શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 12.3

બ્રાહ્મણ ૧ ગવામયનપુરુષપ્રજાપતીનાં કલાસામ્યાભિધાનમ્
૧ ગવામયનપુરુષપ્રજાપતીનાં કલાસામ્યાભિધાનમ્ - તત્ર પ્રથમં પઞ્ચભિઃ શ્લોકમન્ત્રૈર્હે બાલાકે ! ઇદમધિયજ્ઞાધ્યામાથિદૈવં ત્રિવૃત્ સર્વમન્યોઽન્યમભિસમ્પદ્યમાનં ભવતિ, તતો યજ્ઞઃ પુરુષઃ પ્રજાપતિરિત્યેતે ત્રયઃ કથમન્યોઽન્યં નાતિરિચ્યન્તે ઇતિ સપ્રપઞ્ચં પ્રશ્નસ્યોદ્ભાવનમ્ , અસ્ય પુરુષસ્ય ત્રિવૃત્સ્તોમઃ શિરઃ - પઞ્ચદશસ્તોમો ગ્રીવા ઇત્યવયવસામ્યસમ્પાદનેન ચતુર્ભિઃ શ્લોકમન્ત્રૈરુદ્ભાવિતપ્રશ્નસ્ય સપ્રપઞ્ચમુત્તરપ્રતિપાદનમ્, એવં ધીરોઽનુષ્ઠાતોપાસકઃ સર્વસ્તોમં સર્વસામાનમધ્યાત્મં પ્રવિષ્ટં સંવત્સરમાત્મના સમં કલ્પયિત્વાઽજાતશોકઃસન્ બ્રધ્નસ્ય વિષ્ટપે આસ્તે ઇત્યુક્તોપાસનસ્ય ફલનિરૂપણં ચેત્યાદિ.
બ્રાહ્મણ

૨ સંવત્સરસ્ય પુરુષસ્ય ચ તત્તદવયવાનાં સમત્વસ્ય યથાયથમુપપાદનં, તત્ર પ્રસઙ્ગાદ્વર્ષતો મેઘસ્ય સ્વેદાયનપરિમાણવિષયકં વિદુષો વાર્કલેર્મતનિરૂપણમ્ , તત્પ્રસઙ્ગેનૈવ દ્વાભ્યાં શ્લોકમન્ત્રાભ્યાં ઉચ્છ્વાસનિઃશ્વાસલક્ષણયોઃ પ્રાણાપાનયોઃ સંખ્યાવિષયે પ્રશ્નોત્તરયોઃ પ્રદર્શનં ચેત્યાદિ.
બ્રાહ્મણ ૩ પ્રાયશ્ચિત્તસત્રમ્
૩ પ્રાયશ્ચિત્તસત્રમ્ - તત્ર સહસ્રસંવત્સરસત્રાય દીક્ષિતા દેવાઃ પઞ્ચશતસંવત્સરેષ્વતીતેષુ સત્સુ શ્રાન્તાઃ સન્તો યજ્ઞસ્ય સપ્તદશાક્ષરાત્મકં વ્યાહૃતિપઞ્ચકમયાતયામાપશ્યંસ્તત્ર યાનિ સપ્તદશાક્ષરાણિ સ સપ્તદશઃ પ્રજાપતિઃ સમ્પન્ન ઇત્યાદ્યર્થસ્યાભિધાનમ્ , એવમધિદૈવતમધ્યાત્મં ચ પ્રતિષ્ઠિતં સપ્તદશ પ્રજાપતિં વેદિતુઃ ફલનિરૂપણં, પુનર્દેવા યજ્ઞક્રતુમભિલક્ષ્ય ક એતાદૃશો મનુષ્યઃ સ્યાત્ યોઽસ્ય સહસ્રસંવત્સરસ્ય પ્રતિમાં વેદ વૈનં સહસ્રસંવત્સરેણ સમાપ્નુયાદિતિ વિચાર્ય ષડહસ્ય પૃષ્ઠ્યસ્ય સર્વપૃષ્ઠં વિશ્વજિતં --દ્વાદશાહસ્ય ષડહં પૃષ્ઠ્યં-સંવત્સરસ્ય દ્વાદશાહં-તાપશ્ચિતસ્ય સંવત્સરં-સહસ્રસંવત્સરસ્ય તાપશ્ચિતં અઞ્જઃસવવિધિમપશ્યન્નિત્યાદીતિહાસપ્રદર્શનમ્, સહસ્રસંવત્સરસ્ય સંવત્સરાત્મભિર્દીક્ષોપસત્સુત્યાભિઃ સમ્પાદનકથનં, સહસ્રસંવત્સરસ્ય દ્વાદશમાસનિર્વર્ત્યાભિર્દ્વાદશદીક્ષાભિર્દ્વાદશોપસદ્ભિર્દ્વાદશસુત્યાભિશ્ચ બૃહીત્વસમ્પાદનમ્ , બૃહત્યાત્મનોપાસનસ્યફલાભિધાનસહિતં દ્યોતનં, સફલમગ્ન્યર્ક્ય મહદુક્થ્યાત્મનોપાસનસ્ય દ્યોતનં ચેત્યાદિ.
બ્રાહ્મણ

