શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 12.8.3

૧૨.૮.૩
ત્વષ્ટા હતપુત્રોઽભિચરણીયમપેન્દ્રં સોમમાહરત્। તસ્યેન્દ્રો યજ્ઞવેશસં કૃત્વા પ્રાસહા સોમમપિબત્। સ વિષ્વઙ્ વ્યાર્ચ્છત્। તસ્ય મુખાત્ પ્રાણેભ્યઃ શ્રીયશસાન્યૂર્ધ્વાન્યુદક્રામન્। તાનિ પશૂન્ પ્રાવિશન્। તસ્માત્પશવો યશઃ। યશો હ ભવતિ। ય એવં વિદ્વાન્ સૌત્રામણ્યાઽભિષિચ્યતે

તતોઽસ્મા એતમશ્વિનૌ ચ સરસ્વતી ચ યજ્ઞં સમભરન્ સૌત્રામણીં ભૈષજ્યાય। તયૈનમભ્યષિંચન્। તતો વૈ સ દેવાનાં શ્રેષ્ઠોઽભવત્। શ્રેષ્ઠઃ સ્વાનાં ભવતિ। ય એનયાઽભિષિચ્યતે

કૃષ્ણાજિનેઽભિષિંચતિ। યજ્ઞો વૈ કૃષ્ણાજિનમ્। યજ્ઞ એવૈનમેતદભિષિંચતિ। લોમતઃ। છન્દાંસિ વૈ લોમાનિ। છન્દસ્સ્વેવૈનમેતદભિષિંચતિ

આસંદ્યામભિષિંચતિ। આસંદીસદ્વૈ સામ્રાજ્યમ્। સામ્રાજ્યેનૈવૈનં સામ્રાજ્યં ગમયતિ

ઔદુમ્બરી ભવતિ। ઊર્ગ્વા ઉદુમ્બરઃ। ઊર્જ્યેવાધ્યભિષિચ્યતે। જાનુસંમિતા ભવતિ। જાનુસંમિતો વા અયં લોકઃ। અસ્મા ઉ વૈ લોકાય ક્ષત્રિયોઽભિષિચ્યતે। ક્ષત્ત્રમુ વા એષ ભવતિ। યઃ સૌત્રામણ્યાઽભિષિચ્યતે। તસ્માત્ જાનુસંમિતા। પરિમિતા તિરશ્ચી

રાષ્ટ્રં વા આસંદી। અપરિમિતસમૃદ્ધમુ વૈ રાષ્ટ્રમ્। મુંજવિવયના ભવતિ। યજ્ઞિયા હિ મુંજાઃ। દ્વા ઉત્તરસ્યાં વેદ્યાં પાદૌ ભવતઃ। દ્વૌ દક્ષિણસ્યામ્। અયં વૈ લોક ઉત્તરવેદિઃ। દક્ષિણા પિતૃલોકઃ। તદેનમુભયોર્લોકયોરધ્યભિષિંચતિ

એતદ્ધ સ્મ વૈ તદ્વિદ્વાનાહ ગોરીવીતિઃ શાક્ત્યઃ। ક્ષત્ત્રમિવાહ કિલ વયમમુષ્મિન્ લોકે ભવિતાસ્મ ઇતિ। શશ્વદ્ધાસ્મા ઋષભો યાજ્ઞતુરઃ પ્રોવાચ શ્વિક્નાનાં રાજા

સ આસંદીમાસ્તૃણાતિ। ક્ષત્ત્રસ્ય યોનિરસિ ક્ષત્ત્રસ્ય નાભિરસિ ઇતિ। ક્ષત્ત્રસ્ય વા એષા યોનિઃ। ક્ષત્ત્રસ્ય નાભિઃ

અથૈનાં કૃષ્ણાજિનેનાસ્તૃણાતિ। મા ત્વા હિંસીન્મા મા હિંસીઃ ઇતિ। યજ્ઞો વૈ કૃષ્ણાજિનમ્। યજ્ઞસ્ય ચૈવાત્મનશ્ચાહિંસાયૈ

અથાધિરોહતિ વારુણ્યર્ચા। વરુણો વૈ દેવાનાં રાજા। સ્વયૈવૈનમેતદ્દેવતયાઽભિષિંચતિ। નિષસાદ ધૃતવ્રતો વરુણઃ પસ્ત્યાસ્વા। સામ્રાજ્યાય સુક્રતુઃ ઇતિ

