શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 12.8.1

૧૨.૮.૧
ઇન્દ્રસ્ય વૈ યત્રેન્દ્રિયાણિ વીર્યાણિ વ્યુદક્રામન્। તાનિ દેવા એતેનૈવ યજ્ઞેન પુનઃ સમદધુઃ। યત્પયોગ્રહાશ્ચ સુરાગ્રહાશ્ચ ગૃહ્યન્તે। ઇન્દ્રિયાણ્યેવાસ્મિન્ તદ્વીર્યાણિ સન્દધાતિ। ઉત્તરેઽગ્નૌ પયોગ્રહાન્ જુહ્વતિ। શુક્રેણૈવૈનં તત્સોમપીથેન સમર્દ્ધયતિ

સ જુહોતિ – સુરાવન્તં બર્હિષદં સુવીરમ્ ઇતિ। સુરાવાન્વા એષ બર્હિષદ્યજ્ઞો યત્સૌત્રામણી। બર્હિષૈવૈનં યજ્ઞેન સમર્દ્ધયતિ। યજ્ઞેન યજમાનમ્। દધાનાઃ સોમમ્ ઇતિ। સોમપીથમેવાસ્મિન્ દધતિ। દિવિ દેવતાસુ ઇતિ। દિવ્યેવૈનં દેવતાસુ દધતિ। મદેમેન્દ્રમ્ ઇતિ। મદાય વાવ સોમઃ। મદાય સુરા। ઉભાવેવ સોમમદં ચ સુરામદં ચાવરુન્ધે। યજમાનાઃ સ્વર્કાઃ ઇતિ। અર્કો વૈ દેવાનામન્નમ્। અન્નં યજ્ઞઃ। યજ્ઞેનૈવૈનમન્નાદ્યેન સમર્દ્ધયતિ। હુત્વા ભક્ષયન્તિ। સમૃદ્ધમેવાસ્ય તદ્ વર્દ્ધયન્તિ

સ ભક્ષયતિ – યમશ્વિના નમુચેરાસુરાદધિ ઇતિ। અશ્વિનૌ હ્યેતન્નમુચેરધ્યાહરતામ્। સરસ્વત્યસુનોદિંદ્રિયાય ઇતિ। સરસ્વતી હ્યેતમસુનોત્ ઇંદ્રિયાય। ઇમન્તં શુક્રં મધુમંતમિંદુમ્ ઇતિ। શુક્રો વા એષ મધુમાનિન્દુઃ યત્સોમઃ। સોમં રાજાનમિહ ભક્ષયામિ ઇતિ। સોમ એવાસ્ય રાજા ભક્ષિતો ભવતિ। દક્ષિણેઽગ્નૌ સુરાગ્રહાન્ જુહ્વતિ। પાપ્મનૈવૈનં તદ્ વ્યાવર્તયંતિ

સ જુહોતિ। યસ્તે રસઃ સંભૃત ઓષધીષુ ઇતિ। અપાં ચ વા એષ ઓષધીનાં ચ રસઃ। યત્સુરા। અપાં ચૈવૈનમેતદોષધીનાં ચ રસેન સમર્દ્ધયતિ। સોમસ્ય શુષ્મઃ સુરયા સુતસ્ય ઇતિ। ય એવ સોમે શુષ્મઃ। યઃ સુરાયામ્। તમેવાવરુંધે। તેન જિન્વ યજમાનં મદેન ઇતિ। તેન પ્રીણીહિ યજમાનં મદેન ઇત્યેવૈતદાહ। સરસ્વતીમશ્વિનાવિંદ્રમગ્નિમ્ ઇતિ। દેવતાભિરેવ યજ્ઞં સમર્દ્ધયતિ। દેવતાભિર્યજ્ઞેન યજમાનમ્। હુત્વા ભક્ષયંતિ। વ્યૃદ્ધમેવાસ્ય તત્સમર્દ્ધયતિ

સ ભક્ષયતિ। યદત્ર રિપ્તં રસિનઃ સુતસ્ય ઇતિ। સુતાસુતયોરેવ રસમવરુંધે।યદિંદ્રો અપિબચ્છચીભિઃ ઇતિ। ઇંદ્રો હ્યેતદપિબત્ શચીભિઃ। અહં તદસ્ય મનસા શિવેન ઇતિ। અશિવ ઇવ વા એષ ભક્ષઃ। યત્સુરા બ્રાહ્મણસ્ય। શિવમેવૈનમેતત્ કૃત્વાઽઽત્મન્ધત્તે। સોમં રાજાનમિહ ભક્ષયામિ ઇતિ। સોમ એવાસ્ય રાજા ભક્ષિતો ભવતિ

