ પૂર્વેદ્યુઃ । અન્વાહાર્યપચનેઽતુષાનિવ યવાન્ કૃત્વા તાનીષદિવોપતપ્ય તેષાં કરમ્ભપાત્રાણિ કુર્વન્તિ યાવન્તો ગૃહ્યાઃ સ્યુસ્તાવન્ત્યેકેનાતિરિક્તાનિ -

તત્રાપિ મેષં ચ મેષીં ચ કુર્વન્તિ । તયોર્મેષે ચ મેષ્યાં ચ યદ્યનૈડકીરૂર્ણા વિન્દેત્તાઃ પ્રણિજ્ય નિશ્લેષયેદ્યદ્યુ અનૈડકીર્ન વિન્દેદથો અપિ કુશોર્ણા એવ સ્યુઃ -

તદ્યન્મેષશ્ચ મેષી ચ ભવતઃ । એષ વૈ પ્રત્યક્ષં વરુણસ્ય પશુર્યન્મેષસ્તત્પ્રત્યક્ષં વરુણપાશાત્પ્રજાઃ પ્રમુઞ્ચતિ યવમયૌ ભવતો યવાન્હિ જક્ષુષીર્વરુણોઽગૃહ્ણાન્મિથુનૌ ભવતો મિથુનાદેવૈતદ્વરુણપાશાત્પ્રજાઃ પ્રમુઞ્ચતિ -

સ ઉત્તરસ્યામેવ પયસ્યાયાં મેષીમવદધાતિ । દક્ષિણસ્યાં મેષમેવમિવ હિ મિથુનં કૢપ્તમુત્તરતો હિ સ્ત્રી પુમાંસમુપશેતે -

સ સર્વાણ્યેવ હવીંષ્યધ્વર્યુઃ । ઉત્તરસ્યાં વેદાવાસાદયત્યથૈતામેવ પયસ્યામ્પ્રતિપ્રસ્થાતા દક્ષિણસ્યાં વેદાવાસાદયતિ -

આસાદ્ય હવીંષ્યગ્નિં મન્થતિ । અગ્નિમ્મન્થિત્વાનુપ્રહૃત્યાભિજુહોત્યથાધ્વર્યુરેવાહાગ્નયે સમિધ્યમાનાયાનુબ્રૂહીતિ તા ઉભાવેવેધ્માવભ્યાધત્ત ઉભૌ સમિધૌ પરિશિંષ્ટ ઉભૌ પૂર્વાવાઘારાવાઘારયતોઽથાધ્વર્યુરેવાહાગ્નિમગ્નીત્સમ્મૃડ્ઢીત્યસમ્મૃષ્ટમેવ ભવતિ સમ્પ્રેષિતમ્ -

અથ પ્રતિપ્રસ્થાતા પ્રતિપરૈતિ । સ પત્નીમુદાનેષ્યન્પૃચ્છતિ કેન ચરસીતિ વરુણ્યં વા એતત્સ્ત્રી કરોતિ યદન્યસ્ય સત્યન્યેન ચરત્યથો નેન્મેઽન્તઃશલ્યા જુહવદિતિ તસ્માત્પૃચ્છતિ નિરુક્તં વા એનઃ કનીયો ભવતિ સત્યં હિ ભવતિ તસ્માદ્વેવ પૃચ્છતિ સા યન્ન પ્રતિજાનીત જ્ઞાતિભ્યો હાસ્યૈ તદહિતં સ્યાત્ -

તાં વાચયતિ । પ્રઘાસિનો હવામહે મરુતશ્ચ રિશાદસઃ કરમ્ભેણ સજોષસ ઇતિ યથા પુરોઽનુવાક્યૈવમેષૈતયૈવૈનાનેતેભ્યઃ પાત્રેભ્યો હ્વયતિ -

તાનિ વૈ પ્રતિપુરુષમ્ । યાવન્તો ગૃહ્યાઃ સ્યુતાવન્ત્યેકેનાતિરિક્તાનિ ભવન્તિ તત્પ્રતિપુરુષમેવૈતદેકૈકેન યા અસ્ય પ્રજા જાતાસ્તા વરુણપાશાત્પ્રમુઞ્ચત્યેકેનાતિરિક્તાનિ ભવન્તિ તદ્યા એવાસ્ય પ્રજા અજાતાસ્તા વરુણપાશાત્પ્રમુઞ્ચતિ તસ્માદેકેનાતિરિક્તાનિ ભવન્તિ -

