શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 2.2.3

૨.૨.૩ અથ પુનરાધાનમ્
વરુણો હૈનદ્રાજ્યકામ આદધે । સ રાજ્યમગચ્છત્તસ્માદ્યશ્ચ વેદ યશ્ચ ન વરુણો રાજેત્યેવાહુઃ સોમો યશસ્કામઃ સ યશોઽભવત્તસ્માદ્યશ્ચ સોમે લભતે યશ્ચ નોભાવેવાગચ્છતો યશ એવૈતદ્દ્રષ્ટુમાગચ્છન્તિ યશો હ ભવતિ રાજ્યં ગચ્છતિ ય એવં વિદ્વાનાધત્તે -

અગ્નૌ હ વૈ દેવાઃ । સર્વાણિ રૂપાણિ નિદધિરે યાનિ ચ ગ્રામ્યાણિ યાનિ ચારણ્યાનિ વિજયં વોપપ્રૈષ્યન્તઃ કામચારસ્ય વા કામાયાયં નો ગોપિષ્ઠો ગોપાયદિતિ વા -

તાન્યુ હાગ્નિર્નિચકમે । તૈઃ સંગૃહ્યઽર્તૂન્પ્રવિવેશ પુનરેમ ઇતિ દેવા એદગ્નિં તિરોભૂતં તેષાં હેયસેવાસ કિમિહ કર્તવ્યં કેહ પ્રજ્ઞેતિ વા -

તત એતત્ત્વષ્ટા પુનરાધેયં દદર્શ । તદાદધે તેનાગ્નેઃ પ્રિયં ધામોપજગામ સોઽસ્મા ઉભયાનિ રૂપાણિ પ્રતિનિઃસસર્જ યાનિ ચ ગ્રામ્યાણિ યાનિ ચારણ્યાનિ તસ્માદાહુસ્ત્વાષ્ટ્રાણિ વૈ રૂપાણીતિ ત્વષ્ટુર્હ્યેવ સર્વં રૂપમુપ હ ત્વેવાન્યાઃ પ્રજા યાવચ્છો યાવચ્છ ઇવ તિષ્ઠન્તે -

તસ્મૈ કં પુનરાધેયમાદધીત । એવં હૈવાગ્નેઃ પ્રિયં ધામોપગચ્છતિ સોઽસ્મા ઉભયાનિ રૂપાણિ પ્રતિનિઃસૃજતિ યાનિ ચ ગ્રામ્યાણિ યાનિ ચારણ્યાનિ તસ્મિન્નેતાન્યુભયાનિ રૂપાણિ દૃશ્યન્તે પરમતા વૈ સા સ્પૃહયન્ત્યુ હાસ્મૈ તથા પુષ્યતિ લોક્યમ્વેવાપિ -

આગ્નેયોઽયં યજ્ઞઃ । જ્યોતિરગ્નિઃ પાપ્મનો દગ્ધા સોઽસ્ય પાપ્માનં દહતિ સ ઇહ જ્યોતિરેવ શ્રિયા યશસા ભવતિ જ્યોતિરમુત્ર પુણ્યલોકત્વૈતન્નુ તદ્યસ્માદાદધીત -

સ વૈ વર્ષાસ્વાદધીત । વર્ષા વૈ સર્વ ઋતવો વર્ષા હિ વૈ સર્વ ઋતવોઽથાદો વર્ષમકુર્માદો વર્ષમકુર્મેતિ સંવત્સરાન્ત્સમ્પશ્યન્તિ વર્ષા હ ત્વેવ સર્વેષામૃતૂનાં રૂપમુત હિ તદ્વર્ષાસુ ભવતિ યદાહુર્ગ્રીષ્મ ઇવ વા અદ્યેત્યુતો તદ્વર્ષાસુ ભવતિ યદાહુઃ શિશિર ઇવ વા અદ્યેતિ વર્ષાદિદ્વર્ષાઃ -

અથૈતદેવ પરોઽક્ષં રૂપમ્ । યદેવ પુરસ્તાદ્વાતિ તદ્વસન્તસ્ય રૂપં યત્સ્તનયતિ તદ્ગ્રીષ્મસ્ય યદ્વર્ષતિ તદ્વર્ષાણાં યદ્વિદ્યોતતે તચ્છરદો યદ્વૃષ્ટ્વોદ્ગૃહ્ણાતિ તદ્ધેમન્તસ્ય વર્ષાઃ સર્વ ઋતવ ઋતૂન્પ્રાવિશદૃતુભ્ય એવૈનમેતન્નિર્મિમીતે -

