શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 11.8

બ્રાહ્મણં

૧ અગ્નિહોત્રે મહૌપસ્થાનમ - તત્ર પ્રથમમગ્નિહોત્રે કર્મણિ મહ ઇત્યુપસ્થાનં તદ્દાર્ઢ્યાય કર્તવ્યનિમિત્તં વિધાતુમાખ્યાયિકાયા અભિધાનં, તસ્યાં ચ વિશેષતોમહઃશબ્દાર્થમભિધાય તસ્ય લોકપ્રસિદ્ધયા પ્રમાણીકરણમ્, ઉક્તાર્થજ્ઞાનસ્ય પ્રશંસનમ્ , મહ ઇત્યુપસ્થાનસ્ય ફલસહિતં વિધાનં ચેતિ.
બ્રાહ્મણં

૨ અગ્નેશ્ચાતુર્વિધ્યાભિધાયકં બ્રાહ્મણમ્ -- તત્ર પ્રથમમાહવનીયાત્પ્રાક્પ્રહૃતે ઉત્તરવેદિકેઽગ્નૌ પશુયાગઃ કર્તવ્ય ઇતિ વિધાતુમગ્નેરાહિતોદ્ધૃતપ્રહૃતવિહૃતાત્મના ચાતુર્વિધ્યપ્રદર્શનમ્, ઉક્તાહિતાદિચતુષ્ટયસ્ય ભૂરાદ્યાત્મનાઽગ્ન્યાદ્યાત્મના ચ પ્રશંસનમ્, આહિતાદીનામભિપ્રેતસ્યાર્થસ્ય શ્રુતિકૃતવિવરણપ્રદર્શનમ્, ઉપયડ્ઢોમાર્થં વર્ણિતસ્યાગ્નેસ્તત્પ્રયોજનનિરૂપણં ચેત્યાદિ.
બ્રાહ્મણં

૩ પશુદેવતાવિકલ્પાભિધાયકં બ્રાહ્મણમ્ - તત્ર પ્રથમસ્ય પશોઃ પ્રજાપતિઃ સૂર્ય ઇન્દ્રાગ્ની ચેતિ ત્રયો દેવા વિકલ્પિતા ