શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 13.6.1

પુરુષો હ નારાયણોઽકામયત અતિતિષ્ઠેયં સર્વાણિ ભૂતાન્યહમેવેદં સર્વં સ્યામિતિ સ એતં પુરુષમેધં પઞ્ચરાત્રમ્યજ્ઞક્રતુમપશ્યત્તમાહરત્તેનાયજત તેનેષ્ટ્વાત્યતિષ્ઠત્સર્વાણિ ભૂતાનીદં સર્વમભવદતિતિષ્ઠતિ સર્વાણિ ભૂતાનીદં સર્વં ભવતિ ય એવમ્વિદ્વાન્પુરુષમેધેન યજતે યો વૈતદેવં વેદ -

તસ્ય ત્રયોવિંશતિર્દીક્ષાઃ દ્વાદશોપસદઃ પઞ્ચ સુત્યાઃ સ એષ ચત્વારિંશદ્રાત્રઃ સદીક્ષોપસત્કશ્ચત્વારિંશદક્ષરા વિરાટ્તદ્વિરાજમભિસમ્પદ્યતે તતો વિરાડજાયત વિરાજો અધિ પૂરુષ ઇત્યેષા વૈ સા વિરાડેતસ્યા એવૈતદ્વિરાજો યજ્ઞં પુરુષં જનયતિ -

તા વા એતાઃ ચતસ્રો દશતો ભવન્તિ તદ્યદેતાશ્ચતસ્રો દશતો ભવન્ત્યેષાં ચૈવ લોકાનામાપ્ત્યે દિશાં ચેમમેવ લોકં પ્રથમયા દશતાપ્નુવન્નન્તરિક્ષં દ્વિતીયયા દિવં તૃતીયયા દિશશ્ચતુર્થ્યા તથૈવૈતદ્યજમાન ઇમમેવ લોકમ્પ્રથમયા દશતાપ્નોત્યન્તરિક્ષં દ્વિતીયયા દિવં તૃતીયયા દિશશ્ચતુર્થ્યૈતાવદ્વા ઇદં સર્વં યાવાદિમે ચ લોકા દિશશ્ચ સર્વં પુરુષમેધઃ સર્વસ્યાપ્ત્યૈ સર્વસ્યાવરુદ્ધ્યૈ -

એકાદશાગ્નિષોમીયાઃ પશવ ઉપવસથે તેષાં સમાનં કર્મૈકાદશ યૂપા એકાદશાક્ષરા ત્રિષ્ટુબ્વજ્રસ્ત્રિષ્ટુબ્વીર્યં ત્રિષ્ટુબ્વજ્રેણૈવૈતદ્વીર્યેણ યજમાનઃ પુરસ્તાત્પાપ્માનમપહતે -

એકાદશિનાઃ સુત્યાસુ પશવો ભવન્તિ એકાદશાક્ષરા ત્રિષ્ટુબ્વજ્રસ્ત્રિષ્ટુબ્વીર્યં ત્રિષ્ટુબ્વજ્રેણૈવૈતદ્વીર્યેણ યજમાનઃ પુરસ્તાત્પાપ્માનમપહતે -

યદ્વેવૈકાદશિના ભવન્તિ એકાદશિની વા ઇદં સર્વં પ્રજાપતિર્હ્યેકાદશિની સર્વં હિ પ્રજાપતિઃ સર્વં પુરુષમેધઃ સર્વસ્યાપ્ત્યૈ સર્વસ્યાવરુદ્ધ્યૈ -

સ વા એષ પુરુષમેધઃ પઞ્ચરાત્રો યજ્ઞક્રતુર્ભવતિ પાઙ્ક્તો યજ્ઞઃ પાઙ્ક્તઃ પશુઃ પઞ્ચર્તવઃ સમ્વત્સરો યત્કિં ચ પઞ્ચવિધમધિદેવતમધ્યાત્મં તદેનેન સર્વમાપ્નોતિ -

તસ્યાગ્નિષ્ટોમઃ પ્રથમમહર્ભવતિ અથોક્થ્યોઽથાતિરાત્રોઽથોક્થ્યોઽથાગ્નિષ્ટોમઃ સ વા એષ ઉભયતોજ્યોતિરુભયતઽઉક્થ્યઃ -

યવમધ્યઃ પઞ્ચરાત્રો ભવતિ ઇમે વૈ લોકાઃ પુરુષમેધ ઉભયતોજ્યોતિષો વા ઇમે લોકા અગ્નિનેત આદિત્યેનામુતસ્તસ્માદુભયતોજ્યોતિરન્નમુક્થ્ય આત્માતિરાત્રસ્તદ્યદેતા ઉક્થ્યાવતિરાત્રમભિતો ભવતસ્તસ્માદયમાત્માન્નેન પરિવૃઢોઽથ યદેષ વર્ષિષ્ઠોઽતિરાત્રોઽહ્નાં સ મધ્યે તસ્માદ્યવમધ્યો યુતે હ વૈ દ્વિષન્તં ભ્રાતૃવ્યમયમેવાસ્તિ નાસ્ય દ્વિષન્ભ્રાતૃવ્ય ઇત્યાહુર્ય એવં વેદ -

તસ્યાયમેવ લોકઃ પ્રથમમહઃ અયમસ્ય લોકો વસન્તઋતુર્યદૂર્ધ્વમસ્માલ્લોકાદર્વાચીનમન્તરિક્ષાત્તદ્દ્વિતીયમહસ્તદ્વસ્યા ગ્રીષ્મઋતુરન્તરિક્ષમેવાસ્ય મધ્યમમહરન્તરિક્ષમસ્ય વર્ષાશરદાવૃતૂ યદૂર્ધ્વમન્તરિક્ષાદર્વાચીનં દિવસ્તચ્ચતુર્થમહસ્તદ્વસ્ય હેમન્તઋતુર્દ્યૌરેવાસ્ય પઞ્ચમમહર્દ્યૌરસ્ય શિશિર ઋતુરિત્યધિદેવતમ્ -

અથાધ્યાત્મમ્ પ્રતિષ્ઠૈવાસ્ય પ્રથમમહઃ પ્રતિષ્ઠો અસ્ય વસન્તઋતુર્યદૂર્ધ્વં પ્રતિષ્ઠાયા અવાચીનં મદ્ધ્યાત્તદ્દ્વિતીયમહસ્તદ્વસ્ય ગ્રીષ્મઋતુર્મધ્યમેવાસ્ય મધ્યમમહર્મધ્યમસ્ય વર્ષાશરદાવૃતૂ યદૂર્ધ્વમ્મધ્યાદવાચીનં શીર્ષ્ણસ્તચ્ચતુર્થમહસ્તદ્વસ્ય હેમન્ત ઋતુઃ શિર એવાસ્ય પઞ્ચમમહઃ શિરોઽસ્ય શિશિર ઋતુરેવમિમે ચ લોકા સમ્વત્સરશ્ચાત્મા ચ પુરુષમેધમભિસમ્પદ્યન્તે સર્વં વા ઇમે લોકાઃ સર્વં સમ્વત્સરઃ સર્વમાત્મા સર્વં પુરુષમેધઃ સર્વસ્યાપ્ત્યૈ સર્વસ્યાવરુદ્ધ્યૈ -