શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 14.4.1

ઉદ્ગીથ બ્રાહ્મણં વૈરાજબ્રાહ્મણં વા
દ્વયા હ પ્રાજાપત્યાઃ। દેવાશ્ચાસુરાશ્ચ તતઃ કાનીયસા એવ દેવા જ્યાયસા અસુરાસ્ત એષુ લોકેષ્વસ્પર્ધન્ત -

તે હ દેવા ઊચુઃ। હન્તાસુરાન્યજ્ઞ ઉદ્ગીથેનાત્યયામેતિ -

તે હ વાચમૂચુઃ। ત્વં ન ઉદ્ગાયેતિ તથેતિ તેભ્યો વાગુદગાયદ્યો વાચિ ભોગસ્તં
દેવેભ્ય આગાયદ્યત્કલ્યાણં વદતિ તદાત્મને તેઽવિદુરનેન વૈ ન ઉદ્ગાત્રાઽત્યેષ્યન્તીતિ તમભિદ્રુત્ય પાપ્મનાઽવિધ્યન્ત્સ યઃ સ પાપ્મા યદેવેદમપ્રતિરૂપં વદતિ સ એવ સ પાપ્મા -

અથ હ પ્રાણમૂચુઃ। ત્વં ન ઉદ્ગાયેતિ તથેતિ તેભ્યઃ પ્રાણ ઉદગાયદ્યઃ પ્રાણે ભોગસ્તં દેવેભ્ય આગાયદ્યત્કલ્યાણં જિઘ્રતિ તદાત્મને તેઽવિદુરનેન વૈ નઽઉદ્ગાત્રાઽત્યેષ્યન્તીતિ તમભિદ્રુત્ય પાપ્મનાઽવિધ્યન્ત્સ યઃ સ પાપ્મા યદેવેદમપ્રતિરૂપં જિઘ્રતિ સ એવ સ પાપ્મા -

અથ હ ચક્ષુરૂચુઃ। ત્વં ન ઉદ્ગાયેતિ તથેતિ તેભ્યશ્ચક્ષુરુદગાયદ્યશ્ચક્ષુષિ ભોગસ્તં દેવેભ્ય આગાયદ્યત્કલ્યાણં પશ્યતિ તદાત્મને તેઽવિદુરનેન વૈ નઽઉદ્ગાત્રાત્યેષ્યન્તીતિ તમભિદ્રુત્ય પાપ્મનાઽવિધ્યન્ત્સ યઃ સ પાપ્મા યદેવેદમપ્રતિરૂપં પશ્યતિ સ એવ સ પાપ્મા -

અથ હ શ્રોત્રમૂચુઃ। ત્વં ન ઉદ્ગાયેતિ તથેતિ તેભ્યઃ શ્રોત્રમુદગાયદ્યઃ શ્રોત્રે ભોગસ્તં દેવેભ્ય આગાયદ્યત્કલ્યાણં શૃણોતિ તદાત્મને તેઽવિદુરનેન વૈ નઽઉદ્ગાત્રાત્યેષ્યન્તીતિ તમભિદ્રુત્ય પાપ્મનાઽવિધ્યન્ત્સ યઃ સ પાપ્મા યદેવેદમપ્રતિરૂપં શૃણોતિ સ એવ સ પાપ્મા-

અથ હ મન ઊચુઃ। ત્વં ન ઉદ્ગાયેતિ તથેતિ તેભ્યો મન ઉદગાયદ્યો મનસિ ભોગસ્તં દેવેભ્ય આગાયદ્યત્કલ્યાણં સઙ્કલ્પયતિ તદાત્મને તેઽવિદુરનેન વૈ નઽઉદ્ગાત્રાત્યેષ્યન્તીતિ તમભિદ્રુત્ય પાપ્મનાઽવિધ્યન્ત્સ યઃ સ પાપ્મા યદેવેદમપ્રતિરૂપં સઙ્કલ્પયતિ સ એવ સ પાપ્મૈવમુ ખલ્વેતા દેવતાઃ પાપ્મભિરુપાસૃજન્નેવમેનાઃ પાપ્મનાઽવિધ્યન્ -

અથ હેમમાસન્યં પ્રાણમૂચુઃ। ત્વં ન ઉદ્ગાયેતિ તથેતિ તેભ્ય એષ પ્રાણઽઉદગાયત્તેઽવિદુરનેન વૈ ન ઉદ્ગાત્રાઽત્યેષ્યન્તીતિ તમભિદ્રુત્ય પાપ્મનાઽવિવ્યત્સન્ત્સ યથાઽશ્માનમૃત્વા લોષ્ટો વિધ્વંસેતૈવં હૈવ વિધ્વંસમાના વિષ્વઞ્ચો વિનેશુસ્તતો દેવા અભવન્પરાઽસુરા ભવત્યાત્મના પરાસ્ય દ્વિષન્ભ્રાતૃવ્યો ભવતિ ય એવં વેદ -

