શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 13.5.1

અથ પ્રાતર્ગોતમસ્ય ચતુરુત્તર સ્તોમો ભવતિ તસ્ય ચતસૃષુ બહિષ્પવમાનમષ્ટાસ્વષ્ટાસ્વાજ્યાનિ દ્વાદશસુ માધ્યન્દિનઃ પવમાનઃ ષોડશસુ પૃષ્ઠાનિ વિંશત્યામાર્ભવઃ પવમાનશ્ચતુર્વિંશત્યામગ્નિષ્ટોમસામ -

તસ્ય હૈકે અગ્નિષ્ટોમસામ ચતુઃસામ કુર્વન્તિ નાગ્નિષ્ટોમો નોક્થ્ય ઇતિ વદન્તસ્તદ્યદિ તથા કુર્યુઃ સાર્ધં સ્તોત્રિયં શસ્ત્વા સાર્ધમનુરૂપં શંસેદ્રથન્તરં પૃષ્ઠં રાથન્તરં શસ્ત્રમગ્નિષ્ટોમો યજ્ઞસ્તેનેમં લોકમૃધ્નોતિ -

એકવિંશતિઃ સવનીયાઃ પશવઃ સર્વ આગ્નેયાસ્તેષાં સમાનં કર્મેત્યુ હૈક આહુર્દ્વે ત્વેવૈતે એકાદશિન્યાવાલભેત ય એવૈકાદશિનેષુ કામસ્તસ્ય કામસ્યાપ્ત્યૈ -

સંસ્થિતેઽગ્નિષ્ટોમે પરિહૃતાસુ વસતીવરીષ્વધ્વર્યુરન્નહોમાઞ્જુહોતિ તેષામુક્તં બ્રાહ્મણં પ્રાણાય સ્વાહાપાનાય સ્વાહેતિ દ્વાદશભિરનુવાકૈર્દ્વાદશમાસાઃ સંવત્સરઃ સર્વં સંવત્સરઃ સર્વમશ્વમેધઃ સર્વસ્યાપ્ત્યૈ સર્વસ્યાવરુદ્ધ્યૈ -

એકવિંશં મધ્યમમહર્ભવતિ અસૌ વા આદિત્ય એકવિંશઃ સોઽશ્વમેધઃ સ્વેનૈવૈનં સ્તોમેન સ્વાયાં દેવતાયાં પ્રતિષ્ઠાપયતિ તસ્માદેકવિંશમ્ -

યદ્વેવૈકવિંશમ્ એકવિંશો વૈ પુરુષો દશ હસ્ત્યા અઙ્ગુલયો દશ પાદ્યા આત્મૈકવિંશસ્તદનેનૈકવિંશેનાત્મનૈતસ્મિન્નેકવિંશે પ્રતિષ્ઠાયાં પ્રતિતિષ્ઠતિ તસ્માદેકવિંશમ્ -

યદ્વેવૈકવિંશમ્ એકવિંશો વૈ સ્તોમાનાં પ્રતિષ્ઠા બહુ ખલુ વા એતદેતસ્મિન્નહન્યુચ્ચાવચમિવ કર્મ ક્રિયતે તદ્યદેતદેતસ્મિન્નહન્યુચ્ચાવચમ્બહુ કર્મ ક્રિયતે તદેતસ્મિન્નેકવિંશે પ્રતિષ્ઠાયાં પ્રતિષ્ઠિતં ક્રિયાતા ઇતિ તસ્માદ્વેવૈતદેકવિંશમહઃ -

તસ્ય પ્રાતઃસવનમ્ અગ્નિં તં મન્યે યો વસુરિતિ હોતા પાઙ્ક્તમાજ્યં શસ્ત્વૈકાહિકમુપસંશંસતિ બાર્હતં ચ પ્રૌગં માધુચ્છન્દસં ચ ત્રિચશ ઉભે સંશંસતિ યશ્ચ બાર્હતે પ્રૌગે કામો ય ઉ ચ માધુચ્છન્દસે તયોરુભયોઃ કામયોરાપ્ત્યૈ કૢપ્તં પ્રાતઃસવનમ્
-

અથાતો માધ્યન્દિનં સવનં અતિચ્છન્દાઃ પ્રતિપન્મરુત્વતીયસ્ય ત્રિકદ્રુકેષુ મહિષો યવાશિરમિત્યતિષ્ઠા વા એષા છન્દસાં યદતિચ્છન્દા અતિષ્ઠા અશ્વમેધો યજ્ઞાનામશ્વમેધસ્યૈવાપ્ત્યૈ સૈષૈવ ત્રિઃ શસ્તા ત્રિચઃ સમ્પદ્યતે તેનો તં કામમાપ્નોતિ યસ્ત્રિચ ઇદં વસો સુતમન્ધ ઇત્યનુચર એષ એવ નિત્ય એકાહાતાનઃ ઇત્થા હિ સોમ ઇન્મદેઽવિતાસિ સુન્વતો વૃક્તબર્હિષ ઇતિ પઙ્ક્તીશ્ચ ષટ્પદાશ્ચ શસ્ત્વૈકાહિકે નિવિદં દધાતીતિ મરુત્વતીયમ્ -

અથાતો નિષ્કેવલ્યમ્ મહાનામ્ન્યઃ પૃષ્ઠં ભવન્તિ સાનુરૂપાઃ સપ્રગાથાઃ શંસતિ સર્વે વૈ કામા મહાનામ્નીષુ સર્વે કામા અશ્વમેધે સર્વેષાં કામાનામાપ્ત્યા ઇન્દ્રો મદાય વાવૃધે પ્રેદં બ્રહ્મ વૃત્રતૂર્યેષ્વાવિથેતિ પઙ્ક્તીશ્ચ ષટ્પદાશ્ચ શસ્ત્વૈકાહિકે નિવિદં દધાતિ કૢપ્તં માધ્યન્દિનં સવનમ્ -

અથાતસ્તૃતીયસવનમ્ અતિચ્છન્દા એવ પ્રતિપદ્વૈશ્વદેવસ્યાભિત્યં દેવં સવિતારમોણ્યોરિતિ તસ્યા એતદેવ બ્રાહ્મણં યત્પૂર્વસ્યા અભિ ત્વા દેવ સવિતરિત્યનુચરોઽભિવાનભિભૂત્યૈ રૂપમુદુ ષ્ય દેવઃ સવિતા દમૂના ઇતિ સાવિત્રં શસ્ત્વૈકાહિકે નિવિદં દધાતિ મહી દ્યાવાપૃથિવી ઇહ જ્યેષ્ઠે ઇતિ ચતુરૃચં દ્યાવાપૃથિવીયં શસ્ત્વૈકાહિકે નિવિદં દધાત્યૃભુર્વિભ્વા વાજ ઇન્દ્રો નો અચ્છેત્યાર્ભવં શસ્ત્વૈકાહિકે નિવિદં દધાતિ કો નુ વાં મિત્રાવરુણાવૃતાયન્નિતિ વૈશ્વદેવં શસ્ત્વૈકાહિકે નિવિદં દધાતીતિ વૈશ્વદેવમ્ -

અથાત આગ્નિમારુતમ્ મૂર્ધાનં દિવો અરતિં પૃથિવ્યા ઇતિ વૈશ્વાનરીયં શસ્ત્વૈકાહિકે
નિવિદં દધાત્યા રુદ્રાસ ઇન્દ્રવન્તઃ સજોષસ ઇતિ મારુતં શસ્ત્વૈકાહિકે નિવિદં દધાતીમમૂષુ વો અતિથિમુષર્બુધમિતિ નવર્ચં જાતવેદસીયં શસ્ત્વૈકાહિકે નિવિદં દધાતિ તદ્યદૈકાહિકાનિ નિવિદ્ધાનાનિ ભવન્તિ પ્રતિષ્ઠા વૈ જ્યોતિષ્તોમઃ પ્રતિષ્ઠાયા અપ્રચ્યુત્યૈ -

