શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 14.5.4

મૈત્રેયીબ્રાહ્મણમ્
મૈત્રેયીતિ હોવાચ યાજ્ઞવલ્ક્યઃ ઉદ્યાસ્યન્વા અરેઽહમસ્માત્સ્થાનાદસ્મિ હન્ત તેઽનયા કાત્યાયન્યાન્તં કરવાણીતિ -

સ હોવાચ મૈત્રેયી। યન્મ ઇયં ભગોઃ સર્વા પૃથિવી વિત્તેન પૂર્ણા સ્યાત્કથં તેનામૃતા સ્યામિતિ નેતિ હોવાચ યાજ્ઞવલ્ક્યો યથૈવોપકરણવતાં જીવિતં તથૈવ તે જીવિતં સ્યાદમૃતત્વસ્ય તુ નાશાસ્તિ વિત્તેનેતિ -

સા હોવાચ મૈત્રેયી। યેનાહં નામૃતા સ્યાં કિમહં તેન કુર્યાં યદેવ ભગવાન્વેદ તદેવ મે બ્રૂહીતિ -

સ હોવાચ યાજ્ઞવલ્ક્યઃ। પ્રિયા બતારે નઃ સતી પ્રિયં ભાષસ એહ્યાસ્વ વ્યાખ્યાસ્યામિ તે વ્યાચક્ષાણસ્ય તુ મે નિદિધ્યાસસ્વેતિ બ્રવીતુ ભગવાનિતિ -

સ હોવાચ યાજ્ઞવલ્ક્યો ન વા અરે પત્યુઃ કામાય પતિઃ પ્રિયો ભવત્યાત્મનસ્તુ કામાય પતિઃ પ્રિયો ભવતિ ન વા અરે જાયાયૈ કામાય જાયા પ્રિયા ભવત્યાત્મનસ્તુ કામાય જાયા પ્રિયા ભવતિ ન વા અરે પુત્રાણાં કામાય પુત્રાઃ પ્રિયા ભવન્ત્યાત્મનસ્તુ કામાય પુત્રાઃ પ્રિયા ભવન્તિ ન વા અરે વિત્તસ્ય કામાય વિત્તમ્પ્રિયં ભવત્યાત્મનસ્તુ કામાય વિત્તં પ્રિયં ભવતિ ન વા અરે બ્રહ્મણઃ કામાય બ્રહ્મ પ્રિયં ભવત્યાત્મનસ્તુ કામાય બ્રહ્મ પ્રિયં ભવતિ ન વા અરે ક્ષત્રસ્ય કામાય ક્ષત્રં પ્રિયં ભવત્યાત્મનસ્તુ કામાય ક્ષત્રં પ્રિયમ્ભવતિ ન વા અરે લોકાનાં કામાય લોકાઃ પ્રિયા ભવન્ત્યાત્મનસ્તુ કામાય લોકાઃ પ્રિયા ભવન્તિ ન વા અરે દેવાનાં કામાય દેવાઃ પ્રિયા ભવન્ત્યાત્મનસ્તુ કામાય દેવાઃ પ્રિયા ભવન્તિ ન વા અરે ભૂતાનાં કામાય ભૂતાનિ પ્રિયાણિ ભવન્ત્યાત્મનસ્તુ કામાય ભૂતાનિ પ્રિયાણિ ભવન્તિ ન વા અરે સર્વસ્ય કામાય સર્વં પ્રિયં ભવત્યાત્મનસ્તુ કામાય સર્વં પ્રિયં ભવત્યાત્મા વા અરે દ્રષ્ટવ્યઃ શ્રોતવ્યો મન્તવ્યો નિદિધ્યાસિતવ્યો મૈત્રેય્યાત્મનો વા અરે દર્શનેન શ્રવણેન મત્યા વિજ્ઞાનેનેદં સર્વં વિદિતમ્ -

બ્રહ્મ તં પરાદાત્। યોઽન્યત્રાત્મનો બ્રહ્મ વેદ ક્ષત્રં તમ્પરાદાદ્યોઽન્યત્રાત્મનઃ ક્ષત્રં વેદ લોકાસ્તં પરાદુર્યોઽન્યત્રાત્મનો લોકાન્વેદ દેવાસ્તં પરાદુર્યોઽન્યત્રાત્મનો દેવાન્વેદ ભૂતાનિ તં પરાદુર્યોઽન્યત્રાત્મનો ભૂતાનિ વેદ સર્વં તં પરાદાદ્યોઽન્યત્રાત્મનઃ સર્વં વેદેદં બ્રહ્મેદં ક્ષત્રમિમે લોકા ઇમે દેવા ઇમાનિ ભૂતાનીદં સર્વં યદયમાત્મા -

