શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 2.5.3

૨.૫.૩. સાકમેધપર્વ
વરુણપ્રઘાસૈર્વૈ પ્રજાપતિઃ । પ્રજા વરુણપાશાત્પ્રામુઞ્ચત્તા અસ્યાનમીવા અકિલ્વિષાઃ પ્રજાઃ પ્રાજાયન્તાથૈતૈઃ સાકમેધૈરેતૈર્વૈ દેવા વૃત્રમઘ્નન્નેતૈર્વેવ વ્યજયન્ત યેયમેષાં વિજિતિસ્તાં તથો એવૈષ એતૈઃ પાપ્માનં દ્વિષન્તં ભ્રાતૃવ્યં હન્તિ તથો એવ વિજયતે તસ્માદ્વા એષ એતૈશ્ચતુર્થે માસિ યજતે સ વૈ દ્વ્યહમનૂચીનાહં યજતે -

સ પૂર્વેદ્યુઃ । અગ્નયેઽનીકવતેઽષ્ટાકપાલં પુરોડાશં નિર્વપત્યગ્નિં હ વૈ દેવા અનીકં કૃત્વોપપ્રેયુર્વૃત્રં હનિષ્યન્તઃ સ તેજોઽગ્નિર્નાવ્યથત તથો એવૈષ એતત્પાપ્માનં દ્વિષન્તં ભ્રાતૃવ્યં હનિષ્યન્નગ્નિમેવાનીકં કૃત્વોપપ્રૈતિ સ તેજોઽગ્નિર્ન વ્યથતે તસ્માદગ્નયેઽનીકવતે -

અથ મરુદ્ભ્યઃ સાંતપનેભ્યઃ । મધ્યન્દિને ચરું નિર્વપતિ મરુતો હ વૈ સાંતપના મધ્યંન્દિને વૃત્રં સંતેપુઃ સ સંતપ્તોઽનન્નેવ પ્રાણન્પરિદીર્ણઃ શિશ્યે તથો એવૈતસ્ય પાપ્માનં દ્વિષન્તં ભ્રાતૃવ્યં મરુતઃ સાંતપનાઃ સંતપન્તિ તસ્માન્મરુદ્ભ્યઃ સાંતપનેભ્યઃ -

અથ મરુદ્ભ્યો ગૃહમેધિભ્યઃ । શાખયા વત્સાનપાકૃત્ય પવિત્રવતિ સંદોહ્ય તં ચરું શ્રપયતિ ચરુરુ હ્યેવ સ યત્ર ક્વ ચ તણ્ડુલાનાવપન્તિ તન્મેધો દેવા દધિરે પ્રાતર્વૃત્રં હનિષ્યન્તસ્તથો એવૈષ એતત્પાપ્માનં દ્વિષન્તં ભ્રાતૃવ્યં હનિષ્યન્મેધો ધત્તે તદ્યત્ક્ષીરૌદનો ભવતિ મેધો વૈ પયો મેધસ્તણ્ડુલાસ્તમુભયં મેધમાત્મન્ધત્તે તસ્માત્ક્ષીરૌદનો ભવતિ -

તસ્યાવૃત્ । સૈવ સ્તીર્ણા વેદિર્ભવતિ યા મરુદ્ભ્યઃ સાંતપનેભ્યસ્તસ્યામેવ સ્તીર્ણાયાં વેદૌ પરિધીંશ્ચ શકલાંશ્ચોપનિદધતિ તથા સંદોહ્ય ચરું શ્રપયતિ શ્રપયિત્વાભિઘાર્યોદ્વાસયતિ -

અથ દ્વે પિશીલે વા પાત્ર્યૌ વા નિર્ણેનિજતિ । તયોરેનં દ્વેધોદ્ધરન્તિ તયોર્મધ્યે સર્પિરાસેચને કૃત્વા સર્પિરાસિઞ્ચતિ સ્રુવં ચ સ્રુચં ચ સમ્માર્ષ્ટ્યથૈતા ઓદનાવાદાયોદૈતિ સ્રુવં ચ સ્રુચં ચાદાયોદૈતિ સ ઇમામેવ સ્તીર્ણાં વેદિમભિમૃશ્ય પરિધીન્પરિધાય યાવતઃ શકલાન્ કામયતે તાવતોઽભ્યાદધાત્યથૈતા ઓદનાવાસાદયતિ સ્રુવં ચ સ્રુચં ચાસાદયત્યુપવિશતિ હોતા હોતૃષદને સ્રુવં ચ સ્રુચં ચાદદાન આહ -