પાત્રાણિ ભવન્તિ પાત્રેષુ હ્યશનમશ્યતે યવમયાનિ ભવન્તિ યવાન્હિ જક્ષુષીર્વરુણોઽગૃહ્ણાચ્છૂર્પેણ જુહોતિ શૂર્પેણ હ્યશનં ક્રિયતે પત્ની જુહોતિ મિથુનાદેવૈતદ્વરુણપાશાત્પ્રજાઃ પ્રમુઞ્ચતિ -

પુરા યજ્ઞાત્પુરાહુતિભ્યો જુહોતિ । અહુતાદો વૈ વિશો વિશો વૈ મરુતો યત્ર વૈ પ્રજાપતેઃ પ્રજા વરુણગૃહીતાઃ પરિદીર્ણા અનત્યશ્ચ પ્રાણત્યશ્ચ શિશ્યિરે ચ નિષેદુશ્ચ તદ્ધાસાં મરુતઃ પાપ્માનં વિમેથિરે તથો એવૈતસ્ય પ્રજાનાં મરુતઃ પાપ્માનં વિમથ્નતે તસ્માત્પુરા યજ્ઞાત્પુરાહુતિભ્યો જુહોતિ -

સ વૈ દક્ષિણેઽગ્નૌ જુહોતિ । યદ્ગ્રામે યદરણ્ય ઇતિ ગ્રામે વા હ્યરણ્યે વૈનઃ ક્રિયતે યત્સભાયાં યદિન્દ્રિય ઇતિ યત્સભાયામિતિ યન્માનુષ ઇતિ તદાહ યદિન્દ્રિય ઇતિ યદ્દેવત્રેતિ તદાહ યદેનશ્ચકૃમા વયમિદં તદવયજામહે સ્વાહેતિ યત્કિં ચ વયમેનશ્ચકૃમેદં વયં તસ્માત્સર્વસ્માત્પ્રમુચ્યામહ ઇત્યેવૈતદાહ -

અથૈન્દ્રીં મરુત્વતીં જપતિ । યત્ર વૈ પ્રજાપતેઃ પ્રજાનાં મરુતઃ પાપ્માનં વિમેથિરે તદ્ધેક્ષાં ચક્ર ઇમે હ મે પ્રજા ન વિમથ્નીરન્નિતિ -

સ એતામૈન્દ્રીં મરુત્વતીમજપત્ । ક્ષત્રં વા ઇન્દ્રો વિશો મરુતઃ ક્ષત્રં વૈ વિશો નિષેદ્ધા નિષિદ્ધા અસન્નિતિ તસ્માદૈન્દ્રી -

મો ષૂ ણઃ । ઇન્દ્રાત્ર પૃત્સુ દેવૈરસ્તિ હિ ષ્મા તે શુષ્મિન્નવયાઃ મહશ્ચિદ્યસ્ય મીઢુષો યવ્યા હવિષ્મતો મરુતો વન્દતે ગીરિતિ -

અથૈનાં વાચયતિ । અક્રન્ કર્મ કર્મકૃત ઇત્યક્રન્હિ કર્મ કર્મકૃતઃ સહ વાચા મયોભુવેતિ સહ હિ વાચાક્રન્દેવેભ્યઃ કર્મ કૃત્વેતિ દેવેભ્યો હિ કર્મ કૃત્વાસ્તમ્પ્રેત સચાભુવ ઇત્યન્યતો હ્યોઢયા સહ ભવન્તિ તસ્માદાહ સચાભુવ ઇત્યસ્તમ્પ્રેતેતિ જઘનાર્ધો વા એષ યજ્ઞસ્ય યત્પત્ની તામેતત્પ્રાચીં યજ્ઞં પ્રાસીષદદ્ગૃહા વા અસ્તં ગૃહાઃ પ્રતિષ્ઠા તદ્ગૃહેષ્વેવૈનામેતત્પ્રતિષ્ઠાયાં પ્રતિષ્ઠાપયતિ -

