શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 2.3.3

૨.૩.૩.
યત્ર વૈ પ્રજાપતિઃ પ્રજાઃ સસૃજે । સ યત્રાગ્નિં સસૃજે સ ઇદં જાતઃ સર્વમેવ દગ્ધું દધ્ર ઇત્યેવાબિલમેવ તા યાસ્તર્હિ પ્રજા આસુસ્તા હૈનં સમ્પેષ્ટું દધ્રિરે સોઽતિતિક્ષમાણઃ પુરુષમેવાભ્યેયાય -

સ હોવાચ । ન વા અહમિદં તિતિક્ષે હન્ત ત્વા પ્રવિશાનિ તં મા જનયિત્વા બિભૃહિ સ યથૈવ માં ત્વમસ્મિંલોકે જનયિત્વા ભરિષ્યસ્યેવમેવાહં ત્વામમુષ્મિંલોકે જનયિત્વા ભરિષ્યામીતિ તથેતિ તં જનયિત્વાઽબિભઃ -

સ યદગ્ની આધત્તે । તદેનં જનયતિ તં જનયિત્વા બિભર્તિ સ યથા હૈવૈષ એતમસ્મિંલોકે જનયિત્વા બિભર્ત્યેવમુ હૈવૈષ એતમમુષ્મિંલોકે જનયિત્વા બિભર્તિ -

તન્ન સામ્યુદ્વાસયેત । સામિ હાસ્મૈ સ ગ્લાયતિ સ યથા હૈવૈષ એતસ્મા અસ્મિંલોકે સામિ ગ્લાયત્યેવમુ હૈવૈષ એતસ્મા અમુષ્મિંલ્લોકે સામિ ગ્લાયતિ તસ્માન્ન સામ્યુદ્વાસયેત -

સ યત્ર મ્રિયતે । યત્રૈનમગ્નાવભ્યાદધતિ તદેષોઽગ્નેરધિજાયતે સ એષ પુત્રઃ સન્પિતા ભવતિ -

તસ્માદેતદૃષિણાભ્યનૂક્તમ્ । શતમિન્નુ શરદો અન્તિ દેવા યત્રા નશ્ચક્રા જરસં તનૂનાં પુત્રાસો યત્ર પિતરો ભવન્તિ મા નો મધ્યા રીરિષતાયુર્ગન્તોરિતિ પુત્રો હ્યેષ સન્ત્સ પુનઃ પિતા ભવત્યેતન્નુ તદ્યસ્માદગ્ની આદધીત -

તદ્વા એષ એવ મૃત્યુઃ । સ એષ તપતિ તદ્યદેષ એવ મૃત્યુસ્તસ્માદ્યા એતસ્માદર્વાચ્યઃ પ્રજાસ્તા મ્રિયન્તેઽથ યાઃ પરાચ્યસ્તે દેવાસ્તસ્માદુ તેઽમૃતાસ્તસ્યેમાઃ સર્વાઃ પ્રજા રશ્મિભિઃ પ્રાણેષ્વભિહિતાસ્તસ્માદુ રશ્મયઃ પ્રાણાનભ્યવતાયન્તે -

સ યસ્ય કામયતે । તસ્ય પ્રાણમાદાયોદેતિ સ મ્રિયતે સ યો હૈતમ્મૃત્યુમનતિમુચ્યાથામું લોકમેતિ યથા હૈવાસ્મિંલોકે ન સંયતમાદ્રિયતે યદાયદૈવ કામયતેઽથ મારયત્યેવમુ હૈવામુષ્મિંલોકે પુનઃપુનરેવ પ્રમારયતિ -

સ યત્સાયમસ્તમિતે દ્વે આહુતી જુહોતિ । તદેતાભ્યાં પૂર્વાભ્યામ્પદ્ભ્યામેતસ્મિન્મૃત્યૌ પ્રતિતિષ્ઠત્યથ યત્પ્રાતરનુદિતે દ્વે આહુતી જુહોતિ તદેતાભ્યામપરાભ્યાં પદ્ભ્યામેતસ્મિન્મૃત્યૌ પ્રતિતિષ્ઠિત સ એનમેષ ઉદ્યન્નેવાદાયોદેતિ તદેતં મૃત્યુમતિમુચ્યતે સૈષાગ્નિહોત્રે મૃત્યોરતિમુક્તિરતિ હ વૈ પુનર્મૃત્યું મુચ્યતે ય એવમેતામગ્નિહોત્રે મૃત્યોરતિમુક્તિં વેદ -

યથા વા ઇષોરનીકમ્ । એવં યજ્ઞાનામગ્નિહોત્રં યેન વા ઇષોરનીકમેતિ સર્વા વૈ તેનેષુરેત્યેતેનો હાસ્ય સર્વે યજ્ઞક્રતવ એતં મૃત્યુમતિમુક્તાઃ -

