શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 2.4.3

૨.૪.૩ આગ્રયણેષ્ટિઃ
તદુ હોવાચ કહોડઃ કૌષીતકિઃ । અનયોર્વા અયં દ્યાવાપૃથિવ્યો રસોઽસ્ય રસસ્ય હુત્વા દેવેભ્યોઽથેમમશ્નામેતિ તસ્માદ્વા આગ્રયણેષ્ટ્યા યજત ઇતિ -

તદુ હોવાચ યાજ્ઞવલ્ક્યઃ । દેવાશ્ચ વા અસુરાશ્ચોભયે પ્રાજાપત્યાઃ પસ્પૃધિરે તતોઽસુરા ઉભયીરોષધીર્યાશ્ચ મનુષ્યા ઉપજીવન્તિ યાશ્ચ પશવઃ કૃત્યયેવ ત્વદ્વિષેણેવ ત્વત્પ્રલિલિપુરુતૈવં ચિદ્દેવાનભિભવેમેતિ તતો ન મનુષ્યા આશુર્ન પશવ આલિલિશિરેતા હેમાઃ પ્રજા અનાશકેન નોત્પરાબભૂવુઃ -

તદ્વૈ દેવાઃ શુશ્રુવુઃ । અનાશકેન હ વા ઇમાઃ પ્રજાઃ પરાભવન્તીતિ તે હોચુર્હન્તેદમાસામપજિઘાંસામેતિ કેનેતિ યજ્ઞેનૈવેતિ યજ્ઞેન હ સ્મ વૈ તદ્દેવાઃ કલ્પયન્તે યદેષાં કલ્પમાસર્ષયશ્ચ -

તે હોચુઃ । કસ્ય ન ઇદં ભવિષ્યતીતિ તે મમમમેત્યેવ ન સમ્પાદયાં ચક્રુસ્તે હાસમ્પાદ્યોચુરાજિમેવાસ્મિન્નજામહૈ સ યો ન ઉજ્જેષ્યતિ તસ્ય ન ઇદં ભવિષ્યતીતિ તથેતિ તસ્મિન્નાજિમાજન્ત -

તાવિન્દ્રાગ્ની ઉદજયતામ્ । તસ્માદૈન્દ્રાગ્નૌ દ્વાદશકપાલઃ પુરોડાશો ભવતીન્દ્રાગ્ની હ્યસ્ય ભાગધેયમુદજયતાં તૌ યત્રેન્દ્રાગ્ની ઉજ્જિગીવાંસૌ તસ્થતુસ્તદ્વિશ્વે દેવા અન્વાજગ્મુઃ -

ક્ષત્રં વા ઇન્દ્રાગ્ની । વિશો વિશ્વે દેવા યત્ર વૈ ક્ષત્રમુજ્જયત્યન્વાભક્તા વૈ તત્ર વિટ્તદ્વિશ્વાન્દેવાનન્વાભજતાં તસ્માદેષ વૈશ્વદેવશ્ચરુર્ભવતિ -

તં વૈ પુરાણાનાં કુર્યાદિત્યાહુઃ । ક્ષત્રં વા ઇન્દ્રાગ્ની નેત્ક્ષત્રમભ્યારોહયાણીતિ તૌ વા ઉભાવેવ નવાનાં સ્યાતાં યદ્ધિ પુરોડાશ ઇતરશ્ચરુરિતરસ્તેનૈવ ક્ષત્રમનભ્યારૂઢં તસ્માદુભાવેવ નવાનાં સ્યાતામ્ -

ત ઉ હ વિશ્વે દેવા ઊચુઃ । અનયોર્વા અયં દ્યાવાપૃથિવ્યો રસો હન્તેમે અસ્મિન્નાભજામેતિ તાભ્યામેતં ભાગમકલ્પયન્નેતં દ્યાવાપૃથિવ્યમેકકપાલમ્પુરોડાશં તસ્માદ્દ્યાવાપૃથિવ્ય એકકપાલઃ પુરોડાશો ભવતિ તસ્યેયમેવ કપાલમેકેવ હીયં તસ્માદેકકપાલો ભવતિ -