પ્રતિપરાણીયોદૈતિ પ્રતિપ્રસ્થાતા । સમ્મૃજન્ત્યગ્નિં સમ્મૃષ્ટેઽગ્નૌ તા ઉભાવેવોત્તરાવાઘારાવાઘારયતોઽથાધ્વર્યુરેવાશ્રાવ્ય હોતારં પ્રવૃણીતે પ્રવૃતો હોતોત્તરસ્યૈ વેદેર્હોતૃષદન ઉપવિશત્યુપવિશ્ય પ્રસૌતિ તા ઉભાવેવ પ્રસૂતૌ સ્રુચ આદાયાતિક્રામતોઽતિક્રમ્યાશ્રાવ્યાધ્વર્યુરેવાહ સમિધો યજેતિ યજ યજેતિ ચતુર્થેચતુર્થે પ્રયાજે સમાનયમાનૌ નવભિઃ પ્રયાજૈશ્ચરતઃ -

અથાધ્વર્યુરેવાહાગ્નયેઽનુબ્રૂહીતિ । આગ્નેયમાજ્યભાગં તા ઉભાવેવ ચતુરાજ્યસ્યાવદાયાતિક્રામતોઽતિક્રમ્યાશ્રાવ્યાધ્વર્યુરેવાહાગ્નિં યજેતિ તા ઉભાવેવ વષટ્કૃતે જુહુતઃ -

અથાધ્વર્યુરેવાહ સોમાયાનુબ્રૂહીતિ । સૌમ્યમાજ્યભાગં તા ઉભાવેવ ચતુરાજ્યસ્યાવદાયાતિક્રામતોઽતિક્રમ્યાશ્રાવ્યાધ્વર્યુરેવાહ સોમં યજેતિ તા ઉભાવેવ વષટ્કૃતે જુહુતઃ -

તદ્યત્કિં ચ વાચા કર્તવ્યમ્ । અધ્વર્યુરેવ તત્કરોતિ ન પ્રતિપ્રસ્થાતા તદ્યદધ્વર્યુરેવાશ્રાવયતીહૈવ યત્ર વષટ્ક્રિયતે -

કૃતાનુકર એવ પ્રતિપ્રસ્થાતા । ક્ષત્રં વૈ વરુણો વિશો મરુતસ્તત્ક્ષત્રાયૈવૈતદ્વિશં કૃતાનુકરામનુવર્ત્માનં કરોતિ પ્રત્યુદ્યામિનીં હ ક્ષત્રાય વિશં કુર્યાદ્યદપિ પ્રતિપ્રસ્થાતાઽઽશ્રાવયેત્તસ્માન્ન પ્રતિપ્રસ્થાતાઽઽશ્રાવયતિ -

પ્રાણાવેવ પ્રતિપ્રસ્થાતા । સ્રુચૌ કૃત્વોપાસ્તેઽથાધ્વર્યુરેવૈતૈર્હવિર્ભિઃ પ્રચરત્યાગ્નેયેનાષ્ટાકપાલેન પુરોડાશેન સૌમ્યેન ચરુણા સાવિત્રેણ દ્વાદશકપાલેન વાષ્ટાકપાલેન વા પુરોડાશેન સારસ્વતેન ચરુણા પૌષ્ણેન ચરુણૈન્દ્રાગ્નેન દ્વાદશકપાલેન પુરોડાશેન -

અથૈતાભ્યાં પયસ્યાભ્યાં પ્રચરિષ્યન્તૌ વિપરિહરતઃ । સ યો મેષો ભવતિ મારુત્યાં તં વારુણ્યામવદધાતિ યા મેષી ભવતિ વારુણ્યાં તામ્મારુત્યામવદધાતિ તદ્યદેવં વિપરિહરતઃ ક્ષત્રં વૈ વરુણો વીર્યમ્પુમાન્વીર્યમેવૈતત્ક્ષત્રે ધત્તોઽવીર્યા વૈ સ્ત્રી વિશો મરુતસ્તદવીર્યામેવૈતદ્વિશં કુરુતસ્તસ્માદેવં વિપરિહરતઃ -

