શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 14.5.5

અશ્વલબ્રાહ્મણમ્
ઇયં પૃથિવી। સર્વેષાં ભૂતાનાં મધ્વસ્યૈ પૃથિવ્યૈ સર્વાણિ ભૂતાનિ મધુ યશ્ચાયમસ્યાં પૃથિવ્યાં તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષો યશ્ચાયમધ્યાત્મં શારીરસ્તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષોઽયમેવ સ યોઽયમાત્મેદમમૃતમિદમ્બ્રહ્મેદં સર્વમ્ -

ઇમા આપઃ। સર્વેષાં ભૂતાનાં મધ્વાસામપાં સર્વાણિ ભૂતાનિ મધુ યશ્ચાયમાસ્વપ્સુ તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષો યશ્ચાયમધ્યાત્મં રૈતસસ્તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષોઽયમેવ સ યોઽયમાત્મેદમમૃતમિદમ્બ્રહ્મેદં સર્વમ્ -

અયમગ્નિઃ। સર્વેષાં ભૂતાનાં મધ્વસ્યાગ્નેઃ સર્વાણિ ભૂતાનિ મધુ યશ્ચાયમસ્મિન્નગ્નૌ તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષો યશ્ચાયમધ્યાત્મં વાઙ્મયસ્તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષોઽયમેવ સ યોઽયમાત્મેદમમૃતમિદમ્બ્રહ્મેદં સર્વમ્ -

અયમાકાશઃ। સર્વેષાં ભૂતાનાં મધ્વસ્યાકાશસ્ય સર્વાણિ ભૂતાનિ મધુ યશ્ચાયમસ્મિન્નાકાશે તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષો યશ્ચાયમધ્યાત્મં હૃદ્યાકાશસ્તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષોઽયમેવ સ યોઽયમાત્મેદમમૃતમિદમ્બ્રહ્મેદં સર્વમ્ -

અયં વાયુઃ। સર્વેષાં ભૂતાનાં મધ્વસ્ય વાયોઃ સર્વાણિ ભૂતાનિ મધુ યશ્ચાયમસ્મિન્વાયૌ તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષો યશ્ચાયમધ્યાત્મમ્પ્રાણસ્તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષોઽયમેવ સ યોઽયમાત્મેદમમૃતમિદમ્બ્રહ્મેદં સર્વમ્ -

અયમાદિત્યઃ। સર્વેષાં ભૂતાનાં મધ્વસ્યાદિત્યસ્ય સર્વાણિ ભૂતાનિ મધુ યશ્ચાયમસ્મિન્નાદિત્યે તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષો યશ્ચાયમધ્યાત્મં ચક્ષુષસ્તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષોઽયમેવ સ યોઽયમાત્મેદમમૃતમિદમ્બ્રહ્મેદં સર્વમ્ -

અયં ચન્દ્રઃ। સર્વેષાં ભૂતાનાં મધ્વસ્ય ચન્દ્રસ્ય સર્વાણિ ભૂતાનિ મધુ યશ્ચાયમસ્મિંશ્ચન્દ્રે તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષો યશ્ચાયમધ્યાત્મમ્માનસસ્તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષોઽયમેવ સ યોઽયમાત્મેદમમૃતમિદમ્બ્રહ્મેદં સર્વમ્ -

ઇમા દિશઃ। સર્વેષાં ભૂતાનાં મધ્વાસાં દિશાં સર્વાણિ ભૂતાનિ મધુ યશ્ચાયમાસુ દિક્ષુ તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષો યશ્ચાયમધ્યાત્મં શ્રૌત્રઃ પ્રાતિશ્રુત્કસ્તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષોઽયમેવ સ યોઽયમાત્મેદમમૃતમિદમ્બ્રહ્મેદં સર્વમ્ -

ઇયં વિદ્યુત્। સર્વેષાં ભૂતાનાં મધ્વસ્યૈ વિદ્યુતઃ સર્વાણિ ભૂતાનિ મધુ યશ્ચાયમસ્યાં વિદ્યુતિ તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષો યશ્ચાયમધ્યાત્મં તૈજસસ્તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષોઽયમેવ સ યોઽયમાત્મેદમમૃતમિદમ્બ્રહ્મેદં સર્વમ્ -

અયં સ્તનયિત્નુઃ। સર્વેષાં ભૂતાનાં મધ્વસ્ય સ્તનયિત્નોઃ સર્વાણિ ભૂતાનિ મધુ યશ્ચાયમસ્મિન્ત્સ્તનયિત્નૌ તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષો યશ્ચાયમધ્યાત્મં શાબ્દઃ સૌવરસ્તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષોઽયમેવ સ યોઽયમાત્મેદમમૃતમિદમ્બ્રહ્મેદં સર્વમ્ -

