શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 13.6.2

અથ યસ્માત્પુરુષમેધો નામ ઇમે વૈ લોકાઃ પૂરયમેવ પુરુષો યોઽયં પવતે સોઽસ્યાં પુરિ શેતે તસ્માત્પુરુષસ્તસ્ય યદેષુ લોકેષ્વન્નં તદસ્યાન્નમ્મેધસ્તદ્યદસ્યૈતદન્નં મેધસ્તસ્માત્પુરુષમેધોઽથો યદસ્મિન્મેધ્યાન્પુરુષાનાલભતે તસ્માદ્વેવ પુરુષમેધઃ -

તાન્વૈ મધ્યમેઽહન્નાલભતે અન્તરિક્ષં વૈ મધ્યમમહરન્તરિક્ષમુ વૈ સર્વેષાં ભૂતાનામાયતનમથો અન્નં વા એતે પશવ ઉદરમ્મધ્યમમહરુદરે તદન્નં દધાતિ -

તાન્વૈ દશદશાલભતે દશાક્ષરા વિરાડ્વિરાડુ કૃત્સ્નમન્નં કૃત્સ્નસ્યૈવાન્નાદ્યસ્યાવરુદ્ધ્યૈ -

એકાદશ દશત આલભતે એકાદશાક્ષરા ત્રિષ્ટુબ્વજ્રસ્ત્રિષ્ટુબ્વીર્યં ત્રિષ્ટુબ્વજ્રેણૈવૈતદ્વીર્યેણ યજમાનો મધ્યતઃ પાપ્માનમપહતે -

અષ્ટાચત્વારિંશતં મધ્યમે યૂપ આલભતે અષ્ટાચત્વારિંશદક્ષરા જગતી જાગતાઃ પશવો જગત્યૈવાસ્મૈ પશૂનવરુન્દ્ધે -

એકાદશૈકાદશેતરેષુ એકાદશાક્ષરા ત્રિષ્ટુબ્વજ્રસ્ત્રિષ્ટુબ્વીર્યં ત્રિષ્ટુબ્વજ્રેણૈવૈતદ્વીર્યેણ યજમાનોઽભિતઃ પાપ્માનમપહતે -

અષ્ટા ઉત્તમાનાલભતે અષ્ટાક્ષરા ગાયત્રી બ્રહ્મ ગાયત્રી તદ્બ્રહ્મૈવૈતદસ્ય સર્વસ્યોત્તમં કરોતિ તસ્માદ્બ્રહ્માસ્ય સર્વસ્યોત્તમમિત્યાહુઃ -

તે વૈ પ્રાજાપત્યા ભવન્તિ બ્રહ્મ વૈ પ્રજાપતિર્બ્રાહ્મો હિ પ્રજાપતિસ્તસ્માત્પ્રાજાપત્યા ભવન્તિ -

સ વૈ પશૂનુપાકરિષ્યન્ એતાસ્તિસ્રઃ સાવિત્રીરાહુતીર્જુહોતિ દેવસવિતસ્તત્સવિતુર્વરેણ્યં વિશ્વાનિ દેવ સવિતરિતિ સવિતારં પ્રીણાતિ સોઽસ્મૈ પ્રીત એતાન્પુરુષાન્પ્રસૌતિ તેન પ્રસૂતાનાલભતે -

બ્રહ્મણે બ્રાહ્મણમાલભતે બ્રહ્મ વૈ બ્રાહ્મણો બ્રહ્મૈવ તદ્બ્રહ્મણા સમર્ધયતિ ક્ષત્રાય રાજન્યં ક્ષત્રં વૈ રાજન્યઃ ક્ષત્રમેવ તત્ક્ષત્રેણ સમર્ધયતિ મરુદ્ભ્યો વૈશ્યમ્ વિશો વૈ મરુતો વિશમેવ તદ્વિશા સમર્ધયતિ તપસે શૂદ્રં તપો વૈ શૂદ્રસ્તપ એવ તત્તપસા સમર્ધયત્યેવમેતા દેવતા યથારૂપં પશુભિઃ સમર્ધયતિ તા એનં સમૃદ્ધાઃ સમર્ધયન્તિ સર્વૈઃ કામૈઃ -

આજ્યેન જુહોતિ તેજો વા આજ્યં તેજસૈવાસ્મિંસ્તત્તેજો દધાત્યાજ્યેન જુહોત્યેતદ્વૈ
દેવાનાં પ્રિયં ધામ યદાજ્યં પ્રિયેણૈવૈનાન્ધામ્ના સમર્ધયતિ ત એનં સમૃદ્ધાઃ સમર્ધયન્તિ સર્વૈઃ કામૈઃ -

