શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 13.4.2

એતસ્યાં તાયમાનાયામ્ અશ્વં નિક્ત્વોદાનયન્તિ યસ્મિન્ત્સર્વાણિ રૂપાણિ ભવન્તિ યો વા જવસમૃદ્ધઃ સહસ્રાર્હં પૂર્વ્યં યો દક્ષિણાયાં ધુર્યપ્રતિધુરઃ -

તદ્યત્સર્વરૂપો ભવતિ સર્વં વૈ રૂપં સર્વમશ્વમેધઃ સર્વસ્યાપ્ત્યૈ સર્વસ્યાવરુદ્ધ્યા અથ યજ્જવસમૃદ્ધો વીર્યં વૈ જવો વીર્યસ્યાપ્ત્યૈ વીર્યસ્યાવરુદ્ધ્યા અથ યત્સહસ્રાર્હઃ સર્વં વૈ સહસ્રં સર્વમશ્વમેધઃ સર્વસ્યાપ્ત્યૈ સર્વસ્યાવરુદ્ધ્યા અથ યત્પૂર્વ્યઃ એષ વા અપરિમિતં વીર્યમભિવર્ધતે યત્પૂર્વ્યોઽપરિમિતસ્યૈવ વીર્યસ્યાવરુદ્ધ્યા અથ યદ્દક્ષિણાયાં ધુર્યપ્રતિધુરઃ। એષ વા એષ ય એષ તપતિ ન વા એતં કશ્ચન પ્રતિપ્રતિરેતસ્યૈવાવરુદ્ધ્યૈ -

તદુ હોવાચ ભાલ્લવેયો દ્વિરૂપ એવૈષોઽશ્વઃ સ્યાત્કૃષ્ણસારંગઃ પ્રજાપતેર્વાએષોઽક્ષ્ણઃ સમભવદ્દ્વિરૂપં વા ઇદં ચક્ષુઃ શુક્લં ચૈવ કૃષ્ણં ચ તદેનં સ્વેન રૂપેણ સમર્ધયતીતિ -

અથ હોવાચ સાત્યયજ્ઞિઃ ત્રિરૂપ એવૈષોઽશ્વઃ સ્યાત્તસ્ય કૃષ્ણઃ પૂર્વાર્ધઃ શુક્લોઽપરાર્ધઃ કૃત્તિકાઞ્જિઃ પુરસ્તાત્તદ્યત્કૃષ્ણઃ પૂર્વાર્ધો ભવતિ યદેવેદં કૃષ્ણમક્ષ્ણસ્તદસ્ય તદથ યચ્છુક્લોઽપરાર્ધો યદેવેદં શુક્લમક્ષ્ણસ્તદસ્યતદથ યત્કૃત્તિકાઞ્જિઃ પુરસ્તાત્સા કનીનકા સ એવ રૂપસમૃદ્ધોઽતો યતમોઽસ્યોપકલ્પેત બહુરૂપો વા દ્વિરૂપો વા ત્રિરૂપો વા કૃત્તિકાઞ્જિસ્તમાલભેત જવેન ત્વેવ સમૃદ્ધઃ સ્યાત્ -

તસ્યૈતે પુરસ્તાદ્રક્ષિતાર ઉપકૢપ્તા ભવન્તિ રાજપુત્રાઃ કવચિનઃ શતં રાજન્યા નિષઙ્ગિણઃ શતં સૂતગ્રામણ્યાં પુત્રા ઇષુપર્ષિણઃ શતં ક્ષાત્ત્રસંગ્રહીતૄણામ્પુત્રા દણ્ડિનઃ શતમશ્વશતં નિરષ્ટં નિરમણં યસ્મિન્નેનમપિસૃજ્ય રક્ષન્તિ -

અથ સાવિત્રીમિષ્ટિં નિર્વપતિ સવિત્રે પ્રસવિત્રે દ્વાદશકપાલં પુરોડાશં સવિતા વૈ પ્રસવિતા સવિતા મ ઇમં યજ્ઞં પ્રસુવાદિતિ -

તસ્યૈ પઞ્ચદશ સામિધેન્યો ભવન્તિ વાર્ત્રઘ્નાવાજ્યભાગૌ ય ઇમા વિશ્વા જાતાન્યાદેવો યાતુ સવિતા સુરત્ન ઇત્યુપાંશુ હવિષો યાજ્યાનુવાક્યે વિરાજૌ સંયાજ્યે હિરણ્યં દક્ષિણા સુવર્ણં શતમાનં તસ્યોક્તં બ્રાહ્મણમ્ -

તસ્યૈ પ્રયાજેષુ તાયમાનેષુ બ્રાહ્મણો વીણાગાથી દક્ષિણત ઉત્તરમન્દ્રામુદાઘ્નંસ્તિસ્રઃ સ્વયંસમ્ભૃતા ગાથા ગાયતીત્યયજતેત્યદદાદિતિ તસ્યોક્તં બ્રાહ્મણમ્ -

અથ દ્વિતીયાં નિર્વપતિ સવિત્ર આસવિત્રે દ્વાદશકપાલં પુરોડાશં સવિતા વા આસવિતા સવિતા મ ઇમં યજ્ઞમાસુવાદિતિ -

તસ્યૈ સપ્તદશ સામિધેન્યો ભવન્તિ સદ્વન્તાવાજ્યભાગૌ સદેવાવરુન્દ્ધે વિશ્વાનિ દેવ સવિતઃ સઘા નો દેવઃ સવિતા સહાવેત્યુપાંશુ હવિષો યાજ્યાનુવાક્યે અનુષ્ટુભૌ સંયાજ્યે રજતં હિરણ્યં દક્ષિણા નાનારૂપતાયા અથો ઉત્ક્રમાયાનપક્રમાય શતમાનં ભવતિ શતાયુર્વૈ પુરુષઃ શતેન્દ્રિય આયુરેવેન્દ્રિયં વીર્યમાત્મન્ધત્તે -