અયં ધર્મઃ। સર્વેષાં ભૂતાનાં મધ્વસ્ય ધર્મસ્ય સર્વાણિ ભૂતાનિ મધુ યશ્ચાયમસ્મિન્ધર્મે તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષો યશ્ચાયમધ્યાત્મં ધાર્મસ્તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષોઽયમેવ સ યોઽયમાત્મેદમમૃતમિદમ્બ્રહ્મેદં સર્વમ્ -

ઇદં સત્યં। સર્વેષાં ભૂતાનાં મધ્વસ્ય સત્યસ્ય સર્વાણિ ભૂતાનિ મધુ યશ્ચાયમસ્મિન્ત્સત્યે તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષો યશ્ચાયમધ્યાત્મં સાત્યસ્તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષોઽયમેવ સ યોઽયમાત્મેદમમૃતમિદમ્બ્રહ્મેદં સર્વમ્ -

ઇદં માનુષમ્। સર્વેષાં ભૂતાનાં મધ્વસ્ય માનુષસ્ય સર્વાણિ ભૂતાનિ મધુ યશ્ચાયમસ્મિન્માનુષે તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષો યશ્ચાયમધ્યાત્મમ્માનુષસ્તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષોઽયમેવ સ યોઽયમાત્મેદમમૃતમિદમ્બ્રહ્મેદં સર્વમ્ -

અયમાત્મા। સર્વેષાં ભૂતાનાં મધ્વસ્યાત્મનઃ સર્વાણિ ભૂતાનિ મધુ યશ્ચાયમસ્મિન્નાત્મનિ તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષો યશ્ચાયમાત્મા તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષોઽયમેવ સ યોઽયમાત્મેદમમૃતમિદં બ્રહ્મેદમ્સર્વમ્ -

સ વા અયમાત્મા। સર્વેષાં ભૂતાનામધિપતિઃ સર્વેષાં ભૂતાનાં રાજા તદ્યથા રથનાભૌ ચ રથનેમૌ ચારાઃ સર્વે સમર્પિતા એવમેવાસ્મિન્નાત્મનિ સર્વે પ્રાણાઃ સર્વે લોકાઃ સર્વે દેવાઃ સર્વાણિ ભૂતાનિ સર્વે એતે આત્માનઃ સમર્પિતાઃ -

ઇદં વૈ તન્મધુ। દધ્યઙ્ઙાથર્વણોઽશ્વિભ્યામુવાચ તદેતદૃષિઃ પશ્યન્નવોચત્તદ્વાં નરા સનયે દંસ ઉગ્રમાવિષ્કૃણોમિ તન્યતુર્ન વૃષ્ટિં દધ્યઙ્હ યન્મધ્વાથર્વણો વામશ્વસ્ય શીર્ષ્ણા પ્ર યદીમુવાચેતિ -

ઇદં વૈ તન્મધુ। દધ્યઙ્ઙાથર્વણોઽશ્વિભ્યામુવાચ તદેતદૃષિઃ પશ્યન્નવોચત્। આથર્વણાયાશ્વિના દધીચેઽશ્વ્યં શિરઃ પ્રત્યૈરયતં સ વાં મધુ પ્રવોચદૃતાયન્ત્વાષ્ટ્રં યદ્દસ્રાવપિકક્ષ્યં વામિતિ -

ઇદં વૈ તન્મધુ। દધ્યઙ્ઙાથર્વણોઽશ્વિભ્યામુવાચ તદેતદૃષિઃ પશ્યન્નવોચત્પુરશ્ચક્રે દ્વિપદઃ પુરશ્ચક્રે ચતુષ્પદઃ। પુરઃ સ પક્ષી ભૂત્વા પુરઃ પુરુષ આવિષદિતિ સ વા અયં પુરુષઃ સર્વાસુ પૂર્ષુ પુરિશયો નૈનેન કિં ચનાનાવૃતં નૈનેન કિં ચનાસંવૃતમ્ -

ઇદં વૈ તન્મધુ। દધ્યઙ્ઙાથર્વણોઽશ્વિભ્યામુવાચ તદેતદૃષિઃ પશ્યન્નવોચત્। રૂપંરૂપં પ્રતિરૂપો બભૂવ તદસ્ય રૂપં પ્રતિચક્ષણાય। ઇન્દ્રો માયાભિઃ પુરુરૂપ ઈયતે યુક્તા હ્યસ્ય હરયઃ શતા દશેત્યયં વૈ હરયોઽયં વૈ દશ ચ સહસ્રાણિ બહૂનિ ચાનન્તાનિ ચ તદેતદ્બ્રહ્માપૂર્વમનપરમબાહ્યમયમાત્મા બ્રહ્મ સર્વાનુભૂરિત્યનુશાસનમ્ -