૪ નારાયણપ્રજાપતિસંવાદાત્મકેતિહાસદ્વારા સંવત્સરસત્રે પવમાનત્રયે સમન્ત્રકમુદ્ગાતુરન્વારમ્ભવિધેયતાપ્રતિપાદનમ્ , સંસ્થિતેષુ સંસ્થિતેષુ સવનેષુ જપવિધાનં જપમન્ત્રપ્રદર્શનં ચ, મન્ત્રોદિતભર્ગોમહોયશઃસર્વાદીનાં લોકદેવતાવેદપ્રાણાદ્યાત્મત્વપ્રતિપાદનમ્, એતેન મન્ત્રજપેન ચ સર્વાંલ્લોકાન્સર્વાન્દેવાન્સર્વાન્વેદાન્સર્વાન્ પ્રાણાંશ્ચાત્મન્યધિષિ-આત્માનં ચ તેષુ સર્વેષુ અધામ્-તથૈતેનાન્યોઽન્યધારણેન સર્વે લોકાઃ સર્વે દેવાઃ સર્વે વેદાઃ સર્વે પ્રાણા અક્ષીણાઃ સર્વં ચાક્ષીણમિતિ વિદ્યાદિતિ વિજ્ઞાનાભિધાનમ્, ઉક્તવિજ્ઞાનં વેદિતુઃ ફલાભિધાનં ચેત્યાદિ.
બ્રાહ્મણ ૫ શ્રીકામાણાં સત્રિણામેકકલ્પો ગવામયનઃ ક્રતુઃ
૫ શ્રીકામાણાં સત્રિણામેકકલ્પો ગવામયનઃ ક્રતુઃ - તત્ર પૂર્વે સત્રિણ ઇષ્ટકાપશું સાવિત્રમાલભન્તે સ્મ-ઇદાનીન્તનાઃ સત્રિણઃ પ્રાજાપત્યં પશુમાલભન્ત ઇત્યાદ્યભિધાનં, સાવિત્રપ્રાજાપત્યપશ્વોરેકત્વપ્રતિપાદનં, સત્રેષ્વિતરેષાં સત્રિણાં ગૃહપતેરેવ સ્વસ્વગાર્હપત્યસન્નિવાપસ્ય સકારણમભિધાનં પક્ષાન્તરેણ નાનાગાર્હપત્યા એવ સ્યુરિત્યસ્ય કલ્પસ્ય પ્રતિપાદનં, યદિ દીક્ષિતસ્ય કિઞ્ચિદઙ્ગં વ્યાધિનોપતપેત્તદા સ ગાર્હપત્યાદાહવનીયમુદ્ધૃત્ય પાર્શ્વભાગે તત્રૈવ જુહદ્વસેદિત્યર્થસ્યાભિધાનં સ દીક્ષિતો યદિ રોગરહિતો ભવતિ તદાઽઽહવનીયં પુનર્ગાર્હપત્યે સંસૃજ્ય તં યાજયેદિત્યર્થસ્યાભિધાનં, યદિ તુ સ દીક્ષિતો મ્રિયેત તદા તં તત્પુત્રાદયસ્તદીયૈરેવાગ્નિભિર્દહન્તીતરે તુ સત્રિણોઽશવાગ્નિભિરેવ યજમાનાઃ સન્ત આસત ઇતિ સકારણં નિરૂપણમ્ યદા ચ સંવત્સરાત્મકસત્રાય સંવત્સરસદઃ સત્રિણો દીક્ષન્તે તદા તેષામગ્નિહોત્રં પૌર્ણમાસં હવિઃ પિણ્ડપિતૃયજ્ઞ આમાવાસ્યં હવિરાગ્રયણેષ્ટિશ્ચાતુર્માસ્યાનિ પશુબન્ધો જ્યોતિષ્ટોમશ્ચેત્યેતે યજ્ઞક્રતવઃ કથમન્તરિતા ન ભવન્તીતિ પર્યાયશઃ પ્રશ્નાનુદ્ભાવ્ય તેષાં તેનૈવ ક્રમેણપર્યાયશ એવ વ્રતેનાજ્યપુરોડાશાભ્યામૌપાસનૈર્દધિપુરોડાશાભ્યાં સૌમ્યેન ચરુણા પયસ્યયા પશુપુરોડાશાભ્યાં સવનૈશ્ચૈતે સર્વે યજ્ઞક્રતવઃ સંવત્સરં પ્રાપ્યાનન્તરિતા ભવન્તીત્યુત્તરપ્રદાનવર્ણનમ્, ઇમામુક્તાં યજ્ઞક્રતૂનામપીતિં વેદિતુઃ ફલકથનં, સંવત્સરસ્ય ગવામયનેન સહ સમતાયાઃ સોપપત્તિકં પ્રતિપાદનમ્ , ઉક્તાર્થં વેદિતુઃ ફલપ્રતિપાદનં ચેત્યાદિ.