શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 14.7.3

અથ હ યાજ્ઞવલ્ક્યસ્ય દ્વે ભાર્યે બભૂવતુઃ। મૈત્રેયી ચ કાત્યાયની ચ તયોર્હ મૈત્રેયી બ્રહ્મવાદિની બભૂવ સ્ત્રીપ્રજ્ઞેવ કાત્યાયની સોઽન્યદ્વૃત્તમુપાકરિષ્યમાણઃ - ૧૪.૭.૩.
યાજ્ઞવલ્ક્યો મૈત્રેયીતિ હોવાચ। પ્રવ્રજિષ્યન્વા અરેઽહમસ્માત્સ્થાનાદસ્મિ હન્ત તેઽનયા કાત્યાયન્યાન્તં કરવાણીતિ - ૧૪.૭.૩.
સા હોવાચ મૈત્રેયી। યન્નુ મ ઇયં ભગોઃ સર્વા પૃથિવી વિત્તેન પૂર્ણા સ્યાત્સ્યાં ન્વહં તેનામૃતાહો૩ નેતિ નેતિ હોવાચ યાજ્ઞવલ્ક્યો યથૈવોપકરણવતાં જીવિતં તથૈવ તે જીવિતં સ્યાદમૃતત્વસ્ય તુ નાશાસ્તિ વિત્તેનેતિ - ૧૪.૭.૩.
સા હોવાચ મૈત્રેયી। યેનાહં નામૃતા સ્યાં કિમહં તેન કુર્યાં યદેવ ભગવાન્વેદ તદેવ મે બ્રૂહીતિ - ૧૪.૭.૩.
સ હોવાચ યાજ્ઞવલ્ક્યઃ। પ્રિયા ખલુ નો ભવતી સતી પ્રિયમવૃતદ્ધન્ત ખલુ ભવતિ તેઽહં તદ્વક્ષ્યામિ વ્યાખ્યાસ્યામિ તે વાચં તુ મે વ્યાચક્ષાણસ્ય નિદિધ્યાસસ્વેતિ બ્રવીતુ ભગવાનિતિ - ૧૪.૭.૩.
સ હોવાચ યાજ્ઞવલ્ક્યો ન વા અરે પત્યુઃ કામાય પતિઃ પ્રિયો ભવત્યાત્મનસ્તુ કામાય પતિઃ પ્રિયો ભવતિ દેવાઃ પ્રિયા ભવન્તિ ન વા અરે વેદાનાં કામાય વેદાઃ પ્રિયા ભવન્ત્યાત્મનસ્તુ કામાય વેદાઃ પ્રિયા ભવન્તિ ન વા અરે યજ્ઞાનાં કામાય યજ્ઞાઃ પ્રિયા ભવન્ત્યાત્મનસ્તુ કામાય યજ્ઞાઃ પ્રિયા ભવન્તિ ન વા અરે ભૂતાનાં કામાય ભૂતાનિ પ્રિયાણિ ભવન્ત્યાત્મનસ્તુ કામાય ભૂતાનિ પ્રિયાણિ ભવન્તિ ન વા અરે સર્વસ્ય કામાય સર્વં પ્રિયં ભવત્યાત્મનસ્તુ કામાય સર્વં પ્રિયમ્ભવત્યાત્મા ન્વરે દ્રષ્ટવ્યઃ શ્રોતવ્યો મન્તવ્યો નિદિધ્યાસિતવ્યો મૈત્રેય્યાત્મનિ વા અરે દૃષ્ટે શ્રુતે મતે વિજ્ઞાત ઇદં સર્વં વિદિતમ્ - ૧૪.૭.૩.
બ્રહ્મ તં પરાદાત્। યોઽન્યત્રાત્મનો બ્રહ્મ વેદ ક્ષત્રન્તમ્પરાદાદ્યો અન્યત્રાત્મનઃ ક્ષત્રમ્વેદ લોકાસ્તમ્પરાદુર્યોન્યત્રાત્મનો લોકાન્વેદ દેવાસ્તમ્પરાદુઃ યોઽન્યત્રાત્મનો દેવાન્વેદ વેદાસ્તં પરાદુર્યોઽન્યત્રાત્મનો વેદાન્વેદ યજ્ઞાસ્તં પરાદુર્યોન્યત્રાત્મનો યજ્ઞાન્વેદ ભૂતાનિ તમ્પરાદુર્યોઽન્યત્રાત્મનો ભૂતાનિ વેદ સર્વં તં પરાદાદ્યોઽન્યત્રાત્મનઃ સર્વં વેદેદં બ્રહ્મેદં ક્ષત્રમિમે લોકા ઇમે દેવા ઇમે વેદા ઇમે યજ્ઞા ઇમાનિ ભૂતાનીદં સર્વં યદયમાત્મા - ૧૪.૭.૩.
