શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 12.2

બ્રાહ્મણ ૧ સંવત્સરે સમુદ્રપ્રતરણોપાસનમ્
૧-સંવત્સરે સમુદ્રપ્રતરણોપાસનમ્-તત્ર સંવત્સરસમ્બન્ધિષુ દીક્ષણીયાદ્યઙ્ગેષુ તીર્થગાધપ્રભૃતિસમુદ્રાવયવત્વં સોપપત્તિકમુપપાદ્ય તત્તદ્રૂપેણોપાસનવિધાનં, સોપપત્તિકં સંવત્સરસ્ય પૂરણપ્રદર્શનં, સંવત્સરસ્ય યથાયથં ત્રયોદશમાસાન્પ્રકલ્પ્ય તેષુ પ્રતિમાસં પૃષ્ઠયાભિપ્લવાવુપેતવ્યાવિત્યભિધાનમ્, ઉક્તેઽર્થે વિદુષ આરુણેયસ્ય શ્વેતકેતોઃ સંમતિપ્રદર્શનં ચેતિ.
બ્રાહ્મણ ૨
૨-પ્રતિમાસમુપેતવ્યતયોક્તયોઃ પૃષ્ઠ્યાભિપ્લવયોરાધિયજ્ઞિકેનાધિદૈવિકેન ચ રૂપેણ નિરૂપણં તત્ર ચૈતૌ પૃષ્ઠ્યાભિપ્લવૌ દેવાનાં રથચક્રે ભવતો યજમાનસ્ય પાપ્માનમપહતશ્ચેતિ નિરૂપણં, યો દીક્ષિતાનાં સત્રે પાપ્માનં કીર્તયેત્તસ્યૈતે દેવચક્રે શિરશ્છિન્દ્યુરિત્યાદિકથનમ્ એતે ચક્રે સમે ભવતઃ સ્તોમાસ્તુ વિષમાઃ કથમેતેષાં સામ્યમિત્યાશઙ્ક્ય તત્સમાધાનકથનં, તત્ર પૈઙ્ગ્યાચાર્યમતેન પૃષ્ઠ્યાભિપ્લવયોઃ સહેતુકં તન્ત્રાનુષ્ઠાનકરણકથનમન્યથાઽનુષ્ઠાનેઽનિષ્ટફલાભિધાનં ચ ફલનિર્દેશપુરઃસરં માસિમાસિ નવાગ્નિષ્ટોમસમ્પત્તેરભિધાનં, ફલાભિધાનસહિતં માસિમાસિ એકવિંશત્યુક્થ્યાનાં સમ્પત્તેરુપપાદનં, ફલાભિધાનસહિતં માસિમાસિ ચતુસ્ત્રિંશદગ્નિષ્ટોમાનાં સમ્પત્તેરુપપાદનં, યતો દેવા એતેન વીર્યેણાન્નેન સર્વાન્કામાનાપ્નુવન્નતઃ સંવત્સરાય દીક્ષિતોઽપ્યેતસ્મૈ કામાય પૃષ્યાએતભિપ્લવૌ ઉપૈવેયાદિત્યુક્તસમ્પત્તેર્નિગમનં, સ્વર્ગં લોકમભિગન્તુમાદિત્યાનામાઙ્ગિરસાનાં ચ પરસ્પરં સ્પર્દ્ધાકરણપ્રદર્શનં, તત્પ્રસઙ્ગેનાભિપ્લવપૃષ્ઠ્યશબ્દયોર્નિર્વચનં, તત્રાભિપ્લવસ્ય ષટ્પઞ્ચચતુસ્ત્રિદ્વ્યેકાહઃસમ્પત્તેઃ સોપપત્તિકં નિરૂપણં, કૌશામ્બેયસ્ય કૌસુરબિન્દેઃ પ્રોતેરરુણપુત્રસ્યોદ્દાલકસ્ય ચ શિષ્યગુર્વોઃ પ્રશ્નોત્તરાત્મકસંવાદેન સંવત્સરસ્ય દશાદ્યેકપર્યન્તાહઃસમ્પત્તેરુપસંહારક્રમેણ સોપપત્તિકં નિરૂપણમ્ , એષોક્તા સમ્પત્સંવત્સરસ્યોપનિષદ્ભવતીત્યભિધાય તાં વેદિતુઃ ફલાભિધાનં ચેત્યાદિ.
