શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 14.3.2

ઘર્મભેદે પ્રાયશ્ચિત્તમ્
સર્વેષાં વા એષ ભૂતાનામ્ સર્વેષાં દેવાનામાત્મા યદ્યજ્ઞસ્તસ્ય સમૃદ્ધિમનુયજમાનઃ પ્રજયા પશુભિરૃધ્યતે વિ વા એષ પ્રજયા પશુભિરૃધ્યતે યસ્ય ઘર્મો વિદીર્યતે તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તિઃ -

પૂર્ણાહુતિં જુહોતિ। સર્વં વૈ પૂર્ણં સર્વેણૈવૈતદ્ભિષજ્યતિ યત્કિં ચ વિવૃઢં યજ્ઞસ્ય -

સ્વાહા પ્રાણેભ્યઃ સાધિપતિકેભ્ય ઇતિ। મનો વૈ પ્રાણાનામધિપતિર્મનસિ હિ સર્વે પ્રાણાઃ પ્રતિષ્ઠિતાસ્તન્મનસૈવૈતદ્ભિષજ્યતિ યત્કિં ચ વિવૃઢં યજ્ઞસ્ય -

પૃથિવ્યૈ સ્વાહેતિ પૃથિવી વૈ સર્વેષાં દેવાનામાયતનં તત્સર્વાભિરેવૈતદ્દેવતાભિર્ભિષજ્યતિ યત્કિં ચ વિવૃઢં યજ્ઞસ્ય -

અગ્નયે સ્વાહેતિ અગ્નિર્વૈ સર્વેષાં દેવાનામાત્મા તત્સર્વાભિરેવૈતદ્દેવતાભિર્ભિષજ્યતિ યત્કિં ચ વિવૃઢં યજ્ઞસ્ય -

અન્તરિક્ષાય સ્વાહેતિ। અન્તરિક્ષં વૈ સર્વેષાં દેવાનામાયતનં તત્સર્વાભિરેવૈતદ્દેવતાભિર્ભ્ભિષજ્જ્યતિ યત્કિઞ્ચ વિવૃઢં યજ્ઞસ્ય -

વાયવે સ્વાહેતિ। વાયુર્વૈ સર્વેષાં દેવાનામાત્મા તત્સર્વાભિરેવૈતદ્દેવતાભિર્ભ્ભિષજ્જ્યતિ યત્કિઞ્ચ વિવૃઢં યજ્ઞસ્ય -

દિવે સ્વાહેતિ। દ્યૌર્વૈ સર્વેષાં દેવાનામાયતનં તત્સર્વાભિરેવૈતદ્દેવતાભિર્ભ્ભિષજ્જ્યતિ યત્કિઞ્ચ વિવૃઢં યજ્ઞસ્ય -

સૂર્યાય સ્વાહેતિ। સૂર્યો વૈ સર્વેષાં દેવાનામાત્મા તત્સર્વાભિરેવૈતદ્દેવતાભિર્ભ્ભિષજ્જ્યતિ યત્કિઞ્ચ વિવૃઢં યજ્ઞસ્ય -

દિગ્ભ્યઃ સ્વાહેતિ। દિશો વૈ સર્વેષાં દેવાનામાયતનં તત્સર્વાભિરેવૈતદ્દેવતાભિર્ભ્ભિષજ્જ્યતિ યત્કિઞ્ચ વિવૃઢં યજ્ઞસ્ય -

ચન્દ્રાય સ્વાહેતિ। ચન્દ્રો વૈ સર્વેષાં દેવાનામાત્મા તત્સર્વાભિરેવૈતદ્દેવતાભિર્ભ્ભિષજ્જ્યતિ યત્કિઞ્ચ વિવૃઢં યજ્ઞસ્ય -

નક્ષત્રેભ્યઃ સ્વાહેતિ। નક્ષત્રાણિ વૈ સર્વેષાં દેવાનામાયતનં તત્સર્વાભિરેવૈતદ્દેવતાભિર્ભ્ભિષજ્જ્યતિ યત્કિઞ્ચ વિવૃઢં યજ્ઞસ્ય -

અદ્ભ્યઃ સ્વાહેતિ। આપો વૈ સર્વેષાં દેવાનામાયતનં તત્સર્વાભિરેવૈતદ્દેવતાભિર્ભ્ભિષજ્જ્યતિ યત્કિઞ્ચ વિવૃઢં યજ્ઞસ્ય -

વરુણાય સ્વાહેતિ। વરુણો વૈ સર્વેષાં દેવાનામાત્મા તત્સર્વાભિરેવૈતદ્દેવતાભિર્ભ્ભિષજ્જ્યતિ યત્કિઞ્ચ વિવૃઢં યજ્ઞસ્ય -

