શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 12.5

બ્રાહ્મણ ૧
૧-પ્રોષિતસ્યાગ્નિહોત્રિણો મરણે શ્રુતે તન્મૃતદેહસ્યાસ્થ્નામાગમનં યાવત્તાવદ્ગૃહે સાયમ્પ્રાતર્હોમયોર્વિશેષેતિકર્તવ્યતાયા અભિધાનં, તત્રૈકેષાં મતેન યાવદસ્થ્નામાગમનં તાવદગ્નિહોત્રં હોતવ્યમિતિપુનરેકેષાં મતેન હોમવેલાયાં સમુપસ્થિતાયાં કેવલમગ્નયઃ સન્દીપનીયા ન તુ હોતવ્યાઃ કિઞ્ચાસ્થ્નામાગમનકાલં પ્રતીક્ષ્ય સ્થાતવ્યમિતિ-પુનરેકેષાં મતેનારણ્યોરગ્ની સમારોહ્યાગ્નિહોત્રં સ્થગિતવ્યમાહૃતે ચાસ્થનિ પુનર્નિર્મન્થેદિતિ-એવં વિભિન્નૈકદેશીયં પક્ષત્રયં પ્રતિપાદ્ય તત્પક્ષત્રયમપિ સકારણં પ્રત્યાખ્યાય નીવાન્યાં દુગ્ધ્વા તેન પયસા યાવદસ્થ્નામાગમનં તાવત્પ્રત્યહં સાયમ્પ્રાતર્હોમૌ હોતવ્યાવિતિ સ્વમતસ્ય સકારણં સાર્થવાદં સોપમં નિરૂપણં, પ્રાચીનાવીતિના દોહો ન તુ યજ્ઞોપવીતિના-નાઙ્ગારેષ્વધિશ્રયણં કિન્તુગાર્હપત્યાદુષ્ણં ભસ્મ દક્ષિણતો નિરુહ્ય તસ્મિન્નધિશ્રયણં-સકૃદુદ્વાસનં ન ત્રિઃનોપરિષ્ટાત્સમિધં ધારયિત્વા સ્રુચો હરણં કિન્ત્વધસ્તાત્સમિધં ધારયિત્વા સ્રુચો હરણમ્-આહરણં ચ ગાર્હપત્યમુત્તરેણ ન કિન્તુ ગાર્હપત્યં દક્ષિણેન-પરિસ્તરણાર્થાનિ કુશતૃણાન્યુદીચીનાગ્રાણિ ન કિન્તુ દક્ષિણાગ્રાણિ-આહવનીયે સમિધમભ્યાધાય સવ્યં જાન્વાચ્ય સકૃદેવ તૂષ્ણીં ન્યક્પર્યસનં-ઇત્યાદિમૃતકાગ્નિહોત્રોપચારાણાં પ્રદર્શનમ્ , અવજ્યોતનાપઃપ્રત્યાનયનોન્નયનપ્રૈષચતુરુન્નયનાદિ ઉદિઙ્ગનોપમાર્જનપ્રાસનોદુક્ષણસમિદાધાનાદિ ચ જીવદગ્નિહોત્રોપચારાશ્ચ ન કર્તવ્યા ઇતિ નિષેધકથનં, પ્રોષિતસ્ય મૃતસ્યાગ્નિહોત્રિણોઽદગ્ધ્વાઽઽહરણમાહૃતસ્ય ચાગ્નિભિઃ સઙ્ઘ્રાપણમિત્યેકીયં મતં સકારણં પ્રત્યાખ્યાય સ્વમતેન તં પ્રોષિતં મૃતમગ્નિહોત્રિણં લૌકિકાગ્નિના દગ્ધ્વા તદીયાસ્થીન્યાહૃત્ય કૃષ્ણાજિને ન્યુપ્ય પુરુષવિધિં વિધાયોર્ણાભિઃ પ્રચ્છાદ્યાજ્યેનાભિઘાર્ય તતસ્તં સ્વાગ્નિભિર્દહેદિતિ દાહકલ્પવિધાનં, તત્ર દાહે કેષાઞ્ચન મતેન ગ્રામાગ્નિના દાહઃ-કેષાઞ્ચન મતેન પ્રદવ્યેનાગ્નિના દાહઃ-કેષાઞ્ચન મતેનોલ્મુક્યેનાગ્નિના દાહઃ - કેષાઞ્ચન મતેનાન્તરેણાગ્નીંશ્ચિતિં ચ ચિત્વા તમગ્નિભિઃ સન્દહેદિતિ વિભિન્નૈકદેશીયમતચતુષ્ટયસ્ય કિમપિ કિમપ્યનિષ્ટફલં પ્રદર્શ્ય તેન તેન કારણેન નિરાકરણપ્રદર્શનં ચેત્યાદિ.
