શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 2.4.2

૨.૪.૨.
પ્રજાપતિં વૈ ભૂતાન્યુપાસીદન્ । પ્રજા વૈ ભૂતાનિ વિ નો ધેહિ યથા જીવામેતિ તતો દેવા યજ્ઞોપવીતિનો ભૂત્વા દક્ષિણં જાન્વાચ્યોપાસીદંસ્તાનબ્રવીદ્યજ્ઞો વોઽન્નમમૃતત્વં વ ઊર્ગ્વઃ સૂર્યો વો જ્યોતિરિતિ -

અથૈનં પિતરઃ । પ્રાચીનાવીતિનઃ સવ્યં જાન્વાચ્યોપાસીદંસ્તાનબ્રવીન્માસિમાસિ વોઽશનં સ્વધા વો મનોજવો વશ્ચન્દ્રમા વો જ્યોતિરિતિ -

અથૈનં મનુષ્યાઃ । પ્રાવૃતા ઉપસ્થં કૃત્વોપાસીદંસ્તાનબ્રવીત્સાયં પ્રાતર્વોઽશનં પ્રજા વો મૃત્યુર્વોઽગ્નિર્વો જ્યોતિરિતિ -

અથૈનં પશવ ઉપાસીદન્ । તેભ્યઃ સ્વૈષમેવ ચકાર યદૈવ યૂયં કદા ચ લભાધ્વૈ યદિ કાલે યદ્યનાકાલેઽથૈવાશ્નાથેતિ તસ્માદેતે યદૈવ કદા ચ લભન્તે યદિ કાલે યદ્યનાકાલેઽથૈવાશ્નન્તિ -

અથ હૈનં શશ્વદપ્યસુરા ઉપસેદુરિત્યાહુઃ । તેભ્યસ્તમશ્ચ માયાં ચ પ્રદદાવસ્ત્યહૈવાસુરમાયેતીવ પરાભૂતા હ ત્વેવ તાઃ પ્રજાસ્તા ઇમાઃ પ્રજાસ્તથૈવોપજીવન્તિ યથૈવાભ્યઃ પ્રજાપતિર્વ્યદધાત્ -

નૈવ દેવા અતિક્રામન્તિ । ન પિતરો ન પશવો મનુષ્યા એવૈકેઽતિક્રામન્તિ તસ્માદ્યો મનુષ્યાણાં મેદ્યત્યશુભે મેદ્યતિ વિહૂર્ચ્છતિ હિ ન હ્યયનાય ચન ભવત્યનૃતં હિ કૃત્વા મેદ્યતિ તસ્માદુ સાયમ્પ્રાતરાશ્યેવ સ્યાત્સ યો હૈવં વિદ્વાન્ત્સાયમ્પ્રાતરાશી ભવતિ સર્વં હૈવાયુરેતિ યદુ હ કિં ચ વાચા વ્યાહરતિ તદુ હૈવ ભવત્યેતદ્ધિ દેવસત્યં ગોપાયતિ તદ્ધૈતત્તેજો નામ બ્રાહ્મણં ય એતસ્ય વ્રતં શક્નોતિ ચરિતુમ્ -

તદ્વા એતત્ । માસિ માસ્યેવ પિતૃભ્યો દદતો યદૈવૈષ ન પુરસ્તાન્ન પશ્ચાદ્દદૃશેઽથૈભ્યો દદાત્યેષ વૈ સોમો રાજા દેવાનામન્નં યચ્ચન્દ્રમાઃ સ એતાં રાત્રિં ક્ષીયતે તસ્મિન્ક્ષીણે દદાતિ તથૈભ્યો સમદં કરોત્યથ યદક્ષીણે દદ્યાત્સમદં હ કુર્યાદ્દેવેભ્યશ્ચ પિતૃભ્યશ્ચ તસ્માદ્યદૈવૈષ ન પુરસ્તાન્ન પશ્ચાદ્દદૃશેઽથૈભ્યો દદાતિ -

સ વા અપરાહ્ણે દદાતિ । પૂર્વાહ્ણો વૈ દેવાનાં મધ્યન્દિનો મનુષ્યાણામપરાહ્ણઃ પિતૄણાં તસ્માદપરાહ્ણે દદાતિ -

સ જઘનેન ગાર્હપત્યમ્ । પ્રાચીનાવીતી ભૂત્વા દક્ષિણાસીન એતં ગ્રૃહ્ણાતિ સ તત એવોપોત્થાયોત્તરેણાન્વાહાર્યપચનં દક્ષિણા તિષ્ઠન્નવહન્તિ સકૃત્ફલીકરોતિ સકૃદુ હ્યેવ પરાઞ્ચઃ પિતરસ્તસ્માત્સકૃત્ફલીકરોતિ -

તં શ્રપયતિ । તસ્મિન્નધિશ્રિત આજ્યં પ્રત્યાનયત્યગ્નૌ વૈ દેવેભ્યો જુહ્વત્યુદ્ધરન્તિ મનુષ્યેભ્યોઽથૈવ પિતૄણાં તસ્માદધિશ્રિત આજ્યં પ્રત્યાનયતિ -

સ ઉદ્વાસ્યાગ્નૌ દ્વે આહુતી જુહોતિ દેવેભ્યઃ । દેવાન્વા એષ ઉપાવર્તતે ય આહિતાગ્નિર્ભવતિ યો દર્શપૂર્ણમાસાભ્યાં યજતેઽથૈતત્પિતૃયજ્ઞેનેવાચારીત્તદુ નિહ્નુતે સ દેવૈઃ પ્રસૂતોઽથૈતત્પિતૃભ્યો દદાતિ તસ્માદુદ્વાસ્યાગ્નૌ દ્વે આહુતી જુહોતિ દેવેભ્યઃ -

સ વા અગ્નયે ચ સોમાય ચ જુહોતિ । સ યદગ્નયે જુહોતિ સર્વત્ર હ્યેવાગ્નિરન્વાભક્તો ઽથ યત્સોમાય જુહોતિ પિતૃદેવત્યો વૈ સોમસ્તસ્માદગ્નયે ચ સોમાય ચ જુહોતિ -

સ જુહોતિ । અગ્નયે કવ્યવાહનાય સ્વાહા સોમાય પિતૃમતે સ્વાહેત્યગ્નૌ મેક્ષણમભ્યાદધાતિ તત્સ્વિષ્ટકૃદ્ભાજનમથ દક્ષિણેનાન્વાહાર્યપચનં સકૃદુલ્લિખતિ તદ્વેદિભાજનં સકૃદુ હ્યેવ પરાઞ્ચઃ પિતરસ્તસ્માત્સકૃદુલ્લિખતિ -

અથ પરસ્તાદુલ્મુકં નિદધાતિ । સ યદનિધાયોલ્મુકમથૈતત્પિતૃભ્યો દદ્યાદસુરરક્ષસાનિ હૈષામેતદ્વિમથ્નીરંસ્તથો હૈતત્પિતૄણામસુરરક્ષસાનિ ન વિમથ્નતે તસ્માત્પરસ્તાદુલ્મુકં નિદધાતિ -

સ નિદધાતિ । યે રૂપાણિ પ્રતિમુઞ્ચમાના અસુરાઃ સન્તઃ સ્વધયા ચરન્તિ પરાપુરો નિપુરો યે ભરન્ત્યગ્નિષ્ટાંલ્લોકાત્પ્રણુદાત્યસ્માદિત્યગ્નિર્હિ રક્ષસામપહન્તા તસ્માદેવં નિદધાતિ -

અથોદપાત્રમાદાયાવનેજયતિ । અસાવવનેનિક્ષ્વેત્યેવ યજમાનસ્ય પિતરમસાવવનેનિક્ષ્વેતિ પિતામહમસાવવનેનિક્ષ્વેતિ પ્રપિતામહં તદ્યથાશિષ્યતેઽભિષિઞ્ચેદેવં તત્ -

