શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 12.4.1

૧૨.૪.૧
દીર્ઘસત્રં વા એત ઉપયંતિ। યેઽગ્નિહોત્રં જુહ્વતિ। એતદ્વૈ જરામર્યં સત્રમ્। યદગ્નિહોત્રમ્। જરયા વા હ્યેવાસ્માન્મુચ્યંતે મૃત્યુના વા

તદાહુઃ – યદેતસ્ય દીર્ઘસત્રિણોઽગ્નિહોત્રં જુહ્વતોઽન્તરેણાગ્ની। યુક્તં વા વિવાયાત્। સં વા ચરેયુઃ। કિં તત્ર કર્મ। કા પ્રાયશ્ચિત્તિરિતિ। કુર્વીત હૈવ નિષ્કૃતિમ્। અપીષ્ટ્યા યજેત। તદુ તન્નાદ્રિયેત। ઇમાન્વા એષ લોકાનનુ વિતનુતે। યોઽગ્ની આધત્તે

તસ્યાયમેવ લોકો ગાર્હપત્યઃ। અન્તરિક્ષલોકોઽન્વાહાર્યપચનઃ। અસૌ લોક આહવનીયઃ। કામં ન્વા એષુ લોકેષુ વયાંસિ યુક્તં ચા યુક્તં ચ સંચરન્તિ। સ યદિ હાસ્યાપ્યંતરેણ ગ્રામોઽગ્નીન્ વિયાયાત્। નૈવ મે કાચનાર્તિરસ્તિ। ન રિષ્ટિઃ। ઇતિ હવૈ વિદ્યાત્

ત્રયો હ ત્વાવ પશવોઽમેધ્યાઃ – દુર્વરાહઃ, ઐડકઃ, શ્વા। તેષાં યદ્યધિશ્રિતેઽગ્નિહોત્રેઽન્તરેણ કશ્ચિત્સંચરેત્, કિં તત્ર કર્મ, કા પ્રાયશ્ચિત્તિરિતિ। તદ્ધૈકે – ગાર્હપત્યાદ્ભસ્મોપહત્યાહવનીયાન્નિવપન્તો યન્તિ। ઇદં વિષ્ણુર્વિચક્રમે ઇત્યેતયર્ચા। યજ્ઞો વૈ વિષ્ણુઃ। તદ્યજ્ઞેનૈવ યજ્ઞમનુસન્તન્મઃ। ભસ્મનાઽસ્ય પદમપિ વપામ ઇતિ વદન્તઃ। તદુ તથા ન કુર્યાત્। યો હૈનં તત્ર બ્રૂયાત્। આસાં ન્વા અયં યજમાનસ્યાવાપ્સીત્। ક્ષિપ્રે પરમા સા નાવપ્સ્યતે। જ્યેષ્ઠગૃહ્યં રોત્સ્યતીતિ। ઈશ્વરો હ તથૈવ સ્યાત્

ઇત્થમેવ કુર્યાત્। ઉદસ્થાલીં વૈવોદકમણ્ડલું વાઽઽદાય। ગાર્હપત્યાદગ્ર આહવનીયાન્નિનયન્નિયાત્। ઇદં વિષ્ણુર્વિચક્રમે ઇત્યેતયૈવર્ચા। યજ્ઞો વૈ વિષ્ણુઃ। તદ્યજ્ઞેનૈવ યજ્ઞમનુસંતનોતિ। યદ્વૈ યજ્ઞસ્ય રિષ્ટમ્। યદશાન્તમ્। આપો વૈ તસ્ય સર્વસ્ય શાન્તિઃ। અદ્ભિરેવૈનત્તચ્છાંત્યા શમયતિ। એતદેવ તત્ર ચ કર્મ

તદાહુઃ – યસ્યાગ્નિહોત્રં દોહ્યમાનં સ્કન્દેત્। કિં તત્ર કર્મ। કા પ્રાયશ્ચિત્તિરિતિ। સ્કન્નપ્રાયશ્ચિત્તેનાભિમૃશ્ય। અદ્ભિરુપનિનીય પરિશિષ્ટેન જુહુયાત્। યદ્યુ નીચી સ્થાલી સ્યાત્। યદિ વા ભિદ્યેત। સ્કન્નપ્રાયશ્ચિત્તેનૈવાભિમૃશ્ય અદ્ભિરુપનિનીય। યદન્યદ્વિંદેત્ – તેન જુહુયાત્

અથ યત્ર સ્કન્નં સ્યાત્। તદભિમૃશેત્ અસ્કન્નધિત પ્રાજનિ ઇતિ। યદા વૈ સ્કન્દતિ। અથ ધીયતે। યદા ધીયતે। અથ પ્રજાયતે। યોનિર્વા ઇયમ્। રેતઃ પયઃ। તદસ્યાં યોનૌ રેતો દધાતિ। અનુષ્ઠ્યા હાસ્ય રેતઃ સિક્તં પ્રજાયતે। ય એવમેતદ્વેદ। અમુતો વૈ દિવો વર્ષતિ। ઇહૌષધયો વનસ્પતયઃ પ્રજાયન્તે। પુરુષાદ્રેતઃ સ્કન્દતિ। પશુભ્યસ્તત ઇદં સર્વં પ્રજાયતે। તદ્વિદ્યાત્। ભૂયસી મે પ્રજાતિરભૂત્। બહુઃ પ્રજયા પશુભિર્ભવિષ્યામિ। શ્રેયાન્ ભવિષ્યામીતિ