નાભ્યૈ સ્વાહા પૂતાય સ્વાહેતિ। અનિરુક્તમનિરુક્તો વૈ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતિર્યજ્ઞસ્તત્પ્રજાપતિમેવૈતદ્યજ્ઞં ભિષજ્યતિ -

ત્રયોદશૈતા આહુતયો ભવન્તિ। ત્રયોદશ વૈ માસાઃ સમ્વત્સરસ્ય સમ્વત્સરઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતિર્યજ્ઞસ્તત્પ્રજાપતિમેવૈતદ્યજ્ઞં ભિષજ્યતિ -

વાચે સ્વાહેતિ। મુખમેવાસ્મિન્નેતદ્દધાતિ પ્રાણાય સ્વાહા પ્રાણાય સ્વાહેતિ નાસિકે એવાસ્મિન્નેતદ્દધાતિ ચક્ષુષે સ્વાહા ચક્ષુષે સ્વાહેત્યક્ષિણી એવાસ્મિન્નેતદ્દધાતિ શ્રોત્રાય સ્વાહા શ્રોત્રાય સ્વાહેતિ કર્ણાવેવાસ્મિન્નેતદ્દધાતિ -

સપ્તૈતા આહુતયો ભવન્તિ। સપ્ત વા ઇમે શીર્ષન્પ્રાણાસ્તાનેવાસ્મિન્નેતદ્દધાતિ પૂર્ણાહુતિમુત્તમાં જુહોતિ સર્વં વૈ પૂર્ણં સર્વેણૈવૈતદ્ભિષજ્યતિ યત્કિં ચ વિવૃઢં યજ્ઞસ્ય -

મનસઃ કામમાકૂતિમિતિ। મનસા વા ઇદં સર્વમાપ્તં તન્મનસૈવૈતદ્ભિષજ્યતિ યત્કિં ચ વિવૃઢં યજ્ઞસ્ય -

વાચઃ સત્યમશીયેતિ। વાચા વા ઇદં સર્વમાપ્તં તદ્વાચૈવૈતદ્ભિષજ્યતિ યત્કિં ચ વિવૃઢં યજ્ઞસ્ય। પશૂનાં રૂપમન્નસ્ય રસો યશઃ શ્રીઃ શ્રયતાં મયિ સ્વાહેત્યાશિષમેવૈતદાશાસ્તે -

અથ તં ચોપશયાં ચ પિષ્ટ્વા। માર્ત્સ્નયા મૃદા સંસૃજ્યાવૃતા કરોત્યાવૃતા પચત્યુત્સાદનાર્થમથ ય ઉપશયયોર્દૃઢઃ સ્યાત્તેન પ્રચરેત્ -

પ્રવર્ગ્યસ્તુતિઃ
સંવત્સરો વૈ પ્રવર્ગ્યઃ સર્વં વૈ સંવત્સરઃ સર્વં પ્રવર્ગ્યઃ સ યત્પ્રવૃક્તસ્તદ્વસન્તો યદ્રુચિતસ્તદ્ગ્રીષ્મો યત્પિન્વિતસ્તદ્વર્ષા યદા વૈ વર્ષાઃ પિન્વન્તેઽથૈનાઃ સર્વે દેવાઃ સર્વાણિ ભૂતાન્યુપજીવન્તિ પિન્વન્તે હ વા અસ્મૈ વર્ષા ય એવમેતદ્વેદ -

ઇમે વૈ લોકાઃ પ્રવર્ગ્યઃ। સર્વં વા ઇમે લોકાઃ સર્વં પ્રવર્ગ્યઃ સ યત્પ્રવૃક્તસ્તદયં લોકો યદ્રુચિતસ્તદન્તરિક્ષલોકો યત્પિન્વિતસ્તદસૌ લોકો યદા વા અસૌ લોકઃ પિન્વતેઽથૈનં સર્વે દેવાઃ સર્વાણિ ભૂતાન્યુપજીવન્તિ પિન્વતે હ વા અસ્મા અસૌ લોકો ય એવમેતદ્વેદ -

એતા વૈ દેવતાઃ પ્રવર્ગ્યઃ। અગ્નિર્વાયુરાદિત્યઃ સર્વં વા એતા દેવતા સર્વમ્પ્રવર્ગ્યઃ સ યત્પ્રવૃક્તસ્તદગ્નિર્યદ્રુચિતસ્તદ્વાયુર્યત્પિન્વિતસ્તદસાવાદિત્યો યદા વા અસાવાદિત્યઃ પિન્વતેઽથૈનં સર્વે દેવાઃ સર્વાણિ ભૂતાન્યુપજીવન્તિ પિન્વતે હ વા અસ્મા અસાવાદિત્યો ય એવમેતદ્વેદ -