સ યથા દુન્દુભેર્હન્યમાનસ્ય।ન બાહ્યાઞ્છબ્દાઞ્છક્નુયાદ્ગ્રહણાય દુન્દુભેસ્તુ ગ્રહણેન દુન્દુભ્યાઘાતસ્ય વા શબ્દો ગૃહીતઃ - ૧૪.૭.૩.
સ યથા વીણાયૈ વાદ્યમાનાયૈ। ન બાહ્યાઞ્છબ્દાઞ્છક્નુયાદ્ગ્રહણાય વીણાયૈ તુ ગ્રહણેન વીણાવાદસ્ય વા શબ્દો ગૃહીતઃ - ૧૪.૭.૩.
સ યથા શઙ્ખસ્ય ધ્માયમાનસ્ય। ન બાહ્યાઞ્છબ્દાઞ્છક્નુયાદ્ગ્રહણાય શઙ્ખસ્ય તુ ગ્રહણેન શઙ્ખધ્મસ્ય વા શબ્દો ગૃહીતઃ - ૧૪.૭.૩.
સ યથાર્દ્રૈધાગ્નેરભ્યાહિતસ્ય। પૃથગ્ધૂમા વિનિશ્ચરન્ત્યેવમ્વા અરે અસ્ય મહતો ભૂતસ્ય નિશ્વસિતમેતદ્યદૃગ્વેદો યજુર્વેદઃ સામવેદોથર્વાઙ્ગિરસ ઇતિહાસઃ પુરાણમ્વિદ્યા ઉપનિષદઃ શ્લોકાઃ સૂત્રાણ્યનુવ્યાખ્યાનાનિ વ્યાખ્યાનાનિ દત્તં હુતમાશિતમ્પાયિતમયં ચ લોકઃ પરશ્ચ લોકઃ સર્વાણિ ચ ભૂતાન્યસ્યૈવૈતાનિ સર્વાણિ નિશ્વસિતાનિ - ૧૪.૭.૩.
સ યથા સર્વાસામપાં સમુદ્ર એકાયનમ્। એવં સર્વેષાં સ્પર્શાનાં ત્વગેકાયનમેવં સર્વેષાઙ્ગન્દાનાન્નાસિકે એકાયનમેવં સર્વેષાં રસાનાઞ્જિહ્વૈકાયનમેવં સર્વેષાં રૂપાણાં ચક્ષુરેકાયનમેવં સર્વેષાં શબ્દાનાં શ્રોત્રમેકાયનમેવં સર્વેષાં સઙ્કલ્પાનાં મન એકાયનમેવં સર્વેષાં વેદાનાં હૃદયમેકાયનમેવં સર્વેષાં કર્મણાં હસ્તાવેકાયનમેવં સર્વેષામધ્વનાં પાદાવેકાયનમેવં સર્વેષામાનન્દાનામુપસ્થ એકાયનમેવં સર્વેષામ્વિસર્ગાણામ્પાયુરેકાયનમેવં સર્વાસામ્વિદ્યાનામ્વાગેકાયનમ્ - ૧૪.૭.૩.
સ યથા સૈન્ધવઘનો અનન્તરોઽબાહ્યઃ કૃત્સ્નો રસઘન એવ સ્યાદેવં વા અર ઇદં મહદ્ભૂતમનન્તમપારં કૃત્સ્નઃ પ્રજ્ઞાનઘન એવૈતેભ્યો ભૂતેભ્યઃ સમુત્થાય તાન્યેવાનુવિનશ્યતિ ન પ્રેત્ય સંજ્ઞાસ્તીત્યરે બ્રવીમીતિ હોવાચ યાજ્ઞવલ્ક્યઃ - ૧૪.૭.૩.
સા હોવાચ મૈત્રેયી। અત્રૈવ મા ભગવાન્મોહાન્તમાપીપદન્ન વા અહમિદં વિજાનામિ ન પ્રેત્ય સંજ્ઞાસ્તીતિ - ૧૪.૭.૩.
સ હોવાચ યાજ્ઞવલ્ક્યો ન વા અરેઽહં મોહં બ્રવીમ્યવિનાશી વા અરેઽયમાત્માનુચ્છિત્તિધર્મા માત્રાસંસર્ગસ્ત્વસ્ય ભવતિ - ૧૪.૭.૩.
યદ્વૈ તન્ન પશ્યતિ। પશ્યન્વૈ તદ્દ્રષ્ટવ્યં ન પશ્યતિ। ન હિ દ્રષ્ટુર્દૃષ્ટેર્વિપરિલોપો વિદ્યતેઽવિનાશિત્વાન્ન તુ તદ્દ્વિતીયમસ્તિ તતોઽન્યદ્વિભક્તં યત્પશ્યેત્ - ૧૪.૭.૩.