તદ્ધૈતત્ અન્યેઽધ્વર્યવઃ રાજાન્યં વા વૈશ્યં વા પરિક્રીણંતિ। સ એતત્ ભક્ષયિષ્યતીતિ। તદુ તથા ન કુર્યાત્। યો હ વા એતદ્ ભક્ષયતિ। તસ્ય હૈવ પિતૄન્ પિતામહાન્ એષ સોમપીથોઽન્વેતિ। દક્ષિણસ્યૈવાગ્નેસ્ત્રીનંગારાન્નિર્વર્ત્ય બહિષ્પરિધિ। તદેતાભિર્વ્યાહૃતિભિર્જુહુયાત્

પિતૃભ્યઃ સ્વધાયિભ્યઃ સ્વધા નમઃ ઇતિ। પિતૄનેવ પિતૃલોકે સ્વધાયાં દધાતિ। પિતામહેભ્યઃ સ્વધાયિભ્યઃ સ્વધા નમઃ ઇતિ। પિતામહાનેવ પિતામહલોકે સ્વધાયાં દધાતિ। પ્રપિતામહેભ્યઃ સ્વધાયિભ્યઃ સ્વધા નમઃ ઇતિ। પ્રપિતામહાનેવ પ્રપિતામહલોકે સ્વધાયાં દધાતિ

અપ આનીય નિનયતિ। અક્ષન્પિતરઃ ઇતિ। અન્નાદ્યમેવૈષુ દધાતિ। અમીમદન્ત પિતરઃ ઇતિ। મદયત્યેવૈનાન્। અતીતૃપન્ત પિતરઃ ઇતિ। તર્પયત્યેવૈનાન્। પિતરઃ શુંધધ્વમ્ ઇતિ। અનુપૂર્વમેવૈનાન્ સર્વાન્પાવયતિ। પવિત્રં વૈ સૌત્રામણી

ત્રિભિઃ પવિત્રૈઃ પાવયન્તિ। ત્રયો વા ઇમે લોકાઃ। એભિરેવૈનં લોકૈઃ પુનન્તિ

પાવમાનીભિઃ પાવયન્તિ। પવિત્રં વૈ પાવમાન્યઃ। પવિત્રેણૈવૈનં પુનન્તિ

તિસૃભિસ્તિસૃભિઃ પાવયન્તિ। ત્રયો વૈ પ્રાણાઃ। પ્રાણ ઉદાનો વ્યાનઃ। તૈરેવૈનં પુનન્તિ

નવભિઃ પાવયન્તિ। નવ વૈ પ્રાણાઃ। પ્રાણૈરેવૈનં પુનન્તિ। પ્રાણેષુ પુનઃ પૂતં પ્રતિષ્ઠાપયન્તિ

પવિત્રેણ પાવયન્તિ। અજાવિકસ્ય વા એતદ્ રૂપમ્। યત્ પવિત્રમ્। અજાવિકેનૈવૈનં પુનન્તિ

વાલેન પાવયન્તિ। ગોશ્વસ્ય વા એતદ્ રૂપમ્। યદ્વાલઃ। ગોશ્વેનૈવૈનં પુનન્તિ

હિરણ્યેન પાવયન્તિ। દેવાનાં વા એતદ્રૂપમ્। યદ્ધિરણ્યમ્। દેવાનામેવૈનં રૂપેણ પુનન્તિ

સુરયા પાવયન્તિ। સુરા હિ પૂતા। પૂતયૈવૈનં પુનન્તિ। તદ્યથા સુરા પૂયમાના વલ્કસેન વિવિચ્યતે। એવમેવૈતદ્ યજમાનઃ સર્વસ્માત્ પાપ્મનો નિર્મુચ્યતે। ય એવં વિદ્વાન્ સૌત્રામણ્યા યજતે। યો વૈતદેવં વેદ