અગ્નયેઽનુબ્રૂહીતિ । આગ્નેયમાજ્યભાગં સ દક્ષિણસ્યૌદનસ્ય સર્પિરાસેચનાચ્ચતુરાજ્યસ્યાવદાયાતિક્રામત્યતિક્રમ્યાશ્રાવ્યાહાગ્નિં યજેતિ વષટ્કૃતે જુહોતિ -

અથાહ સોમાયાનુબ્રૂહીતિ । સૌમ્યમાજ્યભાગં સ ઉત્તરસ્યૌદનસ્ય સર્પિરાસેચનાચ્ચતુરાજ્યસ્યાવદાયાતિક્રામત્યતિક્રમ્યાશ્રાવ્યાહ સોમં યજેતિ વષટ્કૃતે જુહોતિ -

અથાહ મરુદ્ભ્યો ગૃહમેધિભ્યોઽનુબ્રૂહીતિ । સ દક્ષિણસ્યૌદનસ્ય સર્પિરાસેચનાત્તત આજ્યમુપસ્તૃણીતે તસ્ય દ્વિરવદ્યત્યથોપરિષ્ટાદાજ્યસ્યાભિઘારયત્યતિક્રામત્યતિક્રમ્યાશ્રાવ્યાહ મરુતો ગૃહમેધિનો યજેતિ વષટ્કૃતે જુહોતિ -

અથાહાગ્નયે સ્વિષ્ટકૃતેઽનુબ્રૂહીતિ । સ ઉત્તરસ્યૌદનસ્ય સર્પિરાસેચનાત્તત આજ્યમુપસ્તૃણીતે તસ્ય દ્વિરવદ્યત્યથોપરિષ્ટાદાજ્યસ્યાભિઘારયત્યતિક્રામત્યતિક્રમ્યાશ્રાવ્યાહાગ્નિંસ્વિષ્ટકૃતં યજેતિ વષટ્કૃતે જુહોત્યથેડામેવાવદ્યતિ ન પ્રાશિત્રમુપહૂય માર્જયન્ત એતન્ન્વેકમયનમ્ -

અથેદં દ્વિતીયમ્ । સૈવ સ્તીર્ણા વેદિર્ભવતિ યા મરુદ્ભ્યઃ સાંતપનેભ્યસ્તસ્યામેવ સ્તીર્ણાયાં વેદૌ પરિધીંશ્ચ શકલાંશ્ચોપનિદધતિ તથા સંદોહ્ય ચરું શ્રપયતિ નેદેવ પ્રતિવેશમાજ્યમધિશ્રયતિ શ્રપયિત્વાભિઘાર્યોદ્વાસ્યાનક્તિ સ્થાલ્યામાજ્યમુદ્વાસયતિ સ્રુવં ચ સ્રુચં ચ સમ્માર્ષ્ટ્યથૈતં સોખમેવ ચરુમાદાયોદૈતિ સ્થાલ્યામાજ્યમાદાયોદૈતિ સ્રુવં ચ સ્રુચં ચાદાયોદૈતિ સ ઇમામેવ સ્તીર્ણાં વેદિમભિમૃશ્ય પરિધીન્પરિધાય યાવતઃ શકલાન્ કામયતે તાવતોઽભ્યાદધાત્યથૈતં સોખમેવ ચરુમાસાદયતિ સ્થાલ્યામાજ્યમાસાદયતિ સ્રુવં ચ સ્રુચં ચાસાદયત્યુપવિશતિ હોતા હોતૃષદને સ્રુવં ચ સ્રુચં ચાદદાન આહ -

અગ્નયેઽનુબ્રૂહીતિ । આગ્નેયમાજ્યભાગં સ સ્થાલ્યૈ ચતુરાજ્યસ્યાવદાયાતિક્રામત્યતિક્રમ્યાશ્રાવ્યાહાગ્નિં યજેતિ વષટ્કૃતે જુહોતિ -

અથાહ સોમાયાનુબ્રૂહીતિ । સૌમ્યમાજ્યભાગં સ સ્થાલ્યા એવ ચતુરાજ્યસ્યાવદાયાતિક્રામત્યતિક્રમ્યાશ્રાવ્યાહ સોમં યજેતિ વષટ્કૃતે જુહોતિ -

