શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 2.1.1

૨.૧.૧ અથાગ્ન્યાધાનમ્। તત્ર સમ્ભારબ્રાહ્મણમ્
સ યદ્વા ઇતશ્ચેતશ્ચ સમ્ભરતિ । તત્સમ્ભારાણાં સમ્ભારત્વં યત્રયત્રાગ્નેર્ન્યક્તં તતસ્તતઃ સમ્ભરતિ તદ્યશસેવ ત્વદેવૈનમેતત્સમર્ધયતિ પશુભિરિવ ત્વન્મિથુનેનેવ ત્વત્સમ્ભરન્ -

અથોલ્લિખતિ । તદ્યદેવાસ્યૈ પૃથિવ્યા અભિષ્ઠિતં વાભિષ્ઠ્યૂતં વા તદેવાસ્યા એતદુદ્ધન્ત્યથ યજ્ઞિયાયામેવ પૃથિવ્યામાધત્તે તસ્માદ્વા ઉલ્લિખતિ -

અથાદ્ભિરભ્યુક્ષતિ । એષ વા અપાં સમ્ભારો યદદ્ભિરભ્યુક્ષતિ તદ્યદપઃ સમ્ભરત્યન્નં વા આપોઽન્નં હિ વા આપસ્તસ્માદ્યદેમં લોકમાપ આગચ્છન્ત્યથેહાન્નાદ્યં જાયતે તદન્નાદ્યેનૈવૈનમેતત્સમર્ધયતિ -

યોષા વા આપઃ । વૃષાગ્નિર્મિથુનેનૈવૈનમેતત્પ્રજનનેન સમર્ધયત્યદ્ભિર્વા ઇદં સર્વમાપ્તમદ્ભિરેવૈનમેતદાપ્ત્વાધત્તે તસ્માદપઃ સમ્ભરતિ -

અથ હિરણ્યં સમ્ભરતિ । અગ્નિર્હ વા અપોઽભિદધ્યૌ મિથુન્યાભિઃ સ્યામિતિ તાઃ સમ્બભૂવ તાસુ રેતઃ પ્રાસિઞ્ચત્તદ્ધિરણ્યમભવત્તસ્માદેતદગ્નિસંકાશમગ્નેર્હિ રેતસ્તસ્માદપ્સુ વિન્દન્ત્યપ્સુ હિ પ્રાસિઞ્ચત્તસ્માદેનેન ન ધાવયતિ ન કિં ચન કરોત્યથ યશો દેવરેતસં હિ તદ્યશસૈવૈનમેતત્સમર્ધયતિ સરેતસમેવ કૃત્સ્નમગ્નિમાધત્તે તસ્માદ્ધિરણ્યં સમ્ભરતિ -

અથોષાન્ત્સમ્ભરતિ । અસૌ હ વૈ દ્યૌરસ્યૈ પૃથિવ્યા એતાન્પશૂન્પ્રદદૌ તસ્માત્પશવ્યમૂષરમિત્યાહુઃ પશવો હ્યેવૈતે સાક્ષાદેવતત્પશુભિરેવૈનમેતત્સમર્ધયતિ તેઽમુત આગતા અસ્યાં પૃથિવ્યામ્પ્રતિષ્ઠિતાસ્તમનયોર્દ્યાવાપૃથિવ્યો રસં મન્યન્તે તદનયોરેવૈનમેતદ્દ્યાવાપૃથિવ્યો રસેન સમર્ધયતિ તસ્માદૂષાન્ત્સમ્ભરતિ -

અથાખુકરીષં સમ્ભરતિ । આખવો હ વા અસ્યૈ પૃથિવ્યૈ રસં વિદુસ્તસ્માત્તેઽધોઽધ ઇમાં પૃથિવીં ચરન્તઃ પીવિષ્ઠા અસ્યૈ હિ રસં વિદુસ્તે યત્ર તેઽસ્યૈ પૃથિવ્યૈ રસં વિદુસ્તત ઉત્કિરન્તિ તદસ્યા એવૈનમેતત્પૃથિવ્યૈ રસેન સમર્ધયતિ તસ્માદાખુકરીષં સમ્ભરતિ પુરીષ્ય ઇતિ વૈ તમાહુર્યઃ શ્રિયં ગચ્છતિ સમાનં વૈ પુરીષં ચ કરીષં ચ તદેતસ્યૈવાવરુદ્ધ્યૈ તસ્માદાખુકરીષં સમ્ભરતિ -

અથ શર્કરાઃ સમ્ભરતિ । દેવાશ્ચ વા અસુરાશ્ચોભયે પ્રાજાપત્યાઃ પસ્પૃધિરે સા હેયમ્પૃથિવ્યલેલાયદ્યથા પુષ્કરપર્ણમેવં તાં હ સ્મ વાતઃ સંવહતિ સોપૈવ દેવાઞ્જગામોપાસુરાન્ત્સા યત્ર દેવાનુપજગામ -

તદ્ધોચુઃ । હન્તેમાં પ્રતિષ્ઠાં દૃંહામહૈ તસ્યાં ધ્રુવાયામશિથિલાયામગ્ની આદધામહૈ તતોઽસ્યૈ સપત્નાન્નિર્ભક્ષ્યામ ઇતિ -

તદ્યથા શઙ્કુભિશ્ચર્મ વિહન્યાત્ । એવમિમાં પ્રતિષ્ઠાં પર્યબૃંહન્ત સેયં ધ્રુવાશિથિલા પ્રતિષ્ઠા તસ્યાં ધ્રુવાયામશિથિલાયામગ્ની આદધત તતોઽસ્યૈ સપત્નાન્નિરભજન્ -

તથો એવૈષ એતત્ । ઇમાં પ્રતિષ્ઠાં શર્કરાભિઃ પરિબૃંહતે તસ્યાં ધ્રુવાયામશિથિલાયામગ્ની આધત્તે તતોઽસ્યૈ સપત્નાન્નિર્ભજતિ તસ્માચ્છર્કરાઃ સમ્ભરતિ-

તાન્વા એતાન્ । પઞ્ચ સમ્ભારાન્ત્સમ્ભરતિ પાઙ્ક્તો યજ્ઞઃ પાઙ્ક્તઃ પશુઃ પઞ્ચર્તવઃ સંવત્સરસ્ય -

તદાહુઃ । ષડેવર્તવઃ સંવત્સરસ્યેતિ ન્યૂનમુ તર્હિ મિથુનં પ્રજનનં ક્રિયતે ન્યૂનાદ્વા ઇમાઃ પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે તચ્છ્વઃશ્રેયસમુત્તરાવત્તસ્માત્પઞ્ચ ભવન્તિ યદ્યુ ષડેવર્તવઃ સંવત્સરસ્યેત્યગ્નિરેવૈતેષાં ષષ્ઠસ્તથો એવૈતદન્યૂનં ભવતિ -

તદાહુઃ । નૈવૈકં ચન સમ્ભારં સમ્ભરેદિત્યસ્યાં વા એતે સર્વે પૃથિવ્યામ્ભવન્તિ સ યદેવાસ્યામાધત્તે તત્સર્વાન્સમ્ભારાનાપ્નોતિ તસ્માન્નૈવૈકં ચન સમ્ભારં સમ્ભરેદિતિ તદુ સમેવ ભરેદ્યદહૈવાસ્યામાધત્તે તત્સર્વાન્ત્સમ્ભારાનાપ્નોતિ યદુ સમ્ભારૈઃ સમ્ભૃતૈર્ભવતિ તદુ ભવતિ તસ્માદુ સમેવ ભરેત્ -