આદિત્યસ્ત્વેવ સર્વ ઋતવઃ । યદૈવોદેત્યથ વસન્તો યદા સંગવોઽથ ગ્રીષ્મો યદા મધ્યન્દિનોઽથ વર્ષા યદાપરાહ્ણોઽથ શરદ્યદૈવાસ્તમેત્યથ હેમન્તસ્તસ્માદુ મધ્યંન્દિન એવાદધીત તર્હિ હ્યેષોઽસ્ય લોકસ્ય નેદિષ્ઠં ભવતિ તન્નેદિષ્ઠાદેવૈનમેતન્મધ્યાન્નિર્મિમીતે -

છાયયેવ વા અયં પુરુષઃ । પાપ્મનાનુષક્તઃ સોઽસ્યાત્ર કનિષ્ઠો ભવત્યધસ્પદમિવેયસ્યતે તત્કનિષ્ઠમેવૈતત્પાપ્માનમવબાધતે તસ્માદુ મધ્યન્દિન એવાદધીત -

તં વૈ દર્ભૈરુદ્ધરતિ । દારુભિર્વૈ પૂર્વમુદ્ધરતિ દારુભિઃ પૂર્વં દારુભિરપરં જામિ કુર્યાત્સમદં કુર્યાદાપો દર્ભા આપો વર્ષા ઋતૂન્પ્રાવિશદદ્ભિરેવૈનમેતદદ્ભ્યો નિર્મિમીતે તસ્માદ્દર્ભૈરુદ્ધરતિ -

અર્કપલાશાભ્યામ્ । વ્રીહિમયમપૂપં કૃત્વા યત્ર ગાર્હપત્યમાધાસ્યન્ભવતિ તન્નિદધાતિ તદ્ગાર્હપત્યમાદધાતિ -

અર્કપલાશાભ્યાં યવમયમપૂપં કૃત્વા યત્રાહવનીયમાધાસ્યન્ભવતિ તન્નિદધાતિ તદાહવનીયમાદધાતિ પૂર્વાભ્યામેવૈનાવેતદગ્નિભ્યામન્તર્દધ્મ ઇતિ વદન્તસ્તદુ તથા ન કુર્યાદ્રાત્રિભિર્હ્યેવાન્તર્હિતૌ ભવતઃ -

આગ્નેયમેવ પઞ્ચકપાલં પુરોડાશં નિર્વપતિ । તસ્ય પઞ્ચપદાઃ પઙ્ક્તયો યાજ્યાનુવાક્યા ભવન્તિ પઞ્ચ વા ઋતવ ઋતૂન્પ્રાવિશદૃતુભ્ય એવૈનમેતન્નિર્મિમીતે -

સર્વ આગ્નેયો ભવતિ । એવં હિ ત્વષ્ટાગ્નેઃ પ્રિયં ધામોપાગચ્છત્તસ્માત્સર્વ આગ્નેયો ભવતિ -

તેનોપાંશુ ચરન્તિ । યદ્વૈ જ્ઞાતયે વા સખ્યે વા નિષ્કેવલ્યં ચિકીર્ષતિ તિર ઇવૈતેન બોભવદ્વૈશ્વદેવોઽન્યો યજ્ઞોઽથૈષ નિષ્કેવલ્ય આગ્નેયો યદ્વૈ તિર ઇવ તદુપાંશુ તસ્માદુપાંશુ ચરન્તિ -

ઉચ્ચૈરુત્તમમનુયાજં યજતિ । કૃતકર્મેવ હિ સ તર્હિ ભવતિ સર્વો હિ કૃતમનુબુધ્યતે -

સ આશ્રાવ્યાહ । સમિધો યજેતિ તદાગ્નેયં રૂપં પરોઽક્ષં ત્વગ્નીન્યજેતિ ત્વેવ બ્રૂયાત્તદેવ પ્રત્યક્ષમાગ્નેયં રૂપમ્ -

સ યજતિ । અગ્ન આજ્યસ્ય વ્યન્ત વૌઝગગ્નિમાજ્યસ્ય વેતુ વૌઝગગ્નિનાજ્યસ્ય વ્યન્તુ વૌઝગગ્નિરાજ્યસ્ય વેતુ વૌઝગિતિ -

અથ સ્વાહાગ્નિમિત્યાહ । આગ્નેયમાજ્યભાગં સ્વાહાગ્નિં પવમાનમિતિ યદિ પવમાનાય ધ્રિયેરન્ત્સ્વાહાગ્નિમિન્દુમન્તમિતિ યદ્યગ્નય ઇન્દુમતે ધ્રિયેરન્ત્સ્વાહાગ્નિં સ્વાહાગ્નીનાજ્યપાઞ્જુષાણો અગ્નિરાજ્યસ્ય વેત્વિતિ યજતિ -