તસ્ય પરિચક્ષા । યસ્યૈ વૈ કસ્યૈ ચ દેવતાયૈ હવિર્ગૃહ્યતે સર્વત્રૈવ સ્વિષ્ટકૃદન્વાભક્તોઽથૈતં સર્વમેવ જુહોતિ ન સ્વિષ્ટકૃતેઽવદ્યતિ સા પરિચક્ષા। ઉતો હુતઃ । પર્યાવર્તતે -

તદાહુઃ । પર્યાભૂદ્વા અયમેકકપાલો મોહિષ્યતિ રાષ્ટ્રમિતિ નાસ્ય સા પરિચક્ષાઽઽહવનીયો વા આહુતીનાં પ્રતિષ્ઠા સ યદાહવનીયં પ્રાપ્યાપિ દશ કૃત્વઃ પર્યાવર્તેત ન તદાદ્રિયેત યદીત્ત્વન્યે વદન્તિ કસ્તત્સંધમુપેયાત્તસ્માદાજ્યસ્યૈવ યજેદાજ્યં હ વા અનયોર્દ્યાવાપૃથિવ્યોઃ પ્રત્યક્ષં રસસ્તત્પ્રત્યક્ષમેવૈને એતત્સ્વેન રસેન મેધેન પ્રીણાતિ તસ્માદાજ્યસ્યૈવ યજેત્ -

એતેન વૈ દેવાઃ । યજ્ઞેનેષ્ટ્વોભયીનામોષધીનાં યાશ્ચ મનુષ્યા ઉપજીવન્તિ યાશ્ચ પશવઃ કૃત્યામિવ ત્વદ્વિષમિવ ત્વદપજઘ્નુસ્તત આશ્નન્મનુષ્યા આલિશન્ત પશવઃ -

અથ યદેષ એતેન યજતે । તન્નાહ ન્વેવૈતસ્ય તથા કશ્ચન કૃત્યયેવ ત્વદ્વિષેણેવ ત્વત્પ્રલિમ્પતીતિ દેવા અકુર્વન્નિતિ ત્વેવૈષ એતત્કરોતિ યમુ ચૈવ દેવા ભાગમકલ્પયન્ત તમુ ચૈવૈભ્ય એષ એતદ્ભાગં કરોતીમા ઉ ચૈવૈતદુભયીરોષધીર્યાશ્ચ મનુષ્યા ઉપજીવન્તિ યાશ્ચ પશવસ્તા અનમીવા અકિલ્વિષાઃ કુરુતે તા અસ્યાનમીવા અકિલ્વિષા ઇમાઃ પ્રજા ઉપજીવન્તિ તસ્માદ્વા એષ એતેન યજતે -

તસ્ય પ્રથમજો ગૌર્દક્ષિણા । અગ્ર્યમિવ હીદં સ યદીજાનઃ સ્યાદ્દર્શપૂર્ણમાસાભ્યાં વા યજેતાથૈતેન યજેત યદ્યુ અનીજાનઃ સ્યાચ્ચાતુષ્પ્રાશ્યમેવૈતમોદનમન્વાહાર્યપચને પચેયુસ્તં બ્રાહ્મણા અશ્નીયુઃ -

દ્વયા વૈ દેવા દેવાઃ । અહૈવ દેવા અથ યે બ્રાહ્મણાઃ શુશ્રુવાંસોઽનૂચાનાસ્તે મનુષ્યદેવાસ્તદ્યથા વષટ્કૃતં હુતમેવમસ્યૈતદ્ભવતિ તત્રો યચ્છક્નુયાત્તદ્દદ્યાન્નાદક્ષિણાં હવિઃ સ્યાદિતિ હ્યાહુર્નાગ્નિહોત્રે જુહુયાત્સમદં હ કુર્યાદ્યદગ્નિહોત્રે જુહુયાદન્યદ્વા આગ્રયણમન્યદગ્નિહોત્રં તસ્માન્નાગ્નિહોત્રે જુહુયાત્ -