અથાધ્વર્યુરેવાહ વરુણાયાનુબ્રૂહીતિ । સ ઉપસ્તૃણીત આજ્યમથાસ્યૈ વારુણ્યૈ પયસ્યાયૈ દ્વિરવદ્યતિ સોઽન્યતરેણાવદાનેન સહ મેષમવદધાત્યથોપરિષ્ટાદાજ્યસ્યાભિઘારયતિ પ્રત્યનક્ત્યવદાને અતિક્રામત્યતિક્રમ્યાશ્રાવ્યાહ વરુણં યજેતિ વષટ્કૃતે જુહોતિ -

સવ્યે પાણાવધ્વર્યુઃ । સ્રુચૌ કૃત્વા દક્ષિણેન પ્રતિપ્રસ્થાતુર્વા સોઽન્વારભ્યાહ મરુદ્ભ્યોઽનુબ્રૂહીત્યુપસ્તૃણીત આજ્યં પ્રતિપ્રસ્થાતાથાસ્યૈ મારુત્યૈ પયસ્યાયૈ દ્વિરવદ્યતિ સોઽન્યતરેણાવદાનેન સહ મેષીમવદધાત્યથોપરિષ્ટાદાજ્યસ્યાભિઘારયતિ પ્રત્યનક્ત્યવદાને અતિક્રામત્યથાધ્વર્યુરેવાશ્રાવ્યાહ મરુતો યજેતિ વષટ્કૃતે જુહોતિ -

અથાધ્વર્યુરેવ કાયેન । એકકપાલેન પુરોડાશેન પ્રચરતિ કાયેનૈકકપાલેન પુરોડાશેન પ્રચર્યાધ્વર્યુરેવાહાગ્નયે સ્વિષ્ટકૃતેઽનુબ્રૂહીતિ સ સર્વેષામેવ હવિષામધ્વર્યુઃ સકૃત્સકૃદવદ્યત્યથૈતસ્યા એવ પયસ્યાયૈ પ્રતિપ્રસ્થાતા સકૃદવદ્યત્યથોપરિષ્ટાદ્દ્વિરાજ્યસ્યાભિઘારયતસ્તા ઉભાવેવાતિક્રામતોઽતિક્રમ્યાશ્રાવ્યાધ્વર્યુરેવાહાગ્નિં સ્વિષ્ટકૃતં યજેતિ તા ઉભાવેવ વષટ્કૃતે જુહુતઃ -

અથાધ્વર્યુરેવ પ્રાશિત્રમવદ્યતિ । ઇડાં સમવદાય પ્રતિપ્રસ્થાત્રેઽતિપ્રજિહીતે તત્રાપિ પ્રતિપ્રસ્થાતા મારુત્યૈ પયસ્યાયૈ દ્વિરભ્યવદ્યત્યથોપરિષ્ટાદ્દ્વિરાજ્યસ્યાભિઘારયત્યુપહૂય માર્જયન્તે -

અથાધ્વર્યુરેવાહ બ્રહ્મન્પ્રસ્થાસ્યામિ । સમિધમાધાયાગ્નિમગ્નીત્સમ્મૃડ્ઢીતિ સ સ્રુચોરેવાધ્વર્યુઃ પૃષદાજ્યં વ્યાનયતેઽથ યદિ પ્રતિપ્રસ્થાતુઃ પૃષદાજ્યમ્ભવતિ તત્સ દ્વેધા વ્યાનયત ઉતો તત્ર પૃષદાજ્યં ન ભવતિ સ યદેવોપભૃત્યાજ્યં તત્સ દ્વેધા વ્યાનયતે તા ઉભાવેવાતિક્રામતોઽતિક્રમ્યાશ્રાવ્યાધ્વર્યુરેવાહ દેવાન્યજેતિ યજ યજેતિ ચતુર્થેચતુર્થેઽનુયાજે સમાનયમાનૌ નવભિરનુયાજૈશ્ચરતસ્તદ્યન્નવ પ્રયાજં ભવતિ નવાનુયાજં તદુભયત એવૈતદ્વરુણપાશાત્પ્રજાઃ પ્રમુઞ્ચતીતશ્ચોર્ધ્વા ઇતશ્ચાવાચીસ્તસ્માન્નવપ્રયાજં ભવતિ નવાનુયાજમ્ -