અથાહાગ્નયેઽનુબ્રૂહીતિ । આગ્નેયમાજ્યભાગં સોઽન્વાહાગ્નિં સ્તોમેન બોધય સમિધાનો અમર્ત્યં હવ્યા દેવેષુ નો દધદિતિ સ્વપિતીવ ખલુ વા એતદ્યદુદ્વાસિતો ભવતિ સમ્પ્રબોધયત્યેવૈનમેતત્સમુદીર્યયતિ જુષાણો અગ્નિરાજ્યસ્ય વેત્વિતિ યજતિ -

અથ યદ્યગ્નયે પવમાનાય ધ્રિયેરન્ । અગ્નયે પવમાનાયાનુબ્રૂહીતિ બ્રૂયાત્સોઽન્વાહાગ્ન આયૂંષિ પવસ આસુવોર્જમિષં ચ નઃ આરે બાધસ્વ દુચ્છુનામિતિ તથાહાગ્નેયો ભવતિ સોમો વૈ પવમાનસ્તદુ સૌમ્યાદાજ્યભાગાન્નયન્તિ જુષાણો અગ્નિઃ પવમાન આજ્યસ્ય વેત્વિતિ યજતિ -

અથ યદ્યગ્નય ઇન્દુમતે ધ્રિયેરન્ । અગ્નય ઇન્દુમતેઽનુબ્રૂહીતિ બ્રૂયાત્સોઽન્વાહેહ્યૂ ષુ બ્રવાણિ તેઽગ્ન ઇત્થેતરા ગિરઃ એભિર્વર્ધાસ ઇન્દુભિરિતિ તથા હાગ્નેયોભવતિ સોમો વા ઇન્દુસ્તદુ સૌમ્યાદાજ્યભાગાન્નયન્તિ જુષાણો અગ્નિરિન્દુમાનાજ્યસ્ય વેત્વિતિ યજત્યેવમુ સર્વમાગ્નેયં કરોતિ -

અથાહાગ્નયેઽનુબ્રૂહીતિ હવિષઃ । અગ્નિં યજાગ્નયે સ્વિષ્ટકૃતેઽનુબ્રૂહ્યગ્નિં સ્વિષ્ટકૃતં યજેત્યથ યદ્દેવાન્યજેત્યગ્નીન્યજેત્યેવૈતદાહ -

સ યજતિ । અગ્નેર્વસુવને વસુધેયસ્ય વેતુ વૌઝગગ્ના ઉ વસુવને વસુધેયસ્ય વેતુ વૌઝગ્દેવો અગ્નિઃ સ્વિષ્ટકૃદિતિ સ્વયમાગ્નેયસ્તૃતીય એવમ્વાગ્નેયાનનુયાજાન્કરોતિ -

તા વા એતાઃ । ષડ્વિભક્તીર્યજતિ ચતસ્રઃ પ્રયાજેષુ દ્વે અનુયાજેષુ ષડ્વા ઋતવ ઋતૂન્પ્રાવિશદૃતુભ્ય એવૈનમેતન્નિર્મિમીતે -

દ્વાદશ વા ત્રયોદશ વાક્ષરાણિ ભવન્તિ । દ્વાદશ વા વૈ ત્રયોદશ વા સંવત્સરસ્ય માસાઃ સંવત્સરમૃતૂન્પ્રાવિશદૃતુભ્ય એવૈનમેતત્સંવત્સરાન્નિર્મિમીતે ન દ્વે ચન સહાજામિતાયૈ જામિ હ કુર્યાદ્યદ્દ્વે ચિત્સહ સ્યાતાં વ્યન્તુ વેત્વિત્યેવ પ્રયાજાનાં રૂપં વસુવને વસુધેયસ્યેત્યનુયાજાનામ્ -

તસ્ય હિરણ્યં દક્ષિણા । આગ્નેયો વા એષ યજ્ઞો ભવત્યગ્ને રેતો હિરણ્યં તસ્માદ્ધિરણ્યં દક્ષિણાનડ્વાન્વા સ હિ વહેનાગ્નેયોઽગ્નિદગ્ધમિવ હ્યસ્ય વહં ભવતિ દેવાનાં હવ્યવાહનોઽગ્નિરિતિ વહતિ વા એષ મનુષ્યેભ્યસ્તસ્માદનડ્વાન્દક્ષિણા -