બ્રાહ્મણ ૩ બૃહત્યુપનિષદ
૩-બૃહત્ત્યુપનિષદ્-તસ્યાં ચ એષ એવ સંવત્સરો બૃહતીચ્છન્દોરૂપેણાભિસમ્પન્ન ઇત્યુપાસીતેતિ દ્યોતનં, તત્ર સંવત્સરસ્ય બૃહત્યાત્મનાઽભિસમ્પત્તેઃ સોપપત્તિકં સફલં નિરૂપણં, તતઃ પ્રકૃતિભૂતેનાભિપ્લવેનૈવાતિરાત્રાત્તત્સર્વમભિપૂરિતં ભવતીતિ સોપપત્તિકં પ્રદર્શનં, વિષુવતઃ પૂર્વેષુ ષટ્સુ માસેષુ પૂર્વમભિપ્લવમુત્તરં પૃષ્ઠ્યમુપયન્ત્યુત્તરેષુ ષટ્ષુ માસેષુ પૂર્વં પૃષ્ઠ્યમુત્તરમભિપ્લવમુપયન્તીતિ પિતાપુત્રયોરુપજીવનક્રમદૃષ્ટાન્તેન પ્રતિપાદનમ્ ઉક્તાર્થં વેદિતુઃ ફલાભિધાનં ચ, યદિ દીક્ષિતચતુર્વિંશમહરુપેત્ય પ્રેયાત્તદા કથમનાગૂર્તી ભવતીત્યાશઙ્કય તત્સમાધાનકથનં, તતઃ પુરુષવિધસ્ય સંવત્સરસ્ય વિષુવાનાત્મા દ્વાદશ માસા અઙ્ગાનિ તયોશ્ચાઙ્ગાઙ્ગિનો ર્નાતિરેકો ભવતીત્યાદિપ્રતિપાદનમ્ , ઇદાનીમસ્ય સંવત્સરસ્ય મહાસુપર્ણત્વં પ્રતિપાદ્ય તદર્થં તદઙ્ગજાતં ચોપપાદ્ય તદીયાઽઽત્મપક્ષયોરપ્યન્યોઽન્યમતિરેકો ન જાયત ઇતિ પ્રતિપાદનં, વિષુવતઃ પૂર્વેષ્વાભિપ્લવિકેષુ ષટ્ષુ માસેષુ ત્રિવિધા યે ઊર્ધ્વાઃ સ્તોમાસ્તે પાર્ષ્ઠિકેષ્વપ્યહઃસૂર્ધ્વા ભવન્તિ દશરાત્રે તે સ્તોમા ઊર્ધ્વા એવોપેતવ્યા ઇત્યાદિપ્રદર્શનં, એતદ્વેદિતુઃ ફલાભિધાનં ચ, તતોઽહ્નામભ્યારોહણસાદૃશ્યેનાશીરાશંસનનિરૂપણમ્, અહ્નામભ્યારોહણે ક્રમાન્તરનિરૂપણં, એતદ્વેદિતુઃ ફલાભિધાનં ચ, અસ્ય સંવત્સરસ્ય વિદ્વદવિદ્વદનુષ્ઠાનમભિલક્ષ્ય પ્રશંસાનિન્દારૂપાર્થવાદકથનં, તતોઽસ્ય સંવત્સરસ્ય પરાંચ્યહાનિ કતિ-અવાંચ્યહાનિ ચ કતીત્યેવમ્પ્રશ્નપૂર્વકં તેષાં પરાચામર્વાચાં ચાહ્નામુપપાદનં ચેત્યાદિ.
બ્રાહ્મણ ૪ ગવામયનીયસંવત્સરસ્ય પુરુષવિધોપાસનમ્
૪-ગવામયનીયસંવત્સરસ્ય પુરુષવિધોપાસનમ્-તત્ર સંવત્સરસત્રસ્ય પ્રાયણીયાતિરાત્રાદ્યઙ્ગેષુ હસ્તાદ્યઙ્ગાનાં સમ્પાદનપુરઃસરં સોપપત્તિકં પુરુષવિધત્વં સમ્પાદ્ય તદ્રૂપેણોપાસનસ્ય દ્યોતનં, તત્ર પ્રસઙ્ગાત્ પૈઙ્ગ્યાચાર્યમતેનાભિપ્લવપૃષ્ઠ્યશબ્દયોર્નિર્વચનમ્, એવમધ્યાત્મતયા પ્રતિષ્ઠિતં સંવત્સરં વેદિતુઃ ફલનિરૂપણં ચેત્યાદિ.