યજમાનો વૈ પ્રવર્ગ્યઃ। તસ્યાત્મા પ્રજા પશવઃ સર્વં વૈ યજમાનઃ સર્વમ્પ્રવર્ગ્યઃ સ યત્પ્રવૃક્તસ્તદાત્મા યદ્રુચિતસ્તત્પ્રજા યત્પિન્વિતસ્તત્પશવો યદા વૈ પશવઃ પિન્વન્તેઽથૈનાન્ત્સર્વે દેવાઃ સર્વાણિ ભૂતાન્યુપજીવન્તિ પિન્વન્તે હ વા અસ્મૈ પશવો ય એવમેતદ્વેદ -

અગ્નિહોત્રં વૈ પ્રવર્ગ્યઃ। સર્વં વા અગ્નિહોત્રં સર્વં પ્રવર્ગ્યઃ સ યદધિશ્રિતં તત્પ્રવૃક્તો યદુન્નીતં તદ્રુચિતો યદ્ધુતં તત્પિન્વિતો યદા વા અગ્નિહોત્રમ્પિન્વતેઽથૈનત્સર્વે દેવાઃ સર્વાણિ ભૂતાન્યુપજીવન્તિ પિન્વતે હ વા અસ્મા અગ્નિહોત્રં ય એવમેતદ્વેદ -

દર્શપૂર્ણમાસૌ વૈ પ્રવર્ગ્યઃ। સર્વં વૈ દર્શપૂર્ણમાસૌ સર્વં પ્રવર્ગ્યઃ સ યદધિશ્રિતં તત્પ્રવૃક્તો યદાસન્નં તદ્રુચિતો યદ્ધુતં તત્પિન્વિતો યદા વૈ દર્શપૂર્ણમાસૌ પિન્વેતે અથૈનૌ સર્વે દેવાઃ સર્વાણિ ભૂતાન્યુપજીવન્તિ પિન્વેતે હ વા અસ્મૈ દર્શપૂર્ણમાસૌ ય એવમેતદ્વેદ -

ચાતુર્માસ્યાનિ વૈ પ્રવર્ગ્યઃ। સર્વં વૈ ચાતુર્માસ્યાનિ સર્વં પ્રવર્ગ્યઃ સ યદધિશ્રિતં તત્પ્રવૃક્તો યદાસન્નં તદ્રુચિતો યદ્ધુતં તત્પિન્વિતો યદા વૈ ચાતુર્માસ્યાનિ પિન્વન્તેઽથૈનાનિ સર્વે દેવાઃ સર્વાણિ ભૂતાન્યુપજીવન્તિ પિન્વન્તે હ વા અસ્મૈ ચાતુર્માસ્યાનિ ય એવમેતદ્વેદ -

પશુબન્ધો વૈ પ્રવર્ગ્યઃ સર્વં વૈ પશુબન્ધઃ સર્વં પ્રવર્ગ્યઃ સ યદધિશ્રિતસ્તત્પ્રવૃક્તો યદાસન્નસ્તદ્રુચિતો યદ્ધુતસ્તત્પિન્વિતો યદા વૈ પશુબન્ધઃ પિન્વતેઽથૈનં સર્વે દેવાઃ સર્વાણિ ભૂતાન્યુપજીવન્તિ પિન્વતે હ વા અસ્મૈ પશુબન્ધો ય એવમેતદ્વેદ -

સોમો વૈ પ્રવર્ગ્યઃ। સર્વં વૈ સોમઃ સર્વં પ્રવર્ગ્યઃ સ યદભિષુતસ્તત્પ્રવૃક્તો યદુન્નીતસ્તદ્રુચિતો યદ્ધુતસ્તત્પિન્વિતો યદા વૈ સોમઃ પિન્વતેઽથૈનં સર્વે દેવાઃ સર્વાણિ ભૂતાન્યુપયુઞ્જન્તિ પિન્વતે હ વા અસ્મૈ સોમો ય એવમેતદ્વેદ ન હ વા અસ્યાપ્રવર્ગ્યેણ કેનચન યજ્ઞેનેષ્ટં ભવતિ ય એવમેતદ્વેદ -

અથૈતદ્વૈ। આયુરેતજ્જ્યોતિઃ પ્રવિશતિ ય એતમનુ વા બ્રૂતે ભક્ષયતિ વા તસ્ય વ્રતચર્યા યા સૃષ્ટૌ -