અથ સુવર્ણરજતૌ રુક્મૌ વ્યુપાસ્યતિ। મૃત્યોઃ પાહિ વિદ્યોત્પાહિ ઇતિ। વૃષ્ટિર્વૈ વિરાટ્। તસ્યા એતે ઘોરે તન્વૌ। વિદ્યુચ્ચ – હ્રાદુનિશ્ચ। તતઃ સુવર્ણ એવ રુક્મો વિદ્યુતો રૂપમ્। રજતો હ્રાદુનેઃ। તાભ્યામેવાસ્મૈ દેવતાભ્યાં શર્મ યચ્છતિ। તસ્માત્ સૌત્રામણ્યેજાનસ્યૈતાભ્યાં દેવતાભ્યાં ન શંકા ભવતિ। અથો ય એવમેતદ્વેદ

પશૂનાં વસયાઽભિષિંચતિ। શ્રીર્વૈ પશૂનાં વસા। શ્રિયૈવૈનમેતત્ પશૂનાં રસેનાભિષિંચતિ। અથો પરમં વા એતદન્નાદ્યમ્। યદ્વસા। પરમેણૈવૈનમેતદન્નાદ્યેનાભિષિંચતિ

શફગ્રહા ભવંતિ। શફૈર્વૈ પશવઃ પ્રતિતિષ્ઠંતિ। પ્રતિષ્ઠામેવૈનં ગમયતિ। ત્રયસ્ત્રિંશત્ ગ્રહા ભવંતિ। ત્રયસ્ત્રિંશદ્વૈ સર્વા દેવતાઃ। સર્વાભિરેવૈનમેતદ્દેવતાભિરભિષિંચતિ। જગતીભિર્જુહોતિ। જાગતા વૈ પશવઃ। જગત્યૈવાસ્મૈ પશૂનવરુંધે। ષોડશભિરૃગ્ભિર્જુહોતિ। ષોડશકલા વૈ પશવઃ। અનુકલમેવાસ્મિન્ શ્રિયં દધાતિ

સીસેન તંત્રં મનસા મનીષિણઃ ઇતિ દ્વૌ દ્વૌ સમાસં હુત્વા। સતે સંસ્રવાન્ સમવનયતિ। અહોરાત્રાણ્યેવૈતદર્ધમાસાન્ માસાન્ ઋતૂન્ સંવત્સરે પ્રતિષ્ઠાપયતિ। તાનીમાન્યહોરાત્રાણ્યર્દ્ધમાસા માસા ઋતવઃ સંવત્સરે પ્રતિષ્ઠિતાઃ

વૈતસઃ તતો ભવતિ। અપ્સુયોનિર્વૈ વેતસઃ। આપો વૈ સર્વા દેવતાઃ। સર્વાભિરેવૈનમેતદ્દેવતાભિરભિષિંચતિ

સર્વસુરભ્યુન્મર્દ્દનં ભવતિ। પરમો વા એષ ગંધઃ। યત્સર્વસુરભ્યુન્મર્દ્દનમ્। ગંધેનૈવૈનમેતદભિષિંચતિ

પુરસ્તાત્પ્રત્યઙ્ઙભિષિંચતિ। પુરસ્તાદ્ધિ પ્રત્યગન્નમદ્યતે શીર્ષતઃ। શીર્ષતો હ્યન્નમદ્યતે। આ મુખાદન્વવસ્રાવયતિ। મુખેન હ્યન્નમદ્યતે। સર્વતઃ પરિક્રામમ્। સર્વાભ્ય એવાસ્મિન્નેતદ્દિગ્ભ્યોઽન્નાદ્યં દધાતિ। તસ્માત્સૌત્રામણ્યેજાનસ્ય સર્વાસુ દિક્ષ્વન્નાદ્યમવરુદ્ધં ભવતિ। અથો ય એવમેતદ્વેદ

આશ્વિનેન પ્રથમેન યજુષાઽભિષિંચતિ। અથ સારસ્વતેન। અથૈન્દ્રેણ એતાભિરેવૈનમેતદ્દેવતાભિરભિષિંચતિ। તં હૈકે – એતાભિશ્ચ દેવતાભિરભિષિંચન્તિ। ભૂર્ભુવઃ સ્વરિત્યેતાભિરુ ચ વ્યાહૃતિભિઃ। એતા વૈ વ્યાહૃતય ઇદં સર્વમ્। તદેનમનેન સર્વેણાભિષિંચામ ઇતિ। ન તથા કુર્યાત્। એતાભિરેવૈનં દેવતાભિરભિષિંચેત્। એતા ઉ હ્યેવ દેવતા ઇદં સર્વમ્

