શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 12.6.1

૧૨.૬.૧.
અથ જ્યોતિષ્ટોમપ્રાયશ્ચિત્તબ્રાહ્મણમ્
સોમો વૈ રાજા યજ્ઞઃ પ્રજાપતિઃ। તસ્યૈતાસ્તન્વઃ। યા એતા દેવતાઃ। યા એતા આહુતીર્જુહોતિ

સ યદ્યજ્ઞસ્યાર્છેત્। યાં તત્પ્રતિ દેવતાં મન્યેત। તામનુસમીક્ષ્ય જુહુયાત્। યદિ દીક્ષોપસત્સ્વાહવનીયે। યદિ પ્રસુત આગ્નીધ્રે। વિ વાઽએતત્ યજ્ઞસ્ય પર્વ સ્રંસતે – યત્ હ્વલતિ। સા યૈવ તર્હિ તત્ર દેવતા ભવતિ। તયૈવૈતત્ દેવતયા યજ્ઞમ્ભિષજ્યતિ। તયા દેવતયા યજ્ઞં પ્રતિસંદધાતિ

સ યદ્યેનં મનસાઽભિધ્યાતો યજ્ઞો નોપનમેત્। પરમેષ્ઠિને સ્વાહા ઇતિ જુહુયાત્ પરમેષ્ઠી હિ સ તર્હિ ભવતિ। અપ પાપ્માનં હતે। ઉપૈનં યજ્ઞો નમતિ

અથ યદ્યેનં વાચાઽભિવ્યાહૃતો યજ્ઞો નોપનમેત્। પ્રજાપતયે સ્વાહા ઇતિ જુહુયાત્। પ્રજાપતિર્હિ સ તર્હિ ભવતિ। અપ પાપ્માનં હતે। ઉપૈનં યજ્ઞો નમતિ

અથ યસ્ય રાજાનમચ્છેત્ત્વા નાહરન્ત એયુઃ। અન્ધસે સ્વાહા ઇતિ જુહુયાત્। અન્ધો હિ સ તર્હિ ભવતિ। અપ પાપ્માનં હતે। ઉપૈનં યજ્ઞો નમતિ

અથ યદિ સાતઃ કિંચિદાપદ્યેત। સવિત્રે સ્વાહા ઇતિ જુહુયાત્। સવિતા હિ સ તર્હિ ભવતિ। અપ પાપ્માનં હતે। ઉપૈનં યજ્ઞો નમતિ

અથ યદિ દીક્ષાસુ કિંચિદાપદ્યેત। વિશ્વકર્મણે સ્વાહા ઇતિ જુહુયાત્। વિશ્વકર્મા હિ સ તર્હિ ભવતિ। અપ પાપ્માનં હતે। ઉપૈનં યજ્ઞો નમતિ

અથ યદિ સોમક્રયણ્યાં કિંચિદાપદ્યેત। પૂષ્ણે સ્વાહા ઇતિ જુહુયાત્। પૂષા હિ સ તર્હિ ભવતિ। અપ પાપ્માનં હતે। ઉપૈનં યજ્ઞો નમતિ

અથ યદિ ક્રયાયોપોત્થિતઃ કિંચિદાપદ્યેત। ઇન્દ્રાય ચ મરુદ્ભ્યશ્ચ સ્વાહા ઇતિ જુહુયાત્। ઇન્દ્રશ્ચ હ સ તર્હિ મરુતશ્ચ ભવતિ। અપ પાપ્માનં હતે। ઉપૈનં યજ્ઞો નમતિ

અથ યદિ પણ્યમાનઃ કિંચિદાપદ્યેત। અસુરાય સ્વાહા ઇતિ જુહુયાત્। અસુરો હિ સ તર્હિ ભવતિ। અપ પાપ્માનં હતે। ઉપૈનં યજ્ઞો નમતિ