અહોરાત્રે હ વા અમુષ્મિંલોકે પરિપ્લવમાને । પુરુષસ્ય સુકૃતં ક્ષિણુતોઽર્વાચીનં વા અતોઽહોરાત્રે તથો હાસ્યાહોરાત્રે સુકૃતં ન ક્ષિણુતઃ -

સ યથા રથોપસ્થે તિષ્ઠન્ । ઉપરિષ્ટાદ્રથચક્રે પલ્યઙ્યમાને ઉપાવેક્ષેતૈવમ્પરસ્તાદર્વાચીનોઽહોરાત્રે ઉપાવેક્ષતે ન હ વા અસ્યાહોરાત્રે સુકૃતં ક્ષિણુતો ય એવમેતામહોરાત્રયોરતિમુક્તિં વેદ -

પૂર્વેણાહવનીયં પરીત્ય । અન્તરેણ ગાર્હપત્યં ચૈતિ ન વૈ દેવા મનુષ્યં વિદુસ્ત એનમેતદન્તરેણાતિયન્તં વિદુરયં વૈ ન ઇદં જુહોતીત્યગ્નિર્વૈ પાપ્મનોઽપહન્તા તાવસ્યાહવનીયશ્ચ ગાર્હપત્યશ્ચાન્તરેણાતિયતઃ પાપ્માનમપહતઃ સોઽપહતપાપ્મા જ્યોતિરેવ શ્રિયા યશસા ભવતિ -

ઉત્તરતો વા અગ્નિહોત્રસ્ય દ્વારમ્ । સ યથા દ્વારા પ્રપદ્યેતૈવં તદથ યો દક્ષિણત એત્યાસ્તે યથા બહિર્ધા ચરેદેવં તત્ -

નૌર્હ વા એષા સ્વર્ગ્યા । યદગ્નિહોત્રં તસ્યા એતસ્યૈ નાવઃ સ્વર્ગ્યાયા આહવનીયશ્ચૈવ ગાર્હપત્યશ્ચ નૌમણ્ડે અથૈષ એવ નાવાજો યત્ક્ષીરહોતા -

સ યત્પ્રાઙુપોદૈતિ । તદેનાં પ્રાચીમભ્યજતિ સ્વર્ગં લોકમભિ તયા સ્વર્ગં લોકં સમશ્નુતે તસ્યા ઉત્તરત આરોહણં સૈનં સ્વર્ગં લોકં સમાપયત્યથ યો દક્ષિણત એત્યાસ્તે યથા પ્રતીર્ણાયામાગચ્છેત્સ વિહીયેત સ તત એવ બહિર્ધા સ્યાદેવં તત્ -

અથ યામેતાં સમિધમભ્યાદધાતિ સેષ્ટકા યેન મન્ત્રેણ જુહોતિ તદ્યજુર્યેનૈતામિષ્ટકામુપદધાતિ યદા વા ઇષ્ટકોપધીયતેઽથાહુતિર્હૂયતે તદસ્યોપહિતાસ્વેવેષ્ટકાસ્વેતા આહુતયો હૂયન્તે યા એતા અગ્નિહોત્રાહુતયઃ -

પ્રજાપતિર્વા અગ્નિઃ । સંવત્સરો વૈ પ્રજાપતિઃ સંવત્સરેસંવત્સરે હ વા અસ્યાગ્નિહોત્રં ચિત્યેનાગ્નિના સંતિષ્ઠતે સંવત્સરેસંવત્સરે ચિત્યમગ્નિમાપ્નોતિ ય એવં વિદ્વાનગ્નિહોત્રં જુહોત્યેતદુ હાસ્યાગ્નિહોત્રં ચિત્યેનાગ્નિના સંતિષ્ઠતે ચિત્યમગ્નિમાપ્નોતિ -

સપ્ત ચ વૈ શતાન્યશીતીનામૃચઃ । વિંશતિશ્ચ સ યત્સાયં પ્રાતરગ્નિહોત્રં જુહોતિ તે દ્વે આહુતી તા અસ્ય સંવત્સર આહુતયઃ સમ્પદ્યન્તે -

સપ્ત ચૈવ શતાનિ વિંશતિશ્ચ । સંવત્સરે સંવત્સરે હ વા અસ્યાગ્નિહોત્રમ્મહતોક્થેન સમ્પદ્યતે સંવત્સરે સંવત્સરે મહદુક્થમાપ્નોતિ ય એવં વિદ્વાનગ્નિહોત્રં જુહોત્યેતદુ હાસ્યાગ્નિહોત્રં મહતોક્થેન સમ્પદ્યતે મહદુક્થમાપ્નોતિ -