શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 2.2.1

૨.૨.૧.
ઉદ્ધૃત્યાહવનીયં પૂર્ણાહુતિં જુહોતિ । તદ્યત્પૂર્ણાહુતિં જુહોત્યન્નાદં વા એતમાત્મનો જનયતે યદગ્નિં તસ્મા એતદન્નાદ્યમપિદધાતિ યથા કુમારાય વાજાતાય વત્સાય વા સ્તનમપિદધ્યાદેવમસ્મા એતદન્નાદ્યમપિ દધાતિ -

સ એતેનાન્નેન શાન્તઃ । ઉત્તરાણિ હવીંષિ શ્રપ્યમાણાન્યુપરમતિ શશ્વદ્ધ વા અધ્વર્યું વા યજમાનં વા પ્રદહેત્તૌ હ્યસ્ય નેદિષ્ઠં ચરતો યદસ્મિન્નેતામાહુતિં ન જુહુયાત્તસ્માદ્વા એતામાહુતિં જુહોતિ -

તાં વૈ પૂર્ણાં જુહોતિ । સર્વં વૈ પૂર્ણં સર્વેણૈવૈનમેતચ્છમયતિ સ્વાહાકારેણ જુહોત્યનિરુક્તો વૈ સ્વાહાકારઃ સર્વં વા અનિરુક્તં સર્વેણૈવૈનમેતચ્છમયતિ -

યાં વૈ પ્રજાપતિઃ । પ્રથમામાહુતિમજુહોત્સ્વાહેતિ વૈ તામજુહોત્સો સ્વિદેષા નિદાનેન તસ્માત્સ્વાહેતિ જુહોતિ તસ્યાં વરં દદાતિ સર્વં વૈ વરઃ સર્વેણૈવૈનમેતચ્છમયતિ -

તદાહુઃ । એતામેવાહુતિં હુત્વાથોત્તરાણિ હવીંષિ નાદ્રિયેતૈતયૈવ તં કામમાપ્નોતિ યમભિકામમુત્તરાણિ હવીંષિ નિર્વપતીતિ -

સ વા અગ્નયે પવમાનાય નિર્વપતિ । પ્રાણો વૈ પવમાનઃ પ્રાણમેવાસ્મિન્નેતદ્દધાતિ તદ્વેતયૈવાસ્મિંસ્તદ્દધાત્યન્નં હિ પ્રાણોઽન્નમેષાહુતિઃ -

અથાગ્નયે પાવકાય નિર્વપતિ । અન્નં વૈ પાવકમન્નમેવાસ્મિન્નેતદ્દધાતિ તદ્વેતયૈવાસ્મિંસ્તદ્દધાત્યેષા હ્યેવ પ્રત્યક્ષમન્નમાહુતિઃ -

અથાગ્નયે શુચયે નિર્વપતિ । વીર્યં વૈ શુચિ યદ્વા અસ્યૈતદુજ્જ્વલત્યેતદસ્ય વીર્યં શુચિ વીર્યમેવાસ્મિન્નેતદ્દધાતિ તદ્વેતયૈવાસ્મિંસ્તદ્દધાતિ યદા હ્યેવાસ્મિન્નેતામાહુતિં જુહોત્યથાસ્યૈતદ્વીર્યં શુચ્યુજ્જ્વલતિ -

તસ્માદાહુઃ । એતામેવાહુતિં હુત્વાથોત્તરાણિ હવીંષિ નાદ્રિયેતૈતયૈવ તં કામમાપ્નોતિ યમભિકામમુત્તરાણિ હવીંષિ નિર્વપતીતિ તદુ નિર્વપેદેવોત્તરાણિ હવીંષિ પરોઽક્ષમિવ વા એતદ્યદદસ્તદિદમિતીવ -

સ યદગ્નયે પવમાનાય નિર્વપતિ । પ્રાણા વૈ પવમાનો યદા વૈ જાયતેઽથ પ્રાણોઽથ યાવન્ન જાયતે માતુર્વૈવ તાવત્પ્રાણમનુ પ્રાણિતિ યથા વા તજ્જાત એવાસ્મિન્નેતત્પ્રાણં દધાતિ -

અથ યદગ્નયે પાવકાય નિર્વપતિ । અન્નં વૈ પાવકં તજ્જાત એવાસ્મિન્નેતદન્નં દધાતિ -

અથ યદગ્નયે શુચયે નિર્વપતિ । વીર્યં વૈ શુચિ યદા વા અન્નેન વર્ધતેઽથ વીર્યં તદન્નેનૈવૈનમેતદ્વર્ધયિત્વાથાસ્મિન્નેતદ્વીર્યં શુચિ દધાતિ તસ્માદગ્નયે શુચયે -