અથ યદિ ક્રીતઃ કિંચિદાપદ્યેત। મિત્રાય સ્વાહા ઇતિ જુહુયાત્। મિત્રો હિ સ તર્હિ ભવતિ। અપ પાપ્માનં હતે। ઉપૈનં યજ્ઞો નમતિ

અથ યદ્યૂરાવાસન્નઃ કિંચિદાપદ્યેત। વિષ્ણવે શિપિવિષ્ટાય સ્વાહા ઇતિ જુહુયાત્। વિષ્ણુર્હિ સ તર્હિ શિપિવિષ્ટો ભવતિ। અપ પાપ્માનં હતે। ઉપૈનં યજ્ઞો નમતિ

અથ યદિ પર્યુહ્યમાણઃ કિંચિદાપદ્યેત। વિષ્ણવે નરંધિષાય સ્વાહા ઇતિ જુહુયાત્। વિષ્ણુર્હિ સ તર્હિ નરન્ધિષો ભવતિ। અપ પાપ્માનં હતે। ઉપૈનં યજ્ઞો નમતિ

અથ યદ્યાગતઃ કિંચિદાપદ્યેત। સોમાય સ્વાહા ઇતિ જુહુયાત્। સોમો હિ સ તર્હિ ભવતિ। અપ પાપ્માનં હતે। ઉપૈનં યજ્ઞો નમતિ

અથ યદ્યાસંદ્યામાસન્નઃ કિંચિદાપદ્યેત। વરુણાય સ્વાહા ઇતિ જુહુયાત્। વરુણો હિ સ તર્હિ ભવતિ। અપ પાપ્માનં હતે। ઉપૈનં યજ્ઞો નમતિ

અથ યદ્યાગ્નીધ્રગતઃ કિંચિદાપદ્યેત। અગ્નયે સ્વાહા ઇતિ જુહુયાત્। અગ્નિર્હિ સ તર્હિ ભવતિ। અપ પાપ્માનં હતે। ઉપૈનં યજ્ઞો નમતિ

અથ યદિ હવિર્દ્ધાનગતઃ કિંચિદાપદ્યેત। ઇન્દ્રાય સ્વાહા ઇતિ જુહુયાત્। ઇન્દ્રો હિ સ તર્હિ ભવતિ। અપ પાપ્માનં હતે। ઉપૈનં યજ્ઞો નમતિ

અથ યદુપાવહ્રિયમાણઃ કિંચિદાપદ્યેત। અથર્વણે સ્વાહા ઇતિ જુહુયાત્। અથર્વા હિ સ તર્હિ ભવતિ। અપ પાપ્માનં હતે। ઉપૈનં યજ્ઞો નમતિ

અથ યદ્યંશુષુ ન્યુપ્તઃ કિંચિદાપદ્યેત। વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યઃ સ્વાહા ઇતિ જુહુયાત્। વિશ્વે હિ સ તર્હિ દેવા ભવતિ। અપ પાપ્માનં હતે। ઉપૈનં યજ્ઞો નમતિ

અથ યદ્યાપ્યાય્યમાનઃ કિંચિદાપદ્યેત। વિષ્ણવ આપ્રીતપાય સ્વાહા ઇતિ જુહુયાત્। વિષ્ણુર્હિ સ તર્હ્યાપ્રીતપા ભવતિ। અપ પાપ્માનં હતે। ઉપૈનં યજ્ઞો નમતિ

અથ યદ્યભિષૂયમાણઃ કિંચિદાપદ્યેત। યમાય સ્વાહા ઇતિ જુહુયાત્। યમો હિ સ તર્હિ ભવતિ। અપ પાપ્માનં હતે। ઉપૈનં યજ્ઞો નમતિ

અથ યદિ સંભ્રિયમાણઃ કિઞ્ચિદાપદ્યેત। વિષ્ણવે સ્વાહા ઇતિ જુહુયાત્। વિષ્ણુર્હિ સ તર્હિ ભવતિ। અપ પાપ્માનં હતે। ઉપૈનં યજ્ઞો નમતિ