પુરસ્તાત્ સ્વિષ્ટકૃતોઽભિષિંચતિ। ક્ષત્રં વૈ સ્વિષ્ટકૃત્। ક્ષત્ત્રેણૈવૈનમેતદભિષિંચતિ। અંતરા વનસ્પતિં ચ સ્વિષ્ટકૃતં ચાભિષિંચતિ। સોમો વૈ વનસ્પતિઃ। અગ્નિઃ સ્વિષ્ટકૃત્। અગ્નીષોમાભ્યામેવૈનમેતત્પરિગૃહ્યાભિષિંચતિ। તસ્માત્ યે ચૈતદ્વિદુઃ। યે ચ ન। ત આહુઃ। ક્ષત્રિયો વાવ ક્ષત્રિયસ્યાભિષેક્તેતિ

અથૈનં જાનુમાત્રે ધારયંતિ। અથ નાભિમાત્રે। અથ મુખમાત્રે। એષ્વેવાસ્મા એતલ્લોકેષ્વાયતનાનિ કલ્પયતિ। અભિષેકો વા એષઃ। યત્ વાજપેયમ્। અભિષેકઃ સૌત્રામણી। તદ્યથૈવાદો વાજપેયે યૂપં રોહતિ। તદેવૈતત્ રૂપં ક્રિયતે

તદાહુઃ – પ્રેવ વા એષોઽસ્માલ્લોકાચ્ચ્યવતે। યઃ સૌત્રામણ્યાઽભિષિચ્યત ઽઇતિ। કૃષ્ણાજિને પ્રત્યવરોહતિ। યજ્ઞો વૈ કૃષ્ણાજિનમ્। યજ્ઞ એવાંતતઃ પ્રતિતિષ્ઠતિ

પ્રતિ ક્ષત્ત્રે પ્રતિતિષ્ઠામિ રાષ્ટ્રે ઇતિ। ક્ષત્ત્ર એવ રાષ્ટ્રે પ્રતિતિષ્ઠતિ। ક્ષત્ત્રાત્ રાષ્ટ્રાદપ્રભ્રંશાય। પ્રત્યશ્વેષુ પ્રતિતિષ્ઠામિ ગોષુ ઇતિ। ગોઽશ્વ એવ પ્રતિતિષ્ઠતિ। ગોઽશ્વાદપ્રભ્રંશાય। પ્રત્યંગેષુ પ્રતિતિષ્ઠામ્યાત્મન્ ઇતિ। અઙ્ગેષ્વેવાત્મન્પ્રતિતિષ્ઠતિ। અંગેભ્ય આત્મનોઽપ્રભ્રંશાય। પ્રતિ પ્રાણેષુ પ્રતિતિષ્ઠામિ પુષ્ટે ઇતિ। પ્રાણેષ્વેવ પુષ્ટે પ્રતિતિષ્ઠતિ। પ્રાણેભ્યઃ પુષ્ટાદપ્રભ્રંશાય। પ્રતિ દ્યાવાપૃથિવ્યોઃ પ્રતિતિષ્ઠામિ યજ્ઞે ઇતિ। તદનયોર્દ્યાવાપૃથિવ્યોઃ પ્રતિતિષ્ઠતિ। યયોરિદં સર્વમધિ

અથ સામ ગાયતિ। ક્ષત્ત્રં વૈ સામ। ક્ષત્ત્રેણૈવૈનમેતદભિષિંચતિ। અથો સામ્રાજ્યમ્ વૈ સામ। સામ્રાજ્યેનૈવૈનં સામ્રાજ્યં ગમયતિ। સર્વેષાં વા એષ વેદાનાં રસઃ। યત્સામ। સર્વેષામેવૈનમેતદ્ વેદાનાં રસેનાભિષિંચતિ

બૃહત્યાં ગાયતિ। બૃહત્યાં વા અસાવાદિત્યઃ શ્રિયાં પ્રતિષ્ઠાયાં પ્રતિષ્ઠિતસ્તપતિ। બૃહત્યામેવૈનમેતચ્છ્રિયાં પ્રતિષ્ઠાયાં પ્રતિષ્ઠાપયતિ

ઐંદ્ર્યાં બૃહત્યાં ગાયતિ। ઐંદ્રો વા એષ યજ્ઞઃ। યત્સૌત્રામણી। ઇંદ્રાયતન એષ એતર્હિ। યો યજતે। સ્વ એવૈનમેતદાયતનેઽભિષિંચતિ

અથ યસ્માત્ સંશાનાનિ નામ। એતૈર્વૈ સામભિર્દેવા ઇંદ્રમિંદ્રિયાય વીર્યાય સમશ્યન્। તથો એવૈતમૃત્વિજો યજમાનમેતૈરેવ સામભિરિંદ્રિયાય વીર્યાય સંશ્યંતિ। સંશ્રવસે વિશ્રવસે સત્યશ્રવસે શ્રવસ ઇતિ સામાનિ ભવંતિ। એષ્વેવૈનમેતલ્લોકેષુ શ્રાવયંતિ। ચતુર્નિધનં ભવતિ। ચતસ્રો વૈ દિશઃ। સર્વાસ્વેવૈનમેતદ્દિક્ષુ પ્રતિષ્ઠાપયંતિ। સર્વે નિધનમુપાવયંતિ। સંવિદાના એવાસ્મિન્ શ્રિયં દધતિ