યદ્વૈ તન્ન જિઘ્રતિ। જિઘ્રન્વૈ તદ્ઘ્રાતવ્યન્ન જિઘ્રતિ ન હિ ઘ્રાતુર્ઘ્રાણાદ્વિપરિલોપો વિદ્યતેઽવિનાશિત્વાન્ન તુ તદ્દ્વિતીયમસ્તિ તતોઽન્યદ્વિભક્તં યજ્જિઘ્રેત્ - ૧૪.૭.૩.
યદ્વૈ તન્ન રસયતિ। વિજાનન્વૈ તદ્રસન્ન રસયતિ ન હિ રસયિતૂ રસાદ્વિપરિલોપો વિદ્યતેઽવિનાશિત્વાન્ન તુ તદદ્વિતીયમસ્તિ તતોઽન્યદ્વિભક્તં યદ્રસયેત્ - ૧૪.૭.૩.
યદ્વૈ તન્ન વદતિ। વદન્વૈ તદ્વક્તવ્યન્ન વદતિ ન હિ વક્તુર્વક્તેર્વિપરિલોપો વિદ્યતેઽવિનાશિત્વાન્ન તુ તદ્દ્વિતીયમસ્તિ તતોઽન્યદ્વિભક્તં યદ્વદેત્ - ૧૪.૭.૩.
યદ્વૈ તન્ન શૃણોતિ। શૃણ્વન્વૈ તચ્છ્રોતવ્યન્ન શૃણોતિ ન હિ શ્રોતુઃ શ્રુતેર્વિપરિલોપો વિદ્યતેઽવિનાશિત્વાન્ન તુ તદ્દ્વિતીયમસ્તિ તતોઽન્યદ્વિભક્તં યચ્છૃણુયાત્ - ૧૪.૭.૩.
યદ્વૈ તન્ન મનુતે। મન્વાનો વૈ તત્ મન્તવ્યં ન મનુતે ન હિ મન્તુર્મતેર્વિપરિલોપો વિદ્યતેઽવિનાશિત્વાન્ન ત તદ્દ્વિતીયમસ્તિ તતોઽન્યદ્વિભક્તં યન્મન્વીત - ૧૪.૭.૩.
યદ્વૈ તન્ન સ્પૃશતિ। સ્પૃશન્વૈ તત્સ્પ્રષ્ટવ્યન્ન સ્પૃશતિ ન હિ સ્પ્રષ્ટુસ્પૃષ્ટેર્વિપરિલોપો વિદ્યતેઽવિનાશિત્વાન્ન તદ્દ્વિતીયમસ્તિ તતોઽન્યદ્વિભક્તં યત્સ્પૃશેત્ - ૧૪.૭.૩.
યદ્વૈ તન્ન વિજાનાતિ। વિજાનન્વૈ તદ્વિજ્ઞેયન્ન વિજાનાતિ ન હિ વિજ્ઞાતુર્વિજ્ઞાનાદ્વિપરિલો વિદ્યતેઽવિનાશિત્વાન્ન તુ તદ્દ્વિતીયમસ્તિ તતોઽન્યદ્વિભક્તં યદ્વિજાનીયાત્ - ૧૪.૭.૩.
યત્ર વા અન્યદિવ સ્યાત્તત્રાન્યોઽન્યત્પશ્યેદન્યોઽન્યજ્જિઘ્રેદન્યોઽન્યદ્રસયેદન્યોઽન્યદભિવદેદન્યોઽન્યચ્છૃણુ યાદન્યોઽન્યન્મન્વીતાન્યોઽન્યત્સ્પૃશેદન્યોઽન્યદ્વિજાનીયાત્ - ૧૪.૭.૩.
યત્ર ત્વસ્ય સર્વમાત્મૈવાભૂત્। તત્કેન કં પશ્યેત્તત્કેન કં જિઘ્રેત્તત્કેન કં રસયેત્તત્કેન કમભિવદેત્તત્કેન કં શૃણુયાત્તત્કેન કં મન્વીત તત્કેન કં સ્પૃશેત્તત્કેન કં વિજાનીયાદ્યેનેદં સર્વં વિજાનાતિ તં કેન વિજાનીયાદ્વિજ્ઞાતારમરે કેન વિજાનીયાદિત્યુક્તાનુશાસનાઽસિ મૈત્રય્યેતાવદરે ખલ્વમૃતત્વમિતિ હોક્ત્વા યાજ્ઞવલ્ક્યઃ પ્રવવ્રાજ - ૧૪.૭.૩.