અથ યદિ પૂયમાનઃ કિંચિદાપદ્યેત। વાયવે સ્વાહા ઇતિ જુહુયાત્। વાયુર્હિ સ તર્હિ ભવતિ। અપ પાપ્માનં હતે। ઉપૈનં યજ્ઞો નમતિ

અથ યદિ પૂતઃ કિંચિદાપદ્યેત। શુક્રાય સ્વાહા ઇતિ જુહુયાત્। શુક્રો હિ સ તર્હિ ભવતિ। અપ પાપ્માનં હતે। ઉપૈનં યજ્ઞો નમતિ

અથ યદિ ક્ષીરશ્રીઃ કિંચિદાપદ્યેત। શુક્રાય સ્વાહા ઇતિ જુહુયાત્। શુક્રો હિ સ તર્હિ ભવતિ। અપ પાપ્માનં હતે। ઉપૈનં યજ્ઞો નમતિ

અથ યદિ સક્તુશ્રીઃ કિંચિદાપદ્યેત। મંથિને સ્વાહા ઇતિ જુહુયાત્। મંથી હિ સ તર્હિ ભવતિ। અપ પાપ્માનં હતે। ઉપૈનં યજ્ઞો નમતિ

અથ યદિ ચમસેષૂન્નીતઃ કિંચિદાપદ્યેત। વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યઃ સ્વાહા ઇતિ જુહુયાત્। વિશ્વે હિ સ તર્હિ દેવા ભવતિ। અપ પાપ્માનં હતે। ઉપૈનં યજ્ઞો નમતિ

અથ યદિ હોમાયોદ્યતઃકિંચિદાપદ્યેત। અસવે સ્વાહા ઇતિ જુહુયાત્। અસુર્હિ સ તર્હિ ભવતિ। અપ પાપ્માનં હતે। ઉપૈનં યજ્ઞો નમતિ

અથ યદિ હૂયમાનઃ કિંચિદાપદ્યેત। રુદ્રાય સ્વાહા ઇતિ જુહુયાત્। રુદ્રો હિ સ તર્હિ ભવતિ। અપ પાપ્માનં હતે। ઉપૈનં યજ્ઞો નમતિ

અથ યદ્યભ્યાવૃત્તઃ કિંચિદાપદ્યેત। વાતાય સ્વાહા ઇતિ જુહુયાત્। વાતો હિ સ તર્હિ ભવતિ। અપ પાપ્માનં હતે। ઉપૈનં યજ્ઞો નમતિ

અથ યદિ પ્રતિખ્યાતઃ કિંચિદાપદ્યેત। નૃચક્ષસે સ્વાહા ઇતિ જુહુયાત્। નૃચક્ષા હિ સ તર્હિ ભવતિ। અપ પાપ્માનં હતે। ઉપૈનં યજ્ઞો નમતિ

અથ યદિ ભક્ષ્યમાણઃ કિંચિદાપદ્યેત। ભક્ષાય સ્વાહા ઇતિ જુહુયાત્। ભક્ષો હિ સ તર્હિ ભવતિ। અપ પાપ્માનં હતે। ઉપૈનં યજ્ઞો નમતિ

અથ યદિ નારાશંસેષુ સન્નઃ કિંચિદાપદ્યેત। પિતૃભ્યો નારાશંસેભ્યઃ સ્વાહા ઇતિ જુહુયાત્। પિતરો હિ સ તર્હિ નારાશંસા ભવતિ। અપ પાપ્માનં હતે। ઉપૈનં યજ્ઞો નમતિ

અથ યદ્યવભૃથાયોદ્યતઃ કિંચિદાપદ્યેત। સિંધવે સ્વાહા ઇતિ જુહુયાત્। સિંધુર્હિ સ તર્હિ ભવતિ। અપ પાપ્માનં હતે। ઉપૈનં યજ્ઞો નમતિ

અથ યદ્યભ્યવહ્રિયમાણઃ કિંચિદાપદ્યેત। સમુદ્રાય સ્વાહા ઇતિ જુહુયાત્। સમુદ્રો હિ સ તર્હિ ભવતિ। અપ પાપ્માનં હતે। ઉપૈનં યજ્ઞો નમતિ

અથ યદિ પ્રપ્લુતઃ કિંચિદાપદ્યેત। સલિલાય સ્વાહા ઇતિ જુહુયાત્। સલિલો હિ સ તર્હિ ભવતિ। અપ પાપ્માનં હતે। ઉપૈનં યજ્ઞો નમતિ

તા વા એતાશ્ચતુસ્ત્રિંશતમાજ્યાહુતીર્જુહોતિ। ત્રયસ્ત્રિંશદ્વૈ દેવાઃ। પ્રજાપતિશ્ચતુસ્ત્રિંશઃ। એતદુ સર્વૈર્દેવૈર્યજ્ઞં ભિષજ્યતિ। સર્વૈર્દેવૈર્યજ્ઞં પ્રતિસંદધાતિ

તા બ્રહ્મૈવ જુહુયાત્। નાબ્રહ્મા। બ્રહ્મા વૈ યજ્ઞસ્ય દક્ષિણત આસ્તે। બ્રહ્મા યજ્ઞં દક્ષિણતો ગોપાયતિ। યદિ તુ બ્રહ્મા ન વિદ્યાત્। અપિ ય એવ કશ્ચ વિદ્યાત્। સ જુહુયાત્। બ્રહ્માણં ત્વામંત્ર્ય। બ્રહ્મણાઽતિસૃષ્ટઃ। તાસાં વા એતાસાં વ્યાહૃતીનાં બન્ધુતા। વસિષ્ઠો હ વિરાજં વિદાંચકાર। તાં હેન્દ્રોઽભિદધ્યૌ

સ હોવાચ – ઋષે વિરાજં હ વૈ વેત્થ। તાં મે બ્રૂહીતિ। સ હોવાચ – કિં મમ તતઃ સ્યાદિતિ। સર્વસ્ય ચ તે યજ્ઞસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તિં બ્રૂયામ્। રૂપં ચ ત્વા દર્શયેય ઇતિ। સ હોવાચ – યન્નુ મે સર્વસ્ય યજ્ઞસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તિં બ્રૂયાઃ। કિમુ ન સ્યાત્। યં ત્વં રૂપં દર્શયેથા ઇતિ। જીવસ્વર્ગ એવાસ્માલ્લોકાત્પ્રેયાદિતિ

તતો હૈતામૃષિરિન્દ્રાય વિરાજમુવાચ। ઇયં વૈ વિરાડિતિ। તસ્માદ્યોઽસ્યૈ ભૂયિષ્ઠં લભતે। સ એવ શ્રેષ્ઠો ભવતિ

અથ હૈતામિંદ્ર ઋષયે પ્રાયશ્ચિત્તિમુવાચ। અગ્નિહોત્રાદગ્ર આ મહત ઉક્થાત્। તા હ સ્મૈતાઃ પુરા વ્યાહૃતીર્વસિષ્ઠા એવ વિદુઃ। તસ્માદ્ધ સ્મ પુરા વાસિષ્ઠ એવ બ્રહ્મા ભવતિ। યતસ્ત્વેના અપ્યેતર્હિ ય એવ કશ્ચાધીતે। તતોઽપ્યેતર્હિ ય એવ કશ્ચ બ્રહ્મા ભવતિ। સ હ વૈ બ્રહ્મા ભવિતુમર્હતિ। સ વા બ્રહ્મન્નિત્યામન્ત્રિતઃ પ્રતિશૃણુયાત્। ય એવમેતા વ્યાહૃતીર્વેદ

ઇતિ તૃતીયપ્રપાઠકે પ્રથમં બ્રાહ્મણમ્॥
સમાપ્તાનિ પ્રાયશ્ચિત્તાનિ॥