તા ઉભાવેવ સાદયિત્વા સ્રુચો વ્યૂહતઃ । સ્રુચો વ્યુહ્ય પરિધીન્ત્સમજ્ય પરિધિમભિપદ્યાશ્રાવ્યાધ્વર્યુરેવાહેષિતા દૈવ્યા હોતારો ભદ્રવાચ્યાય પ્રેષિતો માનુષઃ સૂક્તવાકાયેતિ સૂક્તવાકં હોતા પ્રતિપદ્યતેઽથૈતા ઉભાવેવ પ્રસ્તરૌ સમુલ્લુમ્પત ઉભાવનુપ્રહરત ઉભૌ તૃણે અપગૃહ્યોપાસાતે યદા હોતા સૂક્તવાકમાહ -

અથાગ્નીદાહાનુપ્રહરેતિ । તા ઉભાવેવાનુપ્રહરત ઉભાવાત્માના ઉપસ્પૃશેતે -

અથાહ સંવદસ્વેતિ । અગાનગ્નીદગઞ્છ્રાવય શ્રૌષટ્ સ્વગા દૈવ્યા હોતૃભ્યઃ સ્વસ્તિર્માનુષેભ્યઃ શં યોર્બ્રૂહીત્યધ્વર્યુરેવૈતદાહ તા ઉભાવેવ પરિધીનનુપ્રહરત ઉભૌ સ્રુચઃ સમ્પ્રગૃહ્ય સ્ફ્યે સાદયતઃ -

અથાધ્વર્યુરેવ પ્રતિપરેત્ય । પત્નીઃ સંયાજયત્યુપાસ્ત એવ પ્રતિપ્રસ્થાતા પત્નીઃ સંયાજ્યોદૈત્યધ્વર્યુઃ -

ત્રીણિ સમિષ્ટયજૂંષિ જુહોતિ । તૂષ્ણીમેવ પ્રતિપ્રસ્થાતા સ્રુચં પ્રગૃહ્ણાતિ તદ્યે વૈશ્વદેવેન યજમાનયોર્વાસસી પરિહિતે સ્યાતાં તે એવાત્રાપિ સ્યાતામથાસ્યૈ વારુણ્યૈ પયસ્યાયૈ ક્ષામકર્ષમિશ્રમાદાયાવભૃથં યન્તિ વરુણ્યં વા એતન્નિર્વરુણતાયૈ તત્ર ન સામ ગીયતે ન હ્યત્ર સામ્ના કિં ચન ક્રિયતે તૂષ્ણીમેવેત્યાભ્યવેત્યોપમારયતિ -

અવભૃથ નિચુમ્પુણ । નિચેરુરસિ નિચુમ્પુણઃ અવ દેવૈર્દેવકૃતમેનોઽયાસિષમવ મર્ત્યૈર્મર્ત્યકૃતં પુરુરાવ્ણો દેવ રિષસ્પાહીતિ કામં હૈતે યસ્મૈ કામયેત તસ્મૈ દદ્યાન્ન હિ દીક્ષિતવસને ભવતઃ સ યથાહિસ્ત્વચો નિર્મુચ્યેતૈવં સર્વસ્માત્પાપ્મનો નિર્મુચ્યતે -

અથ કેશશ્મશ્રૂપ્ત્વા । સમારોહ્યાગ્ની ઉદવસાયેવ હ્યેતેન યજતે ન હિ તદવકલ્પતે યદુત્તરવેદાવગ્નિહોત્રં જુહુયાત્તસ્માદુદવસ્યતિ ગૃહાનિત્વા નિર્મથ્યાગ્ની પૌર્ણમાસેન યજત ઉત્સન્નયજ્ઞ ઇવ વા એષ યચ્ચાતુર્માસ્યાન્યથૈષ કૢપ્તઃ પ્રતિષ્ઠિતો યજ્ઞો યત્પૌર્ણમાસં તત્કૢપ્તેનૈવૈતદ્યજ્ઞેનાન્તતઃ પ્રતિતિષ્ઠતિ તસ્માદુદવસ્યતિ -