અથ વંશઃ। તદિદં વયં શૌર્પણાય્યાચ્છૌર્પણાય્યો ગૌતમાદ્ગૌતમો વાત્સ્યાદ્વાત્સ્યો વાત્સ્યાચ્ચ પારાશર્યાચ્ચ પારાશર્યઃ સાંકૃત્યાચ્ચ ભારદ્વાજાચ્ચ ભારદ્વાજ ઔદવાહેશ્ચ શાણ્ડિલ્યાચ્ચ શાણ્ડિલ્યો વૈજવાપાચ્ચ ગૌતમાચ્ચ ગૌતમો વૈજવાપાયનાચ્ચ વૈષ્ટપુરેયાચ્ચ વૈષ્ટપુરેયઃ શાણ્ડિલ્યાચ્ચ રૌહિણાયનાચ્ચ રૌહિણાયનઃ શૌનાકાચ્ચ જૈવન્તાયનાચ્ચ રૈભ્યાચ્ચ રૈભ્યઃ પૌતિમાષ્યાયણાચ્ચ કૌણ્ડિન્યાયનાચ્ચ કૌણ્ડિન્યાયનઃ કૌણ્ડિન્યાભ્યાં કૌણ્ડિન્યા ઔર્ણવાભેભ્ય ઔર્ણવાભાઃ કૌણ્ડિન્યાત્કૌણ્ડિન્યઃ કૌણ્ડિન્યાત્કૌણ્ડિન્યઃ કૌણ્ડિન્યાચ્ચાગ્નિવેશ્યાચ્ચ - ૧૪.૭.૩.

આગ્નિવેશ્યઃ સૈતવાત્। સૈતવઃ પારાશર્યાત્પારાશર્યો જાતૂકર્ણ્યાજ્જાતૂકર્ણ્યો ભારદ્વાજાદ્ભારદ્વાજો ભારદ્વાજાચ્ચાસુરાયણાચ્ચ ગૌતમાચ્ચ ગૌતમો ભારદ્વાજાદ્ભારદ્વાજો બલાકાકૌશિકાદ્બલાકાકૌશિકઃ કાષાયણાત્કાષાયણઃ સૌકરાયણાત્સૌકરાયણસ્ત્રૈવણેસ્ત્રૈવણિરૌપજન્ધનેરૌપજન્ધનિઃ સાયકાયનાત્સાયકાયનઃ કૌશિકાયનેઃ કૌશિકાયનિર્ઘૃતકૌશિકાદ્ઘૃતકૌશિકઃ પારાશર્યાયણાત્પારાશર્યાયણઃ પારાશર્યાત્પારાશર્યો જાતૂકર્ણ્યાજ્જાતૂકર્ણ્યો ભારદ્વાજાદ્ભારદ્વાજો ભારદ્વાજાચ્ચાસુરાયણાચ્ચ યાસ્કાચ્ચાસુરાયણસ્ત્રૈવણેસ્ત્રૈવણિરૌપજન્ધનેરૌપજન્ધનિરાસુરેરાસુરિર્ભારદ્વાજાદ્ભાર્દ્વાજ આત્રેયાત્ - ૧૪.૭.૩.
આત્રેયો માણ્ટેઃ માણ્ટિર્ગૌતમાદ્ગૌતમો ગૌતમાદ્ગૌતમો વાત્સ્યાદ્વાત્સ્યઃ શાણ્ડિલ્યાચ્છાણ્ડિલ્યઃ કૈશોર્યાત્કાપ્યાત્કૈશોર્યઃ કાપ્યઃ કુમારહારિતાત્કુમારહારિતો ગાલવાદ્ગાલવો વિદર્ભીકૌણ્ડિન્યાદ્વિદર્ભી કૌણ્ડિન્યો વત્સનપાતો બાભ્રવાદ્વત્સનપાદ્બાભ્રવઃ પથઃ સૌભરાત્પન્થાઃ સૌભરોઽયાસ્યાદાઙ્ગિરસાદયાસ્ય આઙ્ગિરસ આભૂતેસ્ત્વાષ્ટ્રાદાભૂતિસ્ત્વાષ્ટ્રો વિશ્વરૂપાત્ત્વાષ્ટ્રાદ્વિશ્વરૂપસ્ત્વાષ્ટ્રોઽશ્વિભ્યામશ્વિનૌ દધીચ આથર્વણાદ્દધ્યઙ્ઙાથર્વણોઽથર્વણો દૈવાદથર્વા દૈવો મૃત્યોઃ પ્રાધ્વંસનાન્મૃત્યુઃ પ્રાધ્વંસનઃ પ્રધ્વંસનાત્પ્રધ્વંસનએકર્ષેરેકર્ષિર્વિપ્રજિત્તેર્વિપ્રજિત્તિર્વ્યષ્ટેર્વ્યષ્ટિઃ સનારોઃ સનારુઃ સનાતનાત્સનાતનઃ સનગાત્સનગઃ પરમેષ્ઠિનઃ પરમેષ્ઠી બ્રહ્મણો બ્રહ્મસ્વયમ્ભુ બ્રહ્મણે નમઃ - ૧૪.૭.૩.