અથ વંશઃ। તદિદં વયં શૌર્પણાય્યાચ્છૌર્પણાય્યો ગૌતમાદ્ગૌતમો વાત્સ્યાદ્વાત્સ્યો વાત્સ્યાચ્ચ પારાશર્યાચ્ચ પારાશર્યઃ સાંકૃત્યાચ્ચ ભારદ્વાજાચ્ચ ભારદ્વાજ ઔદવાહેશ્ચ
શાણ્ડિલ્યાચ્ચ શાણ્ડિલ્યો વૈજવાપાચ્ચ ગૌતમાચ્ચ ગૌતમો વૈજવાપાયનાચ્ચ વૈષ્ટપુરેયાચ્ચ વૈષ્ટપુરેયઃ શાણ્ડિલ્યાચ્ચ રૌહિણાયનાચ્ચ રૌહિણાયનઃ શૌનકાચ્ચાત્રેયાચ્ચ રૈભ્યાચ્ચ રૈભ્યઃ પૌતિમાષ્યાયણાચ્ચ કૌણ્ડિન્યાયનાચ્ચ કૌણ્ડિન્યાયનઃ કૌણ્ડિન્યાત્કૌણ્ડિન્યઃ કૌણ્ડિન્યાત્કૌણ્ડિન્યઃ કૌણ્ડિન્યાચ્ચાગ્નિવેશ્યાચ્ચ -

આગ્નિવેશ્યઃ સૈતવાત્। સૈતવઃ પારાશર્યાત્પારાશર્યો જાતૂકાર્ણ્યાજ્જાતૂકર્ણ્યો ભારદ્વાજાદ્ભારદ્વાજો ભારદ્વાજાચ્ચાસુરાયણાચ્ચ ગૌતમાચ્ચ ગૌતમો ભારદ્વાજાદ્ભારદ્વાજો વૈજવાપાયનાદ્વૈજવાપાયનઃ કૌશિકાયનેઃ કૌશિકાયનિર્ઘૃતકૌશિકાદ્ઘૃતકૌશિકઃ પારાશર્યાયણાત્પારાશર્યાયણઃ પારાશર્યાત્પારાશર્યો જાતૂકર્ણ્યાજ્જાતૂકર્ણ્યો ભારદ્વાજાદ્ભારદ્વાજો ભારદ્વાજાચ્ચાસુરાયણાચ્ચ યાસ્કાચ્ચાસુરાયણસ્ત્રૈવણેસ્ત્રૈવણિરૌપજન્ધનેરૌપજન્ધનિરાસુરેરાસુરિર્ભારદ્વાજાદ્ભારદ્વાજ આત્રેયાત્ -

આત્રેયો માણ્ટેઃ। માણ્ટિર્ગૌતમાદ્ગૌતમો ગૌતમાદ્ગૌતમો વાત્સ્યાદ્વાત્સ્યઃ શાણ્ડિલ્યાચ્છાણ્ડિલ્યઃ કૈશોર્યાત્કાપ્યાત્કૈશોર્યઃ કાપ્યઃ કુમારહારિતાત્કુમારહારિતો ગાલવાદ્ગાલવો વિદર્ભીકૌણ્ડિન્યાદ્વિદર્ભીકૌણ્ડિન્યો વત્સનપાતોબાભ્રવાદ્વત્સનપાદ્બાભ્રવઃ પથઃ સૌભરાત્પન્થાઃ સૌભરોઽયાસ્યાદાઙ્ગિરસાદયાસ્ય આઙ્ગિરસ આભૂતેસ્ત્વાષ્ટ્રાદાભૂતિસ્ત્વાષ્ટ્રો વિશ્વરૂપાત્ત્વાષ્ટ્રાદ્વિશ્વરૂપસ્ત્વાષ્ટ્રોઽશ્વિભ્યામશ્વિનૌ દધીચ આથર્વણાદ્દધ્યઙ્ઙાથર્વણોઽથર્વણો દૈવાદથર્વા દૈવો મૃત્યોઃ પ્રાધ્વંસનાન્મૃત્યુઃ પ્રાધ્વંસનઃ પ્રધ્વંસનાત્પ્રધ્વંસન એકર્ષેરેકર્ષિવિપ્રજિત્તેર્વિપ્રજિત્તિર્વ્યષ્ટેર્વ્યષ્ટિઃ સનારોઃ સનારુઃ સનાતનાત્સનાતનઃ સનગાત્સનગઃ પરમેષ્ઠિનઃ પરમેષ્ઠી બ્રહ્મણો બ્રહ્મ સ્વયમ્ભુ બ્રહ્મણે નમઃ -