નિયુક્તાન્પુરુષાન્ બ્રહ્મા દક્ષિણતઃ પુરુષેણ નારાયણેનાભિષ્ટૌતિ સહસ્રશીર્ષા પુરુષઃ સહસ્રાક્ષઃ સહસ્રપાદિત્યેતેન ષોડશર્ચેન ષોડશકલં વા ઇદં સર્વં સર્વં પુરુષમેધઃ સર્વસ્યાપ્ત્યૈ સર્વસ્યાવરુદ્ધ્યા ઇત્થમસીત્થમસીત્યુપસ્તૌત્યેવૈનમેતન્મહયત્યેવાથો યથૈષ
તથૈનમેતદાહ તત્પર્યગ્નિકૃતાઃ પશવો બભૂવુરસઞ્જ્ઞપ્તાઃ -

અથ હૈનં વાગભ્યુવાદ પુરુષ મા સન્તિષ્ઠિપો યદિ સંસ્થાપયિષ્યસિ પુરુષ એવ પુરુષમત્સ્યતીતિ તાન્પર્યગ્નિકૃતાનેવોદસૃજત્તદ્દેવત્યા આહુતીરજુહોત્તાભિસ્તા દેવતા અપ્રીણાત્તા એનં પ્રીતા અપ્રીણન્ત્સર્વૈઃ કામૈઃ -

આજ્યેન જુહોતિ તેજો વા આજ્યં તેજસૈવાસ્મિંસ્તત્તેજો દધાતિ -

એકાદશિનૈઃ સંસ્થાપયતિ એકાદશાક્ષરા ત્રિષ્ટુબ્વજ્રસ્ત્રિષ્ટુબ્વીર્યંત્રિષ્ટુબ્વજ્રેણૈવૈતદ્વીર્યેણ યજમાનો મધ્યતઃ પાપ્માનમપહતે -

ઉદયનીયાયાં સંસ્થિતાયામ્ એકાદશ વશા અનૂબન્ધ્યા આલભતે મૈત્રાવરુણીર્વૈશ્વદેવીર્બાર્હસ્પત્યા એતાસાં દેવતાનામાપ્ત્યૈ તદ્યદ્બાર્હસ્પત્યા અન્ત્યા ભવન્તિ બ્રહ્મ વૈ બૃહસ્પતિસ્તદુ બ્રહ્મણ્યેવાન્તતઃ પ્રતિતિષ્ઠતિ -

અથ યદેકાદશ ભવન્તિ એકાદશાક્ષરા ત્રિષ્ટુબ્વજ્રસ્ત્રિષ્ટુબ્વીર્યં ત્રિષ્ટુબ્વજ્રેણૈવૈતદ્વીર્યેણ યજમાનો મધ્યતઃ પાપ્માનમપહતે ત્રૈધાતવ્યુદવસાનીયાઽઽસાવેવ બન્ધુઃ -

અથાતો દક્ષિણાનામ્ મધ્યં પ્રતિ રાષ્ટ્રસ્ય યદન્યદ્ભૂમેશ્ચ બ્રાહ્મણસ્ય ચ વિત્તાત્સત્પુરુષં પ્રાચી દિગ્ઘોર્તુદક્ષિણા બ્રહ્મણઃ પ્રતીચ્યધ્વર્યોરુદીચ્યુદ્ગાતુસ્તદેવ હોતૃકા અન્વાભક્તાઃ -

અથ યદિ બ્રાહ્મણો યજેત સર્વવેદસં દદ્યાત્સર્વં વૈ બ્રાહ્મણઃ સર્વં સર્વવેદસં સર્વં પુરુષમેધઃ સર્વસ્યાપ્ત્યૈ સર્વસ્યાવરુદ્ધ્યૈ -

અથાત્મન્નગ્ની સમારોહ્ય ઉત્તરનારાયણેનાદિત્યમુદસ્થાયાનપેક્ષમાણોઽરણ્યમભિપ્રેયાત્તદેવ મનુષ્યેભ્યસ્તિરો ભવતિ યદ્યુ ગ્રામે વિવત્સેદરણ્યોરગ્ની સમારોહ્યોત્તરનારાયણેનૈવાદિત્યમુપસ્થાય ગૃહેષુ પ્રત્યવસ્યેદથ તાન્યજ્ઞક્રતૂનાહરેત યાનભ્યાપ્નુયાત્સ વા એષ ન સર્વસ્મા અનુવક્તવ્યઃ સર્વં હિ પુરુષમેધો નેત્સર્વસ્માઽઇવ સર્વં બ્રવાણીતિ યો ન્વેવ જ્ઞાતસ્તસ્મૈ બ્રૂયાદથ યોઽનૂચાનોઽથ યોઽસ્ય પ્રિયઃ સ્યાન્નૈત્ત્વેવ સર્વસ્મા ઇવ -