શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 2.2.2

૨.૨.૨.
ઘ્નન્તિ વા એતદ્યજ્ઞમ્ । યદેનં તન્વતે યન્ન્વેવ રાજાનમભિષુણ્વન્તિ તત્તં ઘ્નન્તિ યત્પશું સમ્જ્ઞપયન્તિ વિશાસતિ તત્તં ઘ્નન્ત્યુલૂખલમુસલાભ્યાં દૃષદુપલાભ્યાં હવિર્યજ્ઞં ઘ્નન્તિ -

સ એષ યજ્ઞો હતો ન દદક્ષે । તં દેવા દક્ષિણાભિરદક્ષયંસ્તદ્યદેનંદક્ષિણાભિરદક્ષયંસ્તસ્માદ્દક્ષિણા નામ તદ્યદેવાત્ર યજ્ઞસ્ય હતસ્ય વ્યથતે તદેવાસ્યૈતદ્દક્ષિણાભિર્દક્ષયત્યથ સમૃદ્ધ એવ યજ્ઞો ભવતિ તસ્માદ્દક્ષિણા દદાતિ -

તા વૈ ષડ્દદ્યાત્ । ષડ્વા ઋતવઃ સંવત્સરસ્ય સંવત્સરો યજ્ઞઃ પ્રજાપતિઃ સ યાવાનેવ યજ્ઞો યાવત્યસ્ય માત્રા તાવતીભિર્દક્ષયતિ -

દ્વાદશ દદ્યાત્ । દ્વાદશ વૈ માસાઃ સંવત્સરસ્ય સંવત્સરો યજ્ઞઃ પ્રજાપતિઃ સ યાવાનેવ યજ્ઞો યાવત્યસ્ય માત્રા તાવતીભિર્દક્ષયતિ -

ચતુર્વિંશતિં દદ્યાત્ । ચતુર્વિંશતિર્વૈ સંવત્સરસ્યાર્ધમાસાઃ સંવત્સરો યજ્ઞઃ પ્રજાપતિઃ સ યાવાનેવ યજ્ઞો યાવત્યસ્ય માત્રા તાવતીભિર્દક્ષયત્યેષા માત્રા દક્ષિણાનાં દદ્યાત્ત્વેવ યથાશ્રદ્ધં ભૂયસીસ્તદ્યદ્દક્ષિણા દદાતિ -

દ્વયા વૈ દેવા દેવાઃ । અહૈવ દેવા અથ યે બ્રાહ્મણાઃ શ્રુશ્રુવાંસોઽનૂચાનાસ્તે મનુષ્યદેવાસ્તેષાં દ્વેધા વિભક્ત એવ યજ્ઞ આહુતય એવ દેવાનાં દક્ષિણા મનુષ્યદેવાનાં બ્રાહ્મણાનાં શુશ્રુવુષામનૂચાનાનામાહુતિભિરેવ દેવાન્પ્રીણાતિ દક્ષિણાભિર્મનુષ્યદેવાન્બ્રાહ્મણાઞ્છુશ્રુવુષોઽનૂચાનાંસ્ત એનમુભયે દેવાઃ પ્રીતાઃ સુધાયાં દધતિ -

તદ્યથા યોનૌ રેતો દધ્યાત્ । એવમેવૈતદૃત્વિજો યજમાનં લોકે દધતિ તદ્યદેભ્ય એતદ્દદાતિ યે મેદં સમ્પ્રાપિપન્નિતિ નુ દક્ષિણાનામ્ -

દેવાશ્ચ વા અસુરાશ્ચ । ઉભયે પ્રાજાપત્યાઃ પસ્પૃધિરે ત ઉભય એવાનાત્માન આસુર્મર્ત્યા હ્યાસુરનાત્મા હિ મર્ત્યસ્તેષૂભયેષુ મર્ત્યેષ્વગ્નિરેવામૃત આસ તં હ સ્મોભયેઽમૃતમુપજીવન્તિ સ યં હ સ્મૈષાં ઘ્નન્તિ તદ્ધ સ્મ વૈ સ ભવતિ -

તતો દેવાઃ । તનીયાંસ ઇવ પરિશિશિષિરે તેર્ચન્તઃ શ્રામ્યન્તશ્ચેરુરુતાસુરાન્ત્સપત્નાન્મર્ત્યાનભિભવેમેતિ ત એતદમૃતમગ્ન્યાધેયં દદૃશુઃ -

તે હોચુઃ । હન્તેદમમૃતમન્તરાત્મન્નાદધામહૈ ત ઇદમમૃતમન્તરાત્મન્નાધાયામૃતા ભૂત્વા સ્તર્યા ભૂત્વા સ્તર્યાન્ત્સપત્નાન્મર્ત્યાનભિભવિષ્યામ ઇતિ -