તદાહુઃ –યાજયિતવ્યં સૌત્રામણ્યા ૩ ન યાજયિતવ્યા૩મિતિ। અનન્તરાયં હ્યેવાસ્ય સર્વં પાપ્માનમપઘ્નન્તીતિ। તદુ હ સ્માહ રેવોત્તરાસ્થપતિઃ પાટવશ્ચાક્રોઽપિ। પ્રદાનં પ્રદાય યાજયિતવ્યમેવ। આત્મા વૈ યજ્ઞસ્ય યજમાનઃ। અંગાનિ ઋત્વિજઃ। યત્ર વા આત્મા પૂતઃ। પૂતાનિ તત્રાંગાનિ। ઉભય એવ પુનતે। ઉભયે પાપ્માનમપઘ્નતે। તસ્માદપિ પ્રદાનં પ્રદાય યાજયિતવ્યમેવેતિ

પિતૃલોકં વા એતઽન્વવયન્તિ। યે દક્ષિણેઽગ્નૌ ચરન્તિ। આજ્યાહુતિં જુહોતિ। યજ્ઞો વા આજ્યમ્। યજ્ઞાદેવ યજ્ઞે પ્રતિતિષ્ઠન્તિ

સ જુહોતિ। યે સમાનાઃ સમનસઃ પિતરો યમરાજ્યે। તેષાં લોકઃ સ્વધા નમો યજ્ઞો દેવેષુ કલ્પતામ્ ઇતિ। પિતૄનેવ યમે પરિદધાતિ। અથો પિતૃલોકમેવ જયતિ। સર્વે યજ્ઞોપવીતાનિ કૃત્વા ઉત્તરમગ્નિમુપસમાયન્તિ। અયં વૈ લોક ઉત્તરોઽગ્નિઃ। અસ્મિન્નેવ લોકે પ્રતિતિષ્ઠન્તિ। આજ્યાહુતિં જુહોતિ। યજ્ઞો વા આજ્યમ્। યજ્ઞાદેવ યજ્ઞે પ્રતિતિષ્ઠન્તિ

સ જુહોતિ। યે સમાનાઃ સમનસો જીવા જીવેષુ મામકાઃ। તેષાં શ્રીર્મયિ કલ્પતામસ્મિન્ લોકે શતં સમાઃ ઇતિ। સ્વાનામેવ શ્રિયમવરુન્ધે અથો જ્યોગ્ જીવાતુમેવૈષુ દધાતિ। પયઃ સમન્વારબ્ધેષુ જુહોતિ। પ્રાણો વા અન્નં પયઃ। પ્રાણ એવ અન્નાદ્યેઽન્તતઃ પ્રતિતિષ્ઠન્તિ

સ જુહોતિ। દ્વે સૃતી અશૃણવં પિતૃણામહમ્ ઇતિ દ્વે વાવ સૃતી ઇત્યાહુઃ દેવાનાં ચૈવ પિતૄણાં ચેતિ। તાભ્યામિદં વિશ્વમેજત્ સમેતિ ઇતિ। તાભ્યાં હીદં સર્વમેજત્સમેતિ। યદન્તરા પિતરં માતરં ચ ઇતિ। અસૌ વૈ પિતા। ઇયં માતા। આભ્યામેવ પિતૄન્ દેવલોકમપિનયતિ। એકાકી હુતોચ્છિષ્ટં ભક્ષયતિ। એકધેવ શ્રિયમાત્મન્ ધત્તે। શ્રીર્હિ પયઃ

સ ભક્ષયતિ। ઇદં હવિઃ પ્રજનનં મે અસ્તુ ઇતિ। પ્રજનનં હિ। યદિ પયો યદિ સોમઃ। દશવીરમ્ ઇતિ । પ્રાણા વૈ દશ વીરાઃ। પ્રાણાનેવાત્મન્ધત્તે। સર્વગણમ્ ઇતિ । અઙ્ગાનિ વૈ સર્વે ગણાઃ। અંગાન્યેવાત્મન્ ધત્તે। સ્વસ્તય આત્મસનિ ઇતિ। આત્માનમેવ સનોતિ। પ્રજાસનિ ઇતિ। પ્રજામેવ સનોતિ। પશુસનિ ઇતિ। પશૂનેવ સનોતિ। લોકસનિ ઇતિ। લોકાય વૈ યજતે। તમેવ જયતિ। અભયસનિ ઇતિ। સ્વર્ગો વૈ લોકોઽભયમ્। સ્વર્ગ એવ લોકેઽન્તતઃ પ્રતિતિષ્ઠતિ। અગ્નિઃ પ્રજાં બહુલાં મે કરોત્વન્નં પયો રેતો અસ્માસુ ધત્ત ઇતિ। હિરણ્યેન માર્જયન્તે। અમૃતં વૈ હિરણ્યમ્। અમૃત એવાંતતઃ પ્રતિતિષ્ઠન્તિ