તસ્યૈતે પશવો ભવન્તિ અશ્વસ્તૂપરો ગોમૃગ ઇતિ પઞ્ચદશ પર્યઙ્ગ્યાસ્તેષામુક્તમ્બ્રાહ્મણમથૈત આરણ્યા વસન્તાય કપિઞ્જલાનાલભતે ગ્રીષ્માય કલવિઙ્કાન્વર્ષાભ્યસ્તિત્તિરીનિતિ તેષામ્વેવોક્તમ્ -

અથૈતાનેકવિંશતયે ચાતુર્માસ્યદેવતાભ્ય એકવિંશતિમેકવિંશતિં પશૂનાલભત એતાવન્તો વૈ સર્વે દેવા યાવત્યશ્ચાતુર્માસ્યદેવતાઃ સર્વે કામા અશ્વમેધે સર્વાન્દેવાન્પ્રીત્વા સર્વાન્કામાનાપ્નવાનીતિ ન તથા કુર્યાત્ -

સપ્તદશૈવ પશૂન્મધ્યમે યૂપ આલભેત્ પ્રજાપતિઃ સપ્તદશઃ સર્વં સપ્તદશઃ સર્વમશ્વમેધઃ સર્વસ્યાપ્તૈ સર્વસ્યાવરુધ્યૈ ષોડશ ષોડશેતરેષુ ષોડશકલં વા ઇદં સર્વં સર્વમશ્વમેધઃ સર્વસ્યાપ્તૈ સર્વસ્યાવરુધ્યૈ ત્રયોદશ ત્રયોદશારણ્યાનાકાશેષ્વાલભતે ત્રયોદશ માસાઃ સમ્વત્સરઃ સર્વં સમ્વત્સરઃ સર્વમશ્વમેધઃ સર્વસ્યાપ્તૈ સર્વસ્યાવરુધ્યૈ -

અથ પુરા બહિષ્પવમાનાત્ અશ્વં નિક્ત્વોદાનયન્તિ તેન પાવમાનાય સર્પન્તિ તસ્યોક્તં બ્રાહ્મણં સ્તુતે બહિષ્પવમાનેઽશ્વમાસ્તાવમાક્રમયન્તિ સ યદ્યવ વા જિઘ્રેદ્વિ વા વર્તેત્ સમૃદ્ધો મે યજ્ઞ ઇતિ હ વિદ્યાત્તમુપાકૃત્યાધ્વર્યુરાહ હોતરભિષ્ટુહીતિ તમેકાદશભિર્હોતાભિષ્ટૌતિ -

યદક્રન્દઃ પ્રથમં જાયમાન ઇતિ ત્રિઃ પ્રથમયા ત્રિરુત્તમયા તાઃ પઞ્ચદશ સમ્પદ્યન્તે પઞ્ચદશો વૈ વજ્રો વીર્યં વજ્રો વજ્રેણૈવૈતદ્વીર્યેણ યજમાનઃ પુરસ્તાત્પાપ્માનમપહતે તદ્વૈ યજમાનાયૈવ વજ્રઃ પ્રદીયતે યોઽસ્ય સ્તૃત્યસ્તં સ્તર્તવ ઉપ પ્રાગાચ્છસનમ્વાજ્યર્વોપ પ્રાગાત્પરમં યત્સધસ્થમિતિ -

એતે ઉદ્ધૃત્ય મા નો મિત્રો વરુણો અર્યમાઽઽયુરિત્યેતત્સૂક્તમધ્રિગાવાવપતિ ચતુસ્ત્રિંશદ્વાજિનો દેવબન્ધોરિત્યુ હૈક એતાં વઙ્ક્રીણાં પુરસ્તાદ્દધતિ નેદનાયતને પ્રણવં દધામેત્યથો નેદેકવચનેન બહુવચનં વ્યવાયામેતિ ન તથા કુર્યાત્સાર્ધમેષ સૂક્તમાવપેદ્ ઉપ પ્રાગાચ્છસનં વાજ્યર્વોપ પ્રાગાત્પરમં યત્સધસ્થમિતિ -