અથાહ મરુદ્ભ્યો ગૃહમેધિભ્યોઽનુબ્રૂહીતિ । સ ઉપસ્તૃણીત આજ્યમથાસ્ય ચરોર્દ્વિરવદ્યત્યથોપરિષ્ટાદાજ્યસ્યાભિઘારયતિ પ્રત્યનક્ત્યવદાને અતિક્રામત્યતિક્રમ્યાશ્રાવ્યાહ મરુતો ગૃહમેધિનો યજેતિ વષટ્કૃતે જુહોતિ -

અથાહાગ્નયે સ્વિષ્ટકૃતેઽનુબ્રૂહીતિ । સ ઉપસ્તૃણીત આજ્યમથાસ્ય ચરોઃ સકૃદવદ્યત્યથોપરિષ્ટાદ્દ્વિરાજ્યસ્યાભિઘારયતિ ન પ્રત્યનક્ત્યવદાનમતિક્રામત્યતિક્રમ્યાશ્રાવ્યાહાગ્નિં સ્વિષ્ટકૃતં યજેતિ વષટ્કૃતે જુહોતિ -

અથેડામેવાવદ્યતિ ન પ્રાશિત્રમ્ । ઉપહૂય પ્રાશ્નન્તિ યાવન્તો ગૃહ્યા હવિરુચ્છિષ્ટાશાઃ સ્યુસ્તાવન્તઃ પ્રાશ્નીયુરથો અપ્યૃત્વિજઃ પ્રાશ્નીયુરથો અપ્યન્યે બ્રાહ્મણાઃ પ્રાશ્નીયુર્યદિ બહુરોદન સ્યાદથૈતામનિરશિતાં કુમ્ભીમપિધાય નિદધતિ પૂર્ણદર્વાય માતૃભિર્વત્સાન્ત્સમવાર્જન્તિ તદુ પશવો મેધમાત્મન્દધતે યવાગ્વૈતાં રાત્રિમગ્નિહોત્રં જુહોતિ નિવાન્યાં પ્રાતર્દુહન્તિ પિતૃયજ્ઞાય -

અથ પ્રાતર્હુતે વાહુતે વા । યતરથા કામયેત સોઽસ્યા અનિરશિતાયૈ કુમ્ભ્યૈ દર્વ્યોપહન્તિ પૂર્ણા દર્વિ પરાપત સુપૂર્ણા પુનરાપત વસ્નેવ વિક્રીણાવહા ઇષમૂર્જં શતક્રતવિતિ યથા પુરોઽનુવાક્યૈવમેષૈતયૈવૈનમેતસ્મૈ ભાગાય હ્વયતિ -

અથર્ષભમાહ્વયિતવૈ બ્રૂયાત્ । સ યદિ રુયાત્સ વષટ્કાર ઇત્યુ હૈક આહુસ્તસ્મિન્વષટ્કારે જુહુયાદિત્યથો ઇન્દ્રમેવૈતત્સ્વેન રૂપેણ હ્વયતિ વૃત્રસ્ય વધાયૈતદ્વા ઇન્દ્રસ્ય રૂપં યદૃષભસ્તત્સ્વેનૈવૈનમેતદ્રૂપેણ હ્વયતિ વૃત્રસ્ય વધાય સ યદિ રુયાદા મ ઇન્દ્રો યજ્ઞમગન્ત્સેન્દ્રો મે યજ્ઞ ઇતિ હ વિદ્યાદ્યદ્યુ ન રુયાદ્બ્રાહ્મણ એવ દક્ષિણત આસીનો બ્રૂયાજ્જુહુધીતિ સૈવૈન્દ્રી વાક્ -

સ જુહોતિ । દેહિ મે દદામિ તે નિ મે ધેહિ નિ તે દધે નિહારં ચ હરાસિ મે નિહારં નિહરાણિ તે સ્વાહેતિ -

અથ મરુદ્ભ્યઃ ક્રીડિભ્યઃ । સપ્તકપાલં પુરોડાશં નિર્વપતિ મરુતો હ વૈ ક્રીડિનો વૃત્રં હનિષ્યન્તમિન્દ્રમાગતં તમભિતઃ પરિચિક્રીડુર્મહયન્તસ્તથો એવૈતં પાપ્માનં દ્વિષન્તં ભ્રાતૃવ્યં હનિષ્યન્તમભિતઃ પરિક્રીડન્તે મહયન્તસ્તસ્માન્મરુદ્ભ્યઃ ક્રીડિભ્યોઽથાતો મહાહવિષ એવ તદ્યથા મહાહવિષસ્તથો તસ્ય -