સ યથા દુન્દુભેર્હન્યમાનસ્ય। ન બાહ્યાઞ્છબ્દાઞ્છક્નુયાદ્ગ્રહણાય દુન્દુભેસ્તુ ગ્રહણેન દુન્દુભ્યાઘાતસ્ય વા શબ્દો ભવતિ ગૃહીતઃ -

સ યથા વીણાયૈ વાદ્યમાનાયૈ ન બાહ્યાઞ્છબ્દાઞ્છક્નુયાદ્ગ્રહણાય વીણાયૈ તુ ગ્રહણેન વીણાવાદસ્ય વા શબ્દો ગૃહીતઃ -

સ યથા શઙ્ખસ્ય ધ્માયમાનસ્ય ન બાહ્યાઞ્છબ્દાઞ્છક્નુયાદ્ગ્રહણાય શઙ્ખસ્ય તુ ગ્રહણેન શઙ્ખધ્મસ્ય વા શબ્દો ગૃહીતઃ -

સ યથાર્દ્રૈધાગ્નેરભ્યાહિતસ્ય પૃથગ્ધૂમા વિનિશ્ચરન્ત્યેવં વા અરેઽસ્ય મહતોભૂતસ્ય નિશ્વસિતમેતદ્યદૃગ્વેદો યજુર્વેદઃ સામવેદોઽથર્વાઙ્ગિરસ ઇતિહાસઃ પુરાણં વિદ્યા ઉપનિષદઃ શ્લોકાઃ સૂત્રાણ્યનુવ્યાખ્યાનાનિ વ્યાખ્યાનાન્યસ્યૈવૈતાનિ સર્વાણિ નિશ્વસિતાનિ -

સ યથા સર્વાસામપાં સમુદ્ર એકાયનમ્ એવં સર્વેષાં સ્પર્શાનાં ત્વગેકાયનમેવં સર્વેષાં ગન્ધાનાં નાસિકે એકાયનમેવં સર્વેષાં રસાનાં જિહ્વૈકાયનમેવં સર્વેષાં રૂપાણાં ચક્ષુરેકાયનમેવં સર્વેષાં શબ્દાનાં શ્રોત્રમેકાયનમેવં સર્વેષાં સંકલ્પાનાં મન એકાયનમેવં સર્વેષાં વેદાનાં હૃદયમેકાયનમેવં સર્વેષાં કર્મણાં હસ્તાવેકાયનમેવં સર્વેષામધ્વનાં પાદાવેકાયનમેવં સર્વેષામાનન્દાનન્દાનામુપસ્થ એકાયનમેવં સર્વેષાં વિસર્ગાણાં પાયુરેકાયનમેવં સર્વાસાં વિદ્યાનાં વાગેકાયનમ્ -

સ યથા સૈન્ધવખિલ્યઃ। ઉદકે પ્રાસ્ત ઉદકમેવાનુવિલીયેત ન હાસ્યોદ્ગ્રહણાયેવ સ્યાદ્યતોયતસ્ત્વાદદીત લવણમેવૈવં વા અર ઇદં મહદ્ભૂતમનન્તમપારં વિજ્ઞાનઘન એવૈતેભ્યો ભૂતેભ્યઃ સમુત્થાય તાન્યેવાનુવિનશ્યતિ ન પ્રેત્ય સંજ્ઞાઽસ્તીત્યરે બ્રવીમીતિ હોવાચ યાજ્ઞવલ્ક્યઃ -

સા હોવાચ મૈત્રેયી। અત્રૈવ મા ભગવાનમૂમુહન્ન પ્રેત્ય સંજ્ઞાસ્તીતિ -

સ હોવાચ યાજ્ઞવલ્ક્યો ન વા અરે અહં મોહં બ્રવીમ્યલં વા અર ઇદં વિજ્ઞાનાય -

યત્ર હિ દ્વૈતમિવ ભવતિ। તદિતર ઇતરં પશ્યતિ તદિતર ઇતરં જિઘ્રતિ તદિતરૈતરમભિવદતિ તદિતર ઇતરં શૃણોતિ તદિતર ઇતરં મનુતે તદિતર ઇતરં વિજાનાતિ -

યત્ર ત્વસ્ય સર્વમાત્મૈવાભૂત્। તત્કેન કં પશ્યેત્તત્કેન કં જિઘ્રેત્તત્કેન કમભિવદેત્તત્કેન કં શૃણુયાત્તત્કેન કં મન્વીત તત્કેન કં વિજાનીયાદ્યેનેદં સર્વં વિજાનાતિ તં કેન વિજાનીયાદ્વિજ્ઞાતારમરે કેન વિજાનીયાદિતિ -