બ્રાહ્મણ ૨ અપ્રોષિતસ્ય પ્રેતસ્યાગ્નિહોત્રિણોઽન્ત્યકર્મ
૨-અપ્રોષિતસ્ય પ્રેતસ્યાગ્નિહોત્રિણોઽન્ત્યકર્મ - તત્રાદૌ પ્રેતોઽગ્નિહોત્રી સમારૂઢનિર્મથિતૈરગ્નિભિર્દગ્ધવ્ય ઇત્યમું નાકર્ષિસમ્મતં પક્ષં સપ્રકારકમુપન્યસ્ય તસ્ય કારણનિર્દેશપુરઃસરં નિરસનં, સપ્રકારકં સન્તાપજાગ્નીનામુત્પાદનં પ્રતિપાદ્ય તૈરેવ સન્તાપજાગ્નિભિરેનં પ્રેતમગ્નિહોત્રિણં સન્દહેદિતિ સ્વસમ્મતપક્ષસ્ય નિરૂપણમ્, ઉક્તેઽર્થે મન્ત્રબ્રાહ્મણયોરુભયોઃ સમ્મતિરસ્તીતિ પ્રદર્શનં, તત એનં મૃતમગ્નિહોત્રિણં વિપુરીષં કુર્યાદિતીમં પક્ષં સાર્થવાદં સકારણમુપન્યસ્ય તં સકારણમેવ નિરસ્ય ચ તં મૃતં યજમાનમન્તરતઃ પ્રક્ષાલ્યાજ્યેનાક્ત્વા મેધ્યં કુર્યાદિતિ સ્વકીયપક્ષસ્ય પ્રતિષ્ઠાપનમ્, અસ્ય મૃતસ્યાગ્નિહોત્રિણઃ સપ્તસુ પ્રાણાયતનેષુ સપ્ત હિરણ્યશકલાન્પ્રત્યસ્યેદિતિ સાર્થવાદં વિધાનમ્, અસ્ય મૃતસ્યાગ્નિહોત્રિણઃ પ્રત્યઙ્ગેષુ પાત્રવિશેષપ્રતિપત્તેઃ સપ્રકારકમભિધાનમ્ ,ઉક્તાયાઃ પાત્રપ્રતિપત્તેઃ ફલકથનં, સન્તાપજૈરગ્નિભિર્દાહે ચ ફલકથનં, તત્ર યદિ ગાર્હપત્યઃ પૂર્વઃ પ્રાપ્નુયાત્તદા યત્ફલં લબ્ધં ભવતિ તસ્યાભિધાનં, યદા ચાહવનીયઃ પૂર્વઃ પ્રાપ્નુયાત્તદા યત્ફલં ભવેત્તસ્ય નિરૂપણં, યદિ ચાન્વાહાર્યપચનઃ પૂર્વઃ પ્રાપ્નુયાત્તદા યત્ફલં લભ્યેત તસ્ય પ્રતિપાદનં, યદિ ચ સર્વે સકૃત્પ્રાપ્નુયુસ્તદા યત્ફલમુત્પદ્યતે તસ્યાભિધાનં, ચિતૌ હુયમાને યજમાનશરીરે આહુતિત્વમારોપ્ય તયાઽઽહુત્યાઽસ્ય સ્વર્ગો લોકો જિતો ભવત્યમૃતમયશ્ચ સમ્ભવતીતિ ફલોપવર્ણનં, યાન્યશ્મમયાનિ મૃન્મયાનિ ચ પાત્રાણિ તાનિ બ્રાહ્મણાય દદ્યાદિતીમં પક્ષમભિધાયાસ્મિંશ્ચ પક્ષે પ્રતિગ્રહીતારં શવોદ્વહં જના વદિષ્યન્તીત્યનિષ્ટત્વં દર્શયિત્વા ઽપ્સુ તેષાં સર્વેષાં પાત્રાણામવહરણં વિધેયમિતિ પક્ષાન્તરનિરૂપણં, તતઃ પુત્રેણ ભ્રાત્રાઽન્યેન કેનચિદ્બ્રાહ્મણેન વા એકાસ્સ્જ્યાહુતિઃ “ અસ્માત્ત્વમધિ જાતોઽસિ" ઇત્યનેન મન્ત્રેણ હોતવ્યેતિ નિરૂપણમ્, અનપેક્ષમેત્યાપ ઉપસ્પૃશેયુરિત્યેતન્નિરૂપણં ચેત્યાદિ,