તે હોચુઃ । ઉભયેષુ વૈ નોઽયમગ્નિઃ પ્ર ત્વેવાસુરેભ્યો બ્રવામેતિ -

તે હોચુઃ । આ વૈ વયમગ્ની ધાસ્યામહેઽથ યૂયં કિં કરિષ્યથેતિ -

તે હોચુઃ । અથૈનં વયં ન્યેવ ધાસ્યામહેઽત્ર તૃણાનિ દહાત્ર દારૂણિ દહાત્રૌદનં પચાત્ર માંસં પચેતિ સ યં તમસુરા ન્યદધત તેનાનેન મનુષ્યા ભુઞ્જતે -

અથૈનં દેવાઃ । અન્તરાત્મન્નાદધત ત ઇમમમૃતમન્તરાત્મન્નાધાયામૃતા ભૂત્વા સ્તર્યાં ભૂત્વા સ્તર્યાન્ત્સપત્નાન્મર્ત્યાનભ્યભવંસ્તથો એવૈષ એતદમૃતમન્તરાત્મન્નાધત્તે નામૃતત્વસ્યાશાસ્તિ સર્વમાયુરેત્યસ્તર્યો હૈવ ભવતિ ન હૈનં સપત્નસ્તુસ્તૂર્ષમાણશ્ચન સ્તૃણુતે તસ્માદ્યદાહિતાગ્નિશ્ચાનાહિતાગ્નિશ્ચ સ્પર્ધેતેઽઆહિતાગ્નિરેવાભિભવત્યસ્તર્યો હિ ખલુ સ તર્હિ ભવત્યમૃતઃ -

તદ્યત્રૈનમદો મન્થન્તિ । તજ્જાતમભિપ્રાણિતિ પ્રાણો વા અગ્નિર્જાતમેવૈનમેતત્સન્તં જનયતિ સ પુનરપાનિતિ તદેનમન્તરાત્મન્નાધત્તે સોઽસ્યૈષોઽન્તરાત્મન્નગ્નિરાહિતો ભવતિ -

તમુદ્દીપ્ય સમિન્દ્ધે । ઇહ યક્ષ્ય ઇહ સુકૃતં કરિષ્યામીત્યેવૈનમેતત્સમિન્દ્ધે યોઽસ્યૈષોઽન્તરાત્મન્નાગ્નિરાહિતો ભવતિ -

અન્તરેણાગાદ્વ્યવૃતદિતિ । ન હ વા અસ્યૈતં કશ્ચનાન્તરેણૈતિ યાવજ્જીવતિ યોઽસ્યૈષોઽન્તરાત્મન્નગ્નિરાહિતો ભવતિ તસ્માદુ તન્નાદ્રિયેત યદનુગચ્છેન્ન હ વા અસ્યૈષોઽનુગચ્છતિ યાવજ્જીવતિ યોઽસ્યૈષોઽન્તરાત્મન્નગ્નિરાહિતો ભવતિ -

તે વા એતે પ્રાણા એવ યદગ્નયઃ । પ્રાણોદાનાવેવાહવનીયશ્ચ ગાર્હપત્યશ્ચ વ્યાનોઽન્વાહાર્યપચનઃ -

તસ્ય વા એતસ્યાગ્ન્યાધેયસ્ય । સત્યમેવોપચારઃ સ યઃ સત્યં વદતિ યથાગ્નિં સમિદ્ધં તં ઘૃતેનાભિષિઞ્ચેદેવં હૈનં સ ઉદ્દીપયતિ તસ્ય ભૂયો ભૂય એવ તેજો ભવતિ શ્વઃ શ્વઃ શ્રેયાન્ભવત્યથ યોઽનૃતં વદતિ યથાગ્નિં સમિદ્ધં તમુદકેનાભિષિઞ્ચેદેવં હૈનં સ જાસયતિ તસ્ય કનીયઃ કનીય એવ તેજો ભવતિ શ્વઃ શ્વઃ પાપીયાન્ભવતિ તસ્માદુ સત્યમેવ વદેત્ -

તદુ હાપ્યરુણમૌપવેશિં જ્ઞાતય ઊચુઃ । સ્થવિરો વા અસ્યગ્ની આધત્સ્વેતિ સ હોવાચ તે
મૈતદ્બ્રૂથ વાચંયમ એવૈધિ ન વા આહિતાગ્નિનાનૃતં વદિતવ્યં ન વદઞ્જાતુનાનૃતં વદેત્તાવત્સત્યમેવોપચાર ઇતિ -