અથ સકૃદાચ્છિન્નાન્યુપમૂલં દિનાનિ ભવન્તિ । અગ્રમિવ વૈ દેવાનાં મધ્યમિવ મનુષ્યાણાં મૂલમિવ પિતૄણાં તસ્માદુપમૂલં દિનાનિ ભવન્તિ સકૃદાચ્છિન્નાનિ ભવન્તિ સકૃદુ હ્યેવ પરાઞ્ચઃ પિતરસ્તસ્માત્સકૃદાચ્છિન્નાનિ ભવન્તિ -

તાનિ દક્ષિણોપસ્તૃણાતિ । તત્ર દદાતિ સ વા ઇતિ દદાતીતીવ વૈ દેવેભ્યો જુહ્વત્યુદ્ધરન્તિ મનુષ્યેભ્યોઽથૈવં પિતૄણાં તસ્માદિતિ દદાતિ -

સ દદાતિ । અસાવેતત્ત ઇત્યેવ યજમાનસ્ય પિત્રે યે ચ ત્વામન્વિત્યુ હૈક આહુસ્તદુ તથા ન બ્રૂયાત્સ્વયં વૈ તેષાં સહ યેષાં સહ તસ્માદુ બ્રૂયાદસાવેતત્ત ઇત્યેવ યજમાનસ્ય પિત્રેઽસાવેતત્ત ઇતિ પિતામહાયાસાવેતત્ત ઇતિ પ્રપિતામહાય તદ્યદિતઃ પરાગ્દદાતિ સકૃદુ હ્યેવ પરાઞ્ચઃ પિતરઃ -

તત્ર જપતિ । અત્ર પિતરો માદયધ્વં યથાભાગમાવૃષાયધ્વ્વમિતિ યથાભાગમશ્નીતેત્યેવૈતદાહ -

અથ પરાઙ્પર્યાવર્તતે । તિર ઇવ વૈ પિતરો મનુષ્યેભ્યસ્તિર ઇવૈતદ્ભવતિ સ વા આતમિતોરાસીતેત્યાહુરેતાવાન્હ્યસુરિતિ સ વૈ મુહૂર્તમેવાસિત્વા -

અથોપપલ્યય્ય જપતિ । અમીમદન્ત પિતરો યથાભાગમાવૃષાયિષતેતિ યથાભાગમાશિષુરિત્યેવૈતદાહ -

અથોદપાત્રમાદાયાવનેજયતિ । અસાવવનેનિક્ષ્વેત્યેવ યજમાનસ્ય પિતરમસાવવનેનિક્ષ્વેતિ પિતામહમસાવવનેનિક્ષ્વેતિ પ્રપિતામહં તદ્યથા જક્ષુષેઽભિષિઞ્ચેદેવં તત્ -

અથ નીવિમુદ્વૃહ્ય નમસ્કરોતિ । પિતૃદેવત્યા વૈ નીવિસ્તસ્માન્નીવિમુદ્વૃહ્ય નમસ્કરોતિ યજ્ઞો વૈ નમો યજ્ઞિયાનેવૈનાનેતત્કરોતિ ષટ્કૃત્વો નમસ્કરોતિ ષડ્વા ઋતવ ઋતવઃ પિતરસ્તસ્માત્ષટ્કૃત્વો નમસ્કરોતિ ગૃહાન્નઃ પિતરો દત્તેતિ ગૃહાણાં હ પિતર ઈશત એષો એતસ્યાશીઃ કર્મણોઽથાવજિઘ્રતિ પ્રત્યવધાય પિણ્ડાન્ત્સ યજમાનભાગોઽગ્નૌ સકૃદાચ્છિન્નાન્યભ્યાદધાતિ પુનરુલ્મુકમપિ સૃજતિ -