તદાહુઃ – યદેતત્ સામ ગીયતે। અથ ક્વૈતસ્ય સામ્ન ઉક્થમ્। કા પ્રતિષ્ઠા। વ્યૃદ્ધં હિ તત્। યત્ સ્તુતમ્ અનનુશસ્તમ્ ઇતિ

ત્રયા દેવા એકાદશેતિ। એતદ્વા એતસ્ય સામ્ન ઉક્થમ્। એષા પ્રતિષ્ઠા

અથો ત્રયા દેવા એકાદશ ઇતિ ત્રયસ્ત્રિંશં ગ્રહં જુહોતિ। ત્રયા હિ દેવા એકાદશ ત્રયસ્ત્રિંશાઃ સુરાધસઃ ઇતિ। ત્રયસ્ત્રિંશદ્ધિ દેવાઃ। બૃહસ્પતિપુરોહિતાઃ ઇતિ। બ્રહ્મ વૈ બૃહસ્પતિઃ। બ્રહ્મપુરોહિતાઃ ઇત્યેવૈતદાહ। દેવસ્ય સવિતુઃ સવે ઇતિ। દેવેન સવિત્રા પ્રસૂતા ઇત્યેવૈતદાહ। દેવા દેવૈરવંતુ મા ઇતિ। દેવા હ્યેતં દેવૈરભિષિંચન્તિ

પ્રથમા દ્વિતીયૈઃ ઇતિ। પ્રથમા હ્યેતં દ્વિતીયૈરભિષિંચન્તિ। દ્વિતીયાસ્તૃતીયૈઃ ઇતિ। દ્વિતીયા હ્યેતં તૃતીયૈરભિષિંચન્તિ। તૃતીયાઃ સત્યેન ઇતિ। તૃતીયા હ્યેતં સત્યેનાભિષિંચન્તિ। સત્યં યજ્ઞેન ઇતિ। સત્યં હ્યેતં યજ્ઞેનાભિષિંચતિ। યજ્ઞો યજુર્ભિઃ ઇતિ। યજ્ઞો હ્યેતં યજુર્ભિરભિષિંચતિ। યજૂંષિ સામભિઃ ઇતિ। યજૂંષિ હ્યેતં સામભિરભિષિંચન્તિ। સામાનિ ઋગ્ભિઃ ઇતિ। સામાનિ હ્યેતમૃગ્ભિરભિષિઞ્ચન્તિ। ઋચઃ પુરોઽનુવાક્યાભિઃ ઇતિ। ઋચો હ્યેતં પુરોઽનુવાક્યાભિરભિષિંચન્તિ। પુરોઽનુવાક્યા યાજ્યાભિઃ ઇતિ। પુરોઽનુવાક્યા હ્યેતં યાજ્યાભિરભિષિંચન્તિ। યાજ્યા વષટ્કારૈઃ ઇતિ। યાજ્યા હ્યેતં વષટ્કારૈરભિષિંચન્તિ। વષટ્કારા આહુતિભિઃ ઇતિ। વષટ્કારા હ્યેતમાહુતિભિરભિષિંચન્તિ। આહુતયો મે કામાન્ સમર્દ્ધયન્તુ ભૂઃ સ્વાહા ઇતિ। તદેનમેતાભિર્દેવતાભિઃ પરોઽવરમભિષિચ્ય અથાસ્મા આહુતિભિઃ સર્વાન્ કામાન્ સમર્દ્ધયન્તિ। અથર્ત્વિક્ષૂપહવમિષ્ટ્વા ભક્ષયતિ। ઋતવો વા ઋત્વિજઃ। ઋતુષ્વેવૈતદુપહવમિચ્છતે

સ ભક્ષયતિ। લોમાનિ પ્રયતિર્મમ ત્વઙ્મ આનતિરાગતિઃ। માંસં મ ઉપનતિર્વસ્વસ્થિ મજ્જા મ આનતિઃ ઇતિ। પ્રેવ વા એષ લોકાંશ્ચ દેવતાશ્ચ વિશતિ। યઃ સૌત્રામણ્યાઽભિષિચ્યતે। તદેતદવાંતરામાત્માનમુપહ્વયતે। તથા કૃત્સ્ન એવ સર્વતનૂઃ સાંગઃ સંભવતિ