શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 14.4

બ્રાહ્મણમ્ ૧ ઉદ્ગીથબ્રાહ્મણં વૈરાજબ્રાહ્મણં વા
૧ ઉદ્ગીથબ્રાહ્મણં વૈરાજબ્રાહ્મણં વા-- તત્ર ચ પ્રથમં મૃત્ય્વાત્મભાવસાધનભૂતયોઃ કર્મજ્ઞાનયોર્યત ઉદ્ભવસ્તસ્યોદ્ભાવકસ્યોપાસ્યસ્ય પ્રાણસ્ય સ્વરૂપનિર્ણાયિકાયા આખ્યાયિકાયાઃ કથનં, તસ્યાં ચ દેવા અસુરાશ્ચેતિ દ્વિપ્રકારાઃ પ્રાજાપત્યાસ્તેઽન્યોન્યમસ્પર્દ્ધન્તેત્યભિધાય તત્રાસુરાણાં બાહુલ્યાત્તૈરભિભૂયમાના અલ્પા દેવાઃ કિં કૃતવન્ત ઇત્યભિધાનં, વિધિત્સિતસ્ય શુદ્ધાદિગુણવિશિષ્ટપ્રાણવિજ્ઞાનસ્ય સ્વરૂપનિર્દ્ધારણાય પરીક્ષાપ્રકારનિરૂપણં, તત્ર ક્રમેણ વાક્પ્રાણચક્ષુઃશ્રોત્રમનોદેવતાનાં પરીક્ષાયા નિરૂપણમ્, એવં વાગાદયો મૃત્યોરતિક્રમણેઽસમર્થા ઇતિ નિશ્ચિત્યાશરણાઃ સન્તો દેવા મૃત્ય્વતિગમનાય મુખ્યં પ્રાણમેવ પ્રાર્થિતવન્ત ઇત્યભિધાનં, વક્ષ્યમાણૈરયાસ્યાઙ્ગિરસદૂર્ભિર્ગુણૈર્વિશિષ્ટસ્ય વિધાનપૂર્વકસ્ય પ્રાણકર્મકોપાસનસ્યાખ્યાયિકાં પુરસ્કૃત્ય વિવિધફલસ્ય સ્ફુટીકરણં, પ્રાણસ્ય સ્વતઃ શુદ્ધત્વેઽપિ અશુદ્ધવાગાદિસમ્બન્ધાદશુદ્ધત્વં સ્યાદિતિ શઙ્કાં વારયિતું પાપ્મહાનિફલાસાધારણગુણકસ્ય વિશિષ્ટસ્યોપાસનસ્ય નિરૂપણમ્ , અયાસ્યાદિગુણવિશિષ્ટપ્રાણવિદઃ ફલાભિધાનમ્, ઉક્તાર્થસ્યૈવ સ્પષ્ટીકરણં, દેવતાભાવફલાભિધાનમ્, એવં સામાન્યેનોક્તસ્યાતિવહનસ્ય પ્રત્યેકપરત્વેન નિરૂપણં, વાગાદીનામગ્ન્યાદિદેવતાત્વપ્રાપ્તાવપિ-ઉપાસકસ્ય કિમાયાતમિતિ તન્નિરૂપણં, ઉપાસ્યસ્ય પ્રાણસ્ય કાર્યકારણસંઘાતવિધારકત્વસ્ય નામગુણાન્તરસ્ય ચ સહેતુકં નિરૂપણમ્ , એવં પ્રાણસ્યૈવ સ્વાતંત્ર્યેણાન્નકૃતોપકારભાજિત્વં વાગાદીનાં તુ તદ્દ્વારકમિતિ કથં નિશ્ચેતું શક્યમિત્યાશંક્ય યન્નિશ્ચયાદનેનૈવેત્યેવકારસ્ય સાર્થકત્વં સ્યાદિત્યતસ્તન્નિર્ણયાર્થાભિધાનમ્ , એતદ્ગુણવિજ્ઞાનફલપ્રદર્શનદ્વારા ફલસહિતસ્ય ગુણજાતસ્ય નિરૂપણં, પ્રાણવિદ્યાં સ્તોતું તદ્વિદ્યાવિદ્વેષિણો દોષાભિધાનં, પ્રાણવિદનુરક્તસ્ય લાભપ્રદર્શનં ચ, પૂર્વોક્તાયાસ્યત્વેન પ્રતિજ્ઞાતસ્યાઙ્ગિરસત્વસ્ય વિવરણં, બૃહસ્પત્યાદિનામરાશિધર્મકં પ્રાણોપાસનં વક્તું તસ્ય પ્રાણસ્ય ક્રમાદૃગ્યજુઃસામાત્મત્વસ્ય સોપપત્તિકં પ્રતિપાદનં, પુનસ્તત્રાસ્યૈવ પ્રાણસ્ય પ્રકારાન્તરેણ સામત્વસ્યોપાસનાર્થં નિરૂપણમ્, એતદ્ગુણકપ્રાણોપાસનફલસ્ય પ્રતિપાદનં ચ, ઇદં ચોક્તં ફલં મધ્યપ્રદીપન્યાયેનોભયતઃ સમ્બદ્ધમિત્યવધાયેમામેવ ફલશ્રુતિમનુસૃત્યાખ્યાયિકયોદ્ગીથાદિગુણાન્તરસ્યાભિધાનમ્ , એવમુદ્ગીથદેવતા પ્રાણ એવેતિ નિર્દ્ધાર્ય તસ્ય સાર્થવાદં સોપપત્તિકં સ્વસુવર્ણપ્રતિષ્ઠાગુણવિધાનમ્ , એવં પ્રાણવિજ્ઞાનવતો મંત્રત્રયજપસ્ય સફલં વિધાનમ્ , ઉક્તમંત્રત્રયસ્ય શ્રુતિકર્તૃકં વ્યાખ્યાનમ્ , પ્રાણવદુદ્ગાતુરપિ સ્વાર્થં ગાનમસ્તીત્યભિધાનમ્, અસ્યોદ્ગાતુઃ સર્વફલસાધકત્વકથનમ્ , એવં સમુચ્ચિતાદુપાસનાત્ફલસિદ્ધાવાશંકાસમ્ભવાભાવેઽપિ કેવલાદુપાસનાત્તત્સિદ્ધિશંકા સ્યાત્તસ્યા નિરાકરણકથનં ચેત્યાદિ ।
બ્રાહ્મણમ્ ૨ પુરુષવિધબ્રાહ્મણં વા આત્મબ્રાહ્મણં વા સૃષ્ટિબ્રાહ્મણમ્
૨ પુરુષવિધબ્રાહ્મણં વા આત્મબ્રાહ્મણં વા સૃષ્ટિબ્રાહ્મણમ્ -- તત્ર ચૈવં જ્ઞાનકર્મભ્યાં સમુચ્ચિતાભ્યાં પ્રજાપતિત્વવ્યાપ્તિં વ્યાખ્યાયેદાનીમસ્ય પ્રજાપતેઃ ફલભૂતસ્ય જગત્સર્જનસ્થિતિસંહારેષુ સ્વાતન્ત્ર્યાદિવિભૂત્યુપવર્ણનેન તં સ્તોતું જ્ઞાનકર્મણોર્વેદિકયોઃ ફલોત્કર્ષસ્ય વર્ણનં, તત્ર પ્રથમં સહેતુકં પ્રજાપતેરુપાસનાર્થમહમિતિ યન્નામ તસ્ય નિર્વચનં, તતઃ પ્રજાપતેઃ પુરુષનામનિર્વચનમ્, એતદ્ગુણવિજ્ઞાનફલાભિધાનં ચ, પ્રાજાપત્યલક્ષણં જ્ઞાનકર્મફલં સંસારવિષયં નૈવાત્યક્રામદિત્યસ્યાર્થસ્ય પ્રદર્શનદ્વારા પ્રજાપતેર્ભયાદ્યાવિષ્ટત્વેન સંસારાન્તર્ભૂતત્વપ્રતિપાદનં, તત્રૈવારત્યાવિષ્ટત્વે હેત્વન્તરં પ્રતિપાદ્ય પ્રજાપતેસ્તન્નિરસનોદ્યોગપ્રકારસ્યાભિધાનં, લોકપ્રસિદ્ધયોર્દમ્પત્યોરુક્તે નિર્વચને લોકાનુભવપ્રદર્શનમ્ ,ઉક્તેઽર્થેઽભિયુક્તયાજ્ઞવલ્ક્યસમ્મતિમભિધાય હેત્વન્તરાભિધાનં, સૃષ્ટિર્મિથુનદ્વારિકેત્યભિધાય ગવાદિસૃષ્ટેરમિધાનં, વક્ષ્યમાણાગ્નિસોમેન્દ્રાદિસૃષ્ટિં સિદ્ધવન્મત્વા સર્વસ્યાઃ સૃષ્ટેરુપસંહરણવર્ણનં, સ્રષ્ટુરેતદ્ગુણવિદઃ ફલાભિધાનં ચ, એવમનુગ્રાહ્યસૃષ્ટિમુક્ત્વાઽનુગ્રાહકસૃષ્ટેરુપક્રમનિરૂપણં, તત્રાવિદ્વન્મતપ્રત્યાખ્યાનસહિતં સોપસંહારમેકસ્યૈવ પ્રજાપતેર્દ્વિધોપાસ્યત્વાયાગ્ન્યન્નસર્ગયોઃ સોપપત્તિકં નિરૂપણમ્, એવમનુગ્રાહકદેવસૃષ્ટિમભિધાય તાં પ્રશસ્ય ચૈતાદૃશઃ પ્રજાપતેરુપાસકસ્ય ફલનિરૂપણમ્ , એતાવતોક્તસ્ય જગતઃ વ્યાકૃતસ્ય સબીજસંસારોદ્ધરણપ્રયોજનાયા બીજભૂતાયા અવ્યાકૃતાવસ્થાયાઃ સદૃષ્ટાન્તં સોપપત્તિકં વિવરણમ્ , એવં મૂલકારણં તત્કાર્યં ચાભિધાય તત્ર કાર્યસ્રષ્ટુઃ પ્રવિષ્ટત્વપૃથક્ત્વયોઃ સહેતુકં પ્રતિપાદનં, યઃ કૃત્સ્નદર્શી સ બ્રહ્માત્મતત્ત્વદર્શીત્યાકાંક્ષાપૂર્વકં બ્રહ્મવિદ્યાસૂત્રસ્યાવતરણં, તત્ર પુનસ્તસ્યાત્મનઃ સહેતુકં કૃત્સ્નત્વં સહેતુકં પદનીયત્વં ચ પ્રતિપાદ્ય તત્ર પદનીયે ઉપાયનિરૂપણં, પ્રોક્તવિજ્ઞાનસ્ય ગુણફલનિરૂપણં ચ, કુતોઽન્યત્સર્વમનાદૃત્યાત્મતત્ત્વમેવ વિજ્ઞેયમિત્યાશંકાયાં લોકદૃષ્ટિમવષ્ટભ્ય સમાધાનકથનમ્ , એવમાત્મનિ મુખ્યા પ્રીતિરનાત્મનિ ત્વમુખ્યા પ્રીતિરિતિ સ્થિતે યત્ફલિતં તસ્ય નિરૂપણં, યદર્થા કૃત્સ્નાઽપ્યુપનિષત્તસ્યૈતસ્ય સૂત્રસ્ય વ્યાચિખ્યાસયા પ્રયોજનાભિધિત્સયા ચાદાવુપોદ્ઘાતત્વેન પ્રશ્નત્રયસ્ય પ્રતિપાદનમ્, એતેષાં પ્રશ્નાનાં ક્રમેણ સર્વદોષાનાગન્ધિતપ્રતિવચનનિરૂપણં, તત્ર પ્રસઙ્ગાદ્બ્રહ્મવિદ્યાયામગ્નિહોત્રાદાવિવ મનુષ્યત્વાદ્યધિકારિવિશેષણનિયમો નાસ્તીત્યભિધાનમ્, અસ્યા બ્રહ્મવિદ્યાયાઃ સર્વભાવાપત્તિઃ કથમિત્યેતસ્યાર્થસ્ય દાર્ઢ્યાય શ્રુતિપ્રદર્શિતં મન્ત્રમુદાહૃત્ય તદ્દ્વારા સોપપત્તિકં વિદ્યાસૂત્રં વિવિચ્યાવિદ્યાસૂત્રસ્ય સોપપત્તિકં વિવેચનં, પૂર્વમનુગ્રાહકદેવતાસર્ગં પ્રક્રમ્યાગ્નેરેવાર્થાદ્બ્રહ્મસૃષ્ટિરુક્તેદાની મવિદ્યાં પ્રસ્તુત્ય કર્મણઃ શ્રેયસે તન્નિયામકક્ષત્રસૃષ્ટેરભિધાનં, તથા કર્માઙ્ગભૂતદ્રવ્યોપાર્જનાર્થં વૈશ્યસૃષ્ટેરભિધાનં પરિચારકશૂદ્રસૃષ્ટેરભિધાનં ચ, તતઃ ક્ષત્ત્રસ્યોગ્રત્વાત્તન્નિયન્તૃધર્મસર્ગસ્ય પ્રતિપાદનમ્ ,ઉક્તેઽર્થે લોકપ્રસિદ્ધેરભિધાનમ્ , ઇત્થં દેવેષુ દર્શિતસ્ય ચાતુર્વર્ણ્યસ્ય મનુષ્યેષ્વપિ યોજયિત્વા પ્રદર્શનં, કેચિચ્ચાગ્ન્યાદિસાધ્યકર્મણા મોક્ષમિચ્છન્તીતિ તેષાં મતમનૂદ્ય તસ્ય સોપપત્તિકં પ્રત્યાખ્યાનં, તત્ર તાવન્મોક્ષસાધનાનિ યાનિ કર્માણિ તાનિ કાનિ ? કે ચ તૈર્યષ્ટવ્યા દેવાદયઃ ૧ તેષામુભયેષાં સપ્રપઞ્ચં નિરૂપણં, યેન પ્રયુક્તો મનુષ્યો ગ્રહગ્રસ્ત ઇવાવશઃ સન્સ્વાત્મલોકબહિર્મુખીભૂતો દુઃખાત્મકે કર્મણ્યેવ પ્રવર્તત ઇતિ સ કઃ પ્રવર્તક ઇત્યપેક્ષાયાં કામ એવેતિ નિર્ણયાર્થં સપ્રપઞ્ચં નિરૂપણમ્, અન્તેઽન્તર્યજ્ઞસ્ય પાંક્તત્વવદ્બાહ્યયજ્ઞસ્યાપિ સફલં પાંક્તત્વપ્રતિપાદનં ચેત્યાદિ ।
બ્રાહ્મણમ્ ૩ સપ્તાન્નબ્રાહ્મણં વા સંવર્ગવિદ્યાબ્રાહ્મણમ્

૩ સપ્તાન્નબ્રાહ્મણં વા સંવર્ગવિદ્યાબ્રાહ્મણમ્ - તત્ર ચૈવં કામપ્રયુક્તેન પુરુષેણ પાંક્તજ્ઞાનકર્મભ્યાં વા કેવલજ્ઞાનેન વાઽદ્યમાનત્વેન સૃષ્ટસ્યાન્નભૂતસ્ય જગત ઉપાસનાર્થં વિભાગેન સપ્તધા નિરૂપણં, તત્ર સંક્ષેપતઃ સવિનિયોગાન્નપ્રકાશકાનાં સૂત્રભૂતાનાં મન્ત્રાણામુદાહરણં, તત્ર પયસોઽન્નત્વે હેતું પ્રતિપાદ્યાન્નસ્યાક્ષયત્વે ચ હેતું પ્રતિપાદ્યાન્નસ્યાક્ષિતિત્વગુણવિજ્ઞાને ફલનિરૂપણમ્ , એતેષાં મન્ત્રાણાં તિરોહિતાર્થત્વેન તત્તન્મન્ત્રસ્ય પ્રતીકગ્રહણપૂર્વકં વ્યાખ્યાનં, તત્રોક્તસપ્તાન્નવિનિયોજકમન્ત્રભાગસ્ય વ્યાખ્યાનમ્, તત્રાપિ વિશેષતઃ સર્વસાધારણસ્યાન્નસ્યાસાધારણીકુર્વતો દોષપ્રદર્શનમ્ - મનુષ્યાણાં પશૂનાં ચ પયોરૂપમેકમેવાન્નમિતિ સકારણમભિધાનં - પશૂનાં પયોઽન્નમસ્તીત્યત્ર લોકપ્રસિદ્ધેઃ પ્રદર્શનં - પયસિ હીદં સર્વં પ્રતિષ્ઠિતમિતિ વિધિત્સિતદર્શનસ્તુત્યર્થં મતાન્તરમુદ્ભાવ્ય તસ્ય નિન્દાર્થવાદપ્રતિપાદનં ચ, એવં પાઠક્રમં વિહાયાર્થક્રમવશાત્સાધનભૂતમન્નચતુષ્ટયં વ્યાખ્યાયેદાનીં પાંક્તસ્ય કર્મણઃ ફલભૂતં ક્રમેણાધ્યાત્મમધિભૂતમધિદૈવમન્નત્રયં કાર્યત્વાદ્વિસ્તીર્ણવિષયત્વાદ્યત્પૂર્વસ્માદન્નચતુષ્ટયાત્પૃથગુત્કૃષ્ટં તસ્ય વ્યાખ્યાનં, તત્ર મનોવાક્પ્રાણરૂપેઽન્નત્રયે આધ્યાત્મિકસ્ય મનસઃ સપ્રમાણમસ્તિત્વં નિરૂપ્ય તત્સ્વરૂપસ્ય સોપપત્તિકં નિરૂપણમ્, આધ્યાત્મિકાયા વાચઃ સ્વરૂપમભિધાયાધ્યાત્મિકસ્ય પ્રાણસ્ય સપ્રમાણં સ્વરૂપનિરૂપણમ્, એવં વાગાદીનામાધ્યાત્મિકીં વિભૂતિમુક્ત્વાઽઽધિભૌતિક્યા વિભૂતેર્વિસ્તારનિરૂપણં, તત્ર વાગાદીનાં લોકત્રયાત્મકત્વં વેદત્રયાત્મકત્વં દેવપિતૃમનુષ્યાત્મકત્વં પિતૃમાતૃપ્રજાત્મકત્વં ચેત્યાદિનિરૂપણં, તથા વાગાદીનાં પુનર્વિજ્ઞાત વિજિજ્ઞાસ્યાવિજ્ઞાતવસ્ત્વાત્મકત્વનિરૂપણમ્ , એવં વાગાદીનામાધિભૌતિકં વિસ્તારમુક્ત્વા આધિદૈવિકવિસ્તારસ્ય પ્રતિપાદનં, તત્રાધ્યાત્માધિભૂતં ચ યા વાક્પરિચ્છિન્ના તસ્યા આધિદૈવિકવાગંશત્વાદંશાંશિનોશ્ચ તાદાત્મ્યાત્તયા સહ તુલ્યપરિમાણત્વપ્રદર્શનમ્ , તથાઽધ્યામાધિભૂતં ચ મનઃપ્રાણયોરાધિદૈવિકમનઃપ્રાણાંશત્વાત્તાદાત્મ્યાભિપ્રાયેણ તુલ્યપરિમાણત્વપ્રદર્શનં, તત્રાપિ વિશિષ્યેન્દ્રત્વાસપત્નત્વાદિગુણવિશિષ્ટસ્ય પ્રાણસ્ય સફલમુપાસનકથનં, તત આધ્યાત્મિકાધિભૌતિકાધિદૈવિકાનાં વાઙ્મનઃપ્રાણાનાં ધ્યાનાર્થં સમત્વાનન્તત્વાદિગુણનિરૂપણં, તત ઉક્તેઽર્થે વિત્તકર્મણોઃ સમ્ભાવનાયાઃ પ્રતિપાદનદ્વારા પ્રજાપતેઃ પાંક્તં કર્મફલત્વમુક્ત્વાઽમાવાસ્યાયાં રાત્રૌ પ્રાણિનઃ પ્રાણં ન વિચ્છિન્દ્યાદિત્યસ્ય પ્રાસઙ્ગિકાર્થસ્ય નિષેધપ્રયોજનસહિતમભિધાનં, યત્પૂર્વમાધિદૈવિકત્ર્યન્નાત્મકપ્રજાપત્યુપાસનમુક્તં તદહમસ્મિ પ્રજાપતિરિત્યહંગ્રહેણ કર્તવ્યમિતિ દૃષ્ટાન્તં સફલમભિધાનં, તત ઉક્તેઽર્થે પુત્રકર્માપરવિદ્યાનાં સાધ્યલોકત્રયપ્રાપ્તિ સાધનમાત્રં સામાન્યેનાવગતં તસ્યૈવ પુનર્વિશેષજ્ઞાનાર્થં વિસ્તરશઃ પ્રતિપાદનં, તત્ર પુત્રત્વસ્ય ક્રિયાત્મકત્વાત્કેન પ્રકારેણ લોકજયહેતુત્વમિત્યપેક્ષાયાં તત્પ્રકારસ્ય સોપપત્તિકં નિરૂપણં, તત્ર વિશેષતઃ પિતૃકર્તૃકં સફલં પુત્રાનુશાસનનિરૂપણં-પુત્રશબ્દનિર્વચનં-પિતુઃ પુત્રતાદાત્મ્યેનૈતલ્લોકાવસ્થાનનિરૂપણં ચ, તત એનં કૃતસમ્પ્રાપ્તિકં પિતરમેતે દૈવા વાઙ્મનઃપ્રાણાશ્ચ મરણધર્માણ આવિશન્તીતિ સપ્રકારકં નિરૂપણં, "તે સર્વે સમાઃ સર્વેઽનન્તાઃ " ઇતિ યત્પૂર્વમવિશેષેણ વાઙ્મનઃપ્રાણાનામુપાસનમુક્તં તત્ર તદ્ગતાન્યતમવિશેષપ્રતિપત્યર્થં પ્રાણવિષયકાધ્યાત્મદર્શનનિરૂપણં, તદર્થં પ્રાણવ્રતમીમાંસાકથનં, પ્રાણવ્રતમભગ્નત્વેન ધારણીયમિતિ નિર્ધારણાયાખ્યાયિકાકથનં, તસ્યાં ચ વિશેષતઃ કરણાનામન્યોઽન્યસ્પર્ધાપ્રકારકથનં-પ્રજાપતેર્વાગાદિષુ શ્રમદ્વારા સ્વકર્મપ્રચ્યુતિરાસીદિતિ સપ્રમાણમભિધાનમ્-પ્રાણવ્રતધારણપ્રકારકથનં-કરણાનાં પ્રાણનામત્વનિરૂપણમ્-ઉક્તદર્શનફલનિરૂપણમ્-ઉક્તાધ્યાત્મપ્રાણદર્શનસ્યોપસંહરણં ચેત્યાદ્યંશપ્રતિપાદનં, તતો । ઽધ્યાત્મવત્પ્રાણવિષયકાધિદેવતદર્શનનિરૂપણમ્, ઉક્તાર્થદાઢ્ર્યાય મન્ત્રસંવાદપ્રદર્શનં, શ્રુતિકર્તૃકં સંવાદમન્ત્રસ્ય વ્યાખ્યાનં, પ્રકરણાર્થસ્યોપસંહરણં, પ્રાણવ્રતાકરણે બાધકનિરૂપણં, પ્રાણવ્રતમામરણમનુવર્તયેદિતિ પ્રતિપાદનમ્ , અહં ચ સર્વભૂતેષુ સૂત્રરૂપપ્રાણાત્મા સર્વપરિ । સ્પન્દકૃદિત્યેવંપ્રાણોપાસકસ્ય ફલાભિધાનં ચેત્યાદિ ।
બ્રાહ્મણમ્ ૪ ત્ર્યન્નબ્રાહ્મણં વા અવિદ્યાવિષયકસંસારતત્ત્વપ્રદર્શકં બ્રાહ્મણં વા ઉપસંહારબ્રાહ્મણમ્
૪ ત્ર્યન્નબ્રાહ્મણં વા અવિદ્યાવિષયકસંસારતત્ત્વપ્રદર્શકં બ્રાહ્મણં વા ઉપસંહારબ્રાહ્મણમ્-તત્ર ચ પૂર્વબ્રાહ્મણે સૂત્રિતાયા અવિદ્યાયાઃ સાધ્યસાધનલક્ષણો વ્યાકૃતાવ્યાકૃતરૂપો વિસ્તરો નિરૂપિત ઇદાનીં તસ્યૈવ પ્રતિપત્તિસૌકર્યાય નામરૂપકર્મત્વેનોપસંહારસ્ય પ્રતિપાદનં, તત્ર ચ ક્રમેણ દેવદત્તયજ્ઞદત્તપ્રભૃતીનાં નામવિશેષાણાં સિતાસિતપ્રભૃતીનાં રૂપાણાં-મનનદર્શનચલનપ્રભૃતીનાં સર્વકર્મવિશેષાણાં સોપપત્તિકં વિવરણમ્, એવં નામરૂપકર્મત્વેન સંક્ષિપ્તસ્યાપિ જગતઃ પુનઃ સંક્ષેપાન્તરકથનં, એકસ્મિન્નપિ સંઘાતે કાર્યકારણરૂપેણાવાન્તરવિભાગકથનં--તત્પ્રતિપાદકવાક્યસ્ય શ્રુતિકર્તૃકં વ્યાખ્યાનં ચેતિ ।