તે હોચુઃ। ક્વ નુ સોઽભૂદ્યો ન ઇત્થમસક્તેત્યયમાસ્યેઽન્તરિતિ સોઽયાસ્ય આઙ્ગિરસોઽઙ્ગાનાં હિ રસઃ -

સા વા એષા દેવતા દૂઃ નામ। દૂરં હ્યસ્યા મૃત્યુર્દૂરં હ વા અસ્માન્મૃત્યુર્ભવતિ ય એવં વેદ -

સા વા એષા દેવતા। એતાસાં દેવતાનાં પાપ્માનં મૃત્યુમપહત્ય યત્રાસાં દિશામન્તસ્તદ્ગમયાઞ્ચકાર તદાસાં પાપ્મનો વિન્યદધાત્તસ્માન્ન જનમિયાન્નાન્તમિયાન્નેત્પાપ્માનં મૃત્યુમન્વવાયાનીતિ -

સા વા એષા દેવતા। એતાસાં દેવતાનાં પાપ્માનં મૃત્યુમપહત્યાથૈના મૃત્યુમત્યવહત્ -

સ વૈ વાચમેવ પ્રથમામત્યવહત્। સા યદા મૃત્યુમત્યમુચ્યત સોઽગ્નિરભવત્સોઽયમગ્નિઃ પરેણ મૃત્યુમતિક્રાન્તો દીપ્યતે -

અથ પ્રાણમત્યવહત્। સ યદા મૃત્યુમત્યમુચ્યત સ વાયુરભવત્સોઽયં વાયુઃ પરેણ મૃત્યુમતિક્રાન્તઃ પવતે -

અથ ચક્ષુરત્યવહત્। તદ્યદા મૃત્યુમત્યમુચ્યત સ આદિત્યોઽભવત્સોઽસાવાદિત્યઃ પરેણ મૃત્યુમતિક્રાન્તસ્તપતિ -

અથ શ્રોત્રમત્યવહત્। તદ્યદા મૃત્યુમત્યમુચ્યત તા દિશોઽભવંસ્તા ઇમા દિશઃ પરેણ મૃત્યુમતિક્રાન્તાઃ -

અથ મનોઽત્યવહત્। તદ્યદા મૃત્યુમત્યમુચ્યત સ ચન્દ્રમા અભવત્સોઽસૌ ચન્દ્રઃ પરેણ મૃત્યુમતિક્રાન્તો ભાત્યેવં હ વા એનમેષા દેવતા મૃત્યુમતિવહતિ ય એવમ્વેદ -

અથાત્મનેઽન્નાદ્યમાગાયત્। યદ્ધિ કિં ચાન્નમદ્યતેઽનેનૈવ તદદ્યત ઇહ પ્રતિતિષ્ઠતિ -

તે દેવા અબ્રુવન્। એતાવદ્વા ઇદં સર્વં યદન્નં તદાત્મન આગાસીરનુ નોઽસ્મિન્નન્નઽઆભજસ્વેતિ તે વૈ માઽભિસમ્વિશતેતિ તથેતિ તં સમન્તં પરિણ્યવિશન્ત તસ્માદ્યદનેનાન્નમત્તિ તેનૈતાસ્તૃપ્યન્ત્યેવં હ વા એનં સ્વા અભિસમ્વિશન્તિ ભર્તા સ્વાનાં શ્રેષ્ઠઃ પુરઽએતા ભવત્યન્નાદોઽધિપતિર્ય એવં વેદ -

ય ઉ હૈવમ્વિદમ્ સ્વેષુ પ્રતિ પ્રતિર્બુભૂષતિ। ન હૈવાલં ભાર્યેભ્યો ભવત્યથ ય એવૈતમનુ ભવતિ યો વૈતમનુ ભાર્યાન્બુભૂર્ષતિ સ હૈવાલં ભાર્યેભ્યો ભવતિ -

સોઽયાસ્ય આઙ્ગિરસો અઙ્ગાનાં હિ રસઃ પ્રાણો વા અઙ્ગાનાં રસઃ પ્રાણો હિ વા અઙ્ગાનાં રસસ્તસ્માદ્યસ્માત્કસ્માચ્ચાઙ્ગાત્પ્રાણ ઉત્ક્રામતિ તદેવ તચ્છુષ્યત્યેષ હિ વા અઙ્ગાનાં રસઃ -

એષ ઉ એવ બૃહસ્પતિઃ। વાગ્વૈ બૃહતી તસ્યા એષ પતિસ્તસ્માદુ બૃહસ્પતિઃ -

એષ ઉ એવ બ્રહ્મણસ્પતિઃ। વાગ્વૈ બ્રહ્મ તસ્યા એષ પતિસ્તસ્માદુ બ્રહ્મણસ્પતિઃ -

એષ ઉ એવ સામ। વાગ્વૈ સાઽમૈષ સા ચામશ્ચેતિ તત્સામ્નઃ સામત્વં યદ્વેવ સમઃ પ્લુષિણા સમો મશકેન સમો નાગેન સમઽ એભિસ્ત્રિભિર્લોકૈઃ સમોઽનેન સર્વેણ તસ્માદ્વેવ સામાશ્નુતે સામ્નઃ સાયુજ્યં સલોકતાં ય એવમેતત્સામ વેદ -

એષ ઉ વા ઉદ્ગીથઃ। પ્રાણો વા ઉત્પ્રાણેન હીદં સર્વમુત્તબ્ધં વાગેવ ગીથોચ્ચ ગીથા ચેતિ સ ઉદ્ગીથઃ -

તદ્ધાપિ બ્રહ્મદત્તશ્ચૈકિતાનેયો રાજાનં ભક્ષયન્નુવાચાયં ત્યસ્ય રાજા મૂર્દ્ધાનં વિપાતયતાદ્યદિતોઽયાસ્ય આઙ્ગિરસોઽન્યેનોદગાયદિતિ વાચા ચ હ્યેવ સ પ્રાણેન ચોદગાયદિતિ -

તસ્ય હૈતસ્ય સામ્નો યઃ સ્વં વેદ ભવતિ હાસ્ય સ્વં તસ્ય વૈ સ્વર એવ સ્વં તસ્માદાર્ત્વિજ્યં કરિષ્યન્વાચિ સ્વરમિચ્છેત તયા વાચા સ્વરસમ્પન્નયાઽઽર્ત્વિજ્યં કુર્યાત્તસ્માદ્યજ્ઞે સ્વરવન્તં દિદૃક્ષન્ત એવાથો યસ્ય સ્વં ભવતિ ભવતિ હાસ્ય સ્વં ય એવમેતત્સામ્નઃ સ્વં વેદ -

તસ્ય હૈતસ્ય સામ્નો યઃ સુવર્ણં વેદ। ભવતિ હાસ્ય સુવર્ણં તસ્ય વૈ સ્વર એવ સુવર્ણં ભવતિ હાસ્ય સુવર્ણં ય એવમેતત્સામ્નઃ સુવર્ણં વેદ -

તસ્ય હૈતસ્ય સામ્નો યઃ પ્રતિષ્ઠાં વેદ। પ્રતિ હ તિષ્ઠતિ તસ્ય વૈ વાગેવ પ્રતિષ્ઠા વાચિ હિ ખલ્વેષ એતત્પ્રાણઃ પ્રતિષ્ઠિતો ગીયતેઽન્ન ઇત્યુ હૈક આહુઃ -

અથાતઃ પવમાનાનામેવાભ્યારોહઃ। સ વૈ ખલુ પ્રસ્તોતા સામ પ્રસ્તૌતિ સ યત્ર પ્રસ્તુયાત્તદેતાનિ જપેદસતો મા સદ્ગમય તમસો મા જ્યોતિર્ગમય મૃત્યોર્માઽમૃતં ગમયેતિ -

સ યદાહાસતો મા સદ્ગમયેતિ। મૃત્યુર્વા અસત્સદમૃતં મૃત્યોર્માઽમૃતં ગમયામૃતં મા કુર્વિત્યેવૈતદાહ -

તમસો મા જ્યોતિર્ગમયેતિ। મૃત્યુર્વૈ તમો જ્યોતિરમૃતં મૃત્યોર્માઽમૃતં ગમયામૃતં મા કુર્વિત્યેવૈતદાહ મૃત્યોર્માઽમૃતં ગમયેતિ નાત્ર તિરોહિતમિવાસ્તિ -

અથ યાનીતરાણિ સ્તોત્રાણિ તેષ્વાત્મનેઽન્નાદ્યમાગાયેત્તસ્માદુ તેષુ વરં વૃણીત યમ્
કામં કામયેત તં સ એષ એવમ્વિદુદ્ગાતાઽત્મને વા યજમાનાય વા યં કામં કામયતે તમાગાયતિ તદ્ધૈતલ્લોકજિદેવ ન હૈવાલોક્યતાયા આશાઽસ્તિ ય એવમેતત્સામ વેદ -