તદ્વેતદેવ સદ્વિપર્યસ્તમિવ । અગ્નિર્હ યત્ર દેવેભ્યો મનુષ્યાનભ્યુપાવવર્ત તદ્ધેક્ષાં ચક્રે મૈવ સર્વેણૈવાત્મના મનુષ્યાનભ્યુપાવૃતમિતિ -

સ એતાસ્તિસ્રસ્તનૂરેષુ લોકેષુ વિન્યધત્ત । યદસ્ય પવમાનં રૂપમાસીત્તદસ્યામ્પૃથિવ્યાં ન્યધત્તાથ યત્પાવકં તદન્તરિક્ષેઽથ યચ્છુચિ તદ્દિવિ તદ્વા ઋષયઃ પ્રતિબુબુધિરે ય ઉ તર્હ્યૃષય આસુરસર્વેણ વૈ ન આત્મનાગ્નિરભ્યુપાવૃતદિતિ તસ્મા એતાનિ હવીંષિ નિરવપન્ -

સ યદગ્નયે પવમાનાય નિર્વપતિ । યદેવાસ્યાસ્યાં પૃથિવ્યાં રૂપં તદેવાસ્યૈતેનાપ્નોત્યથ યદગ્નયે પાવકાય નિર્વપતિ યદેવાસ્યાન્તરિક્ષે રૂપં તદેવાસ્યૈતેનાપ્નોત્યથ યદગ્નયે શુચયે નિર્વપતિ યદેવાસ્ય દિવિ રૂપં તદેવાસ્યૈતેનાપ્નોત્યેવમુ કૃત્સ્નમેવાગ્નિમનપનિહિતમાધત્તે તસ્માદુ નિર્વપેદેવોત્તરાણિ હવીંષિ -

કેવલબર્હિઃ પ્રથમં હવિર્ભવતિ । સમાનબર્હિષી ઉત્તરે અયં વૈ લોકઃ પ્રથમં હવિરથેદમન્તરિક્ષં દ્વિતીયં દ્યૌરેવ તૃતીયં બહુલેવ વા ઇયમ્પૃથિવી લેલયેવાન્તરિક્ષં લેલયેવાસૌ દ્યૌરુભે ચિદેનાં પ્રત્યુદ્યામિની સ્તામિતિ તસ્માત્સમાનબર્હિષી -

અષ્ટાકપાલાઃ સર્વે પુરોડાશા ભવન્તિ । અષ્ટાક્ષરા વૈ ગાયત્રી ગાયત્રમગ્નેશ્છન્દઃ સ્વેનૈવૈનમેતચ્છન્દસા ધત્તે તાનિ સર્વાણિ ચતુર્વિંશતિઃ કપાલાનિ સમ્પદ્યન્તે ચતુર્વિંશત્યક્ષરા વૈ ગાયત્રી ગાયત્રમગ્નેશ્છન્દઃ સ્વેનૈવૈનમેતચ્છન્દસા ધત્તે -

અથાદિત્યૈ ચરું નિર્વપતિ । પ્રચ્યવત ઇવ વા એષોઽસ્માલ્લોકાદ્ય એતાનિ હવીંષિ નિર્વપતીમાન્હિ લોકાન્ત્સમારોહન્નેતિ -

સ યદદિત્યૈ ચરું નિર્વપતિ । ઇયં વૈ પૃથિવ્યદિતિઃ સેયં પ્રતિષ્ઠા તદસ્યામેવૈતત્પ્રતિષ્ઠાયાં પ્રતિતિષ્ઠતિ તસ્માદદિત્યૈ ચરું નિર્વપતિ -

તસ્યૈ વિરાજૌ સંયાજ્યે સ્યાતામિત્યાહુઃ । વિરાડ્ઢીયમિત્યથો ત્રિષ્ટુભૌ ત્રિષ્ટુબ્ભીયમિત્યથો જગત્યૌ જગતી હીયમિતિ વિરાજાવિત્યેવ સ્યાતામ્ -

તસ્યૈ ધેનુર્દક્ષિણા । ધેનુરિવ વા ઇયં મનુષ્યેભ્યઃ સર્વાન્ કામાન્દુહે માતા ધેનુર્માતેવ વા ઇયં મનુષ્યાન્બિભર્તિ તસ્માદ્ધેનુર્દક્ષિણૈતન્ન્વેકમયનમ્ -

અથેદં દ્વિતીયમ્ । આગ્નેયમેવાષ્ટાકપાલં પુરોડાશં નિર્વપતિ પરોઽક્ષમિવ વા એતદ્યદગ્નયે પવમાનાયાગ્નયે પાવકાયાગ્નયે શુચય ઇતીવાથાઞ્જસૈવૈનમેતત્પ્રત્યક્ષમાધત્તે તસ્માદગ્નયેઽથાદિત્યૈ ચરું નિર્વપતિ સ ય એવ ચરોર્બન્ધુઃ સ બન્ધુઃ -