અથ યત્રાવભિન્નં સ્યાત્। તદુદસ્થાલીં વૈ વા ઉદકમણ્ડલું વા નિનયેત્। યદ્વૈ યજ્ઞસ્ય રિષ્ટમ્। યદશાન્તમ્। આપો વૈ તસ્ય સર્વસ્ય શાન્તિઃ। અદ્ભિરેવૈનત્તચ્છાંત્યા શમયતિ। ભૂર્ભુવઃ સ્વઃ ઇત્યેતાભિર્વ્યાહૃતિભિઃ। એતા વૈ વ્યાહૃતયઃ સર્વપ્રાયશ્ચિત્તીઃ। તદનેન સર્વેણ પ્રાયશ્ચિત્તિં કુરુતે। તાનિ કપાલાનિ સંચિત્ય। યત્ર ભસ્મોદધૃતં સ્યાત્। તન્નિવપેત્। એતદેવ તત્ર કર્મ

તદાહુઃ – યસ્યાગ્નિહોત્રી દોહ્યમાનોપવિશેત્। કિં તત્ર કર્મ। કા પ્રાયશ્ચિત્તિરિતિ। તાં હૈકે યજુષોત્થાપયન્તિ। ઉદસ્થાદ્દેવ્યદિતિઃ ઇતિ। ઇયં વા અદિતિઃ। ઇમામેવાસ્મા એતદુત્થાપયામ ઇતિ વદન્તઃ। આયુર્યજ્ઞપતાવધાત્ ઇતિ। આયુરેવાસ્મિંસ્તદ્દધ્મ ઇતિ વદન્તઃ। ઇન્દ્રાય કૃણ્વતી ભાગમ્ ઇતિ। ઇન્દ્રિયમેવાસ્મિંસ્તદ્દધ્મ ઇતિ વદન્તઃ। મિત્રાય વરુણાય ચ ઇતિ। પ્રાણોદાનૌ વૈ મિત્રાવરુણૌ। પ્રાણોદાનાવેવાસ્મિંસ્તદ્દધ્મ ઇતિ વદન્તઃ। તાં તસ્યામાહુત્યાં બ્રાહ્મણાય દદ્યાત્, યમનભ્યાગમિષ્યન્મન્યેત। આર્તિં વા એષા પાપ્માનં યજમાનસ્ય પ્રતિદૃશ્યોપાવિક્ષત્। આર્તિમેવાસ્મિંસ્તત્પાપ્માનં પ્રતિમુંચામ ઇતિ વદન્તઃ

તદુ હોવાચ યાજ્ઞવલ્ક્યઃ। અશ્રદ્દધાનેભ્યો હૈભ્યો ગૌરપક્રામતિ। આર્ત્યો વા આહુતિં વિધ્યન્તિ। ઇત્થમેવ કુર્યાત્। દણ્ડેનૈવૈનાં વિપિષ્યોત્થાપયેદિતિ। તદ્યથૈવાદઃ ધાવયતોઽશ્વો વાઽશ્વતરો વા ગદાયેત। બલીવર્દો વા યુક્તઃ। તેન દણ્ડપ્રજિતેન તોત્ત્રપ્રજિતેન યમધ્વાનં સમીપ્સતિ તં સમશ્નુતે। એવમેવૈતયા દણ્ડપ્રજિતયા તોત્ત્રપ્રજિતયા યં સ્વર્ગં લોકં સમીપ્સતિ તં સમશ્નુતે

અથ હોવાચારુણિઃ। દ્યૌર્વા એતસ્યાગ્નિહોત્રસ્યાગ્નિહોત્રી। અયમેવ વત્સઃ। યોઽયં પવતે। ઇયમેવાગ્નિહોત્રસ્થાલી। ન વા એવં વિદુષોઽગ્નિહોત્રી નશ્યતિ। ક્વ હ્યસૌ નશ્યેત્। નૈવં વિદુષોઽગ્નિહોત્રી। વત્સો નશ્યતિ। ક્વ હ્યેષ નશ્યેત્। નૈવં વિદુષોઽગ્નિહોત્રસ્થાલી ભિદ્યતે। ક્વ હીયં ભિદ્યેત। શ્રિયો વૈ પર્જન્યો વર્ષતિ। તદ્વિદ્યાત્। શ્રેમાણં મે મહિમાનમધારયમાણોપાવિક્ષત્। શ્રેયાન્ ભવિષ્યામીતિ। તામાત્મન્યેવ કુર્વીત। આત્મન્યેવ તચ્છ્રિયં ધત્તે। ઇતિ હ સ્માહારુણિઃ। એતદેવ તત્ર કર્મ

તદાહુઃ યસ્યાગ્નિહોત્રી દોહ્યમાના વાશ્યેત। કિં તત્ર કર્મ। કા પ્રાયશ્ચિત્તિરિતિ। સ્તંબમાચ્છિદ્ય ગ્રાસયેત્। એતદેવ તત્ર કર્મ