તસ્યૈ પ્રયાજેષુ તાયમાનેષુ બ્રાહ્મણો વીણાગાથી દક્ષિણત ઉત્તરમન્દ્રામુદાઘ્નંસ્તિસ્રઃ સ્વયંસમ્ભૃતા ગાથા ગાયતીત્યયજતેત્યદદાદિતિ તસ્યોક્તં બ્રાહ્મણમ્ -

અથ તૃતીયાં નિર્વપતિ સવિત્રે સત્યપ્રસવાય દ્વાદશકપાલં પુરોડાશમેષ હ વૈ સત્યઃ પ્રસવો યઃ સવિતુઃ સત્યેન મે પ્રસવેનેમં યજ્ઞં પ્રસુવાદિતિ -

તસ્યૈ સપ્તદશૈવ સામિધેન્યો ભવન્તિ રયિમન્તાવાજ્યભાગૌ વીર્યં વૈ રયિર્વીર્યસ્યાપ્ત્યૈ વીર્યસ્યાવરુદ્ધ્યા આ વિશ્વદેવં સત્પતિં ન પ્રમિયે સવિતુર્દૈવ્યસ્ય તદિત્યુપાંશુ હવિષો યાજ્યાનુવાક્યે નિત્યે સંયાજ્યે નેદ્યજ્ઞપથાદયાનીતિ કૢપ્ત એવ યજ્ઞેઽન્તતઃ પ્રતિતિષ્ઠતિ ત્રિષ્ટુભૌ ભવત ઇન્દ્રિયં વૈ વીર્યં ત્રિષ્ટુબિન્દ્રિયસ્યૈવ વીર્યસ્યાવરુદ્ધ્યૈ હિરણ્યં દક્ષિણા સુવર્ણં શતમાનં તસ્યોક્તં બ્રાહ્મણમ્ -

તસ્યૈ પ્રયાજેષુ તાયમાનેષુ બ્રાહ્મણો વીણાગાથી દક્ષિણત ઉત્તરમન્દ્રામુદાઘ્નંસ્તિસ્રઃ સ્વયંસમ્ભૃતા ગાથા ગાયતીત્યયજતેત્યદદાદિતિ તસ્યોક્તં બ્રાહ્મણમ્ -

એતસ્યાં સંસ્થિતાયામ્ ઉપોત્થાયાધ્વર્યુશ્ચ યજમાનશ્ચાશ્વસ્ય દક્ષિણે કર્ણ આજપતો
વિભૂર્માત્રા પ્રભૂઃ પિત્રેતિ તસ્યોક્તં બ્રાહ્મણમથૈનમુદઞ્ચં પ્રાઞ્ચમ્પ્રસૃજત એષા હોભયેષાં દેવમનુષ્યાણાં દિગ્યદુદીચી પ્રાચી સ્વાયામેવૈનં તદ્દિશિ ધત્તો ન વૈ સ્વ આયતને પ્રતિષ્ઠિતો રિષ્યત્યરિષ્ટ્યૈ -

સ આહ દેવા આશાપાલાઃ એતં દેવેભ્યોઽશ્વં મેધાય પ્રોક્ષિતં રક્ષતેત્યુક્તા માનુષા આશાપાલા અથૈતે દૈવા આપ્યાઃ સાધ્યા અન્વાધ્યા મરુતસ્તમેત ઉભયે દેવમનુષ્યાઃ સંવિદાના અપ્રત્યાવર્તયન્તઃ સંવત્સરં રક્ષન્તિ તદ્યં ન પ્રત્યાવર્તયન્ત્યેષ વા એષ તપતિ ક ઉ હ્યેતમર્હતિ પ્રત્યાવર્ત્તયિતું યદ્યેનમ્પ્રત્યાવર્તયેયુઃ પરાગેવેદં સર્વં સ્યાત્તસ્માદપ્રત્યાવર્તયન્તો રક્ષન્તિ -

સ આહાશાપાલાઃ યે વા એતસ્યોદૃચં ગમિષ્યન્તિ રાષ્ટ્રં તે ભવિષ્યન્તિ રાજાનો ભવિષ્યન્ત્યભિષેચનીયા અથ ય એતસ્યોદૃચં ન ગમિષ્યન્ત્યરાષ્ટ્રં તે ભવિષ્યન્ત્યરાજાનો ભવિષ્યન્તિ રાજન્યા વિશોઽનભિષેચનીયાસ્તસ્માન્મા પ્રમદત સ્નાત્વાચ્ચૈવૈનમુદકાન્નિરુન્ધીધ્વં વડવાભ્યશ્ચ તે યદ્યદ્બ્રાહ્મણજાતમુપનિગચ્છેત તત્તત્પૃચ્છેત બ્રાહ્મણાઃ કિયદ્યૂયમશ્વમેધસ્ય વિત્થેતિ તે યે ન વિદ્યુર્જિનીયાત તાન્ત્સર્વં વા અશ્વમેધઃ સર્વસ્યૈષ ન વેદ યો બ્રાહ્મણઃ સન્નશ્વમેધસ્ય ન વેદ સોઽબ્રાહ્મણો જ્યેય એવ સ પાનં કરવાથ ખાદં નિવપાથાથ યત્કિં ચ જનપદે ઽકૃતાન્નં સર્વં વસ્તત્સુતં તેષાં રથકારકુલ એવ વો વસતિસ્તદ્ધ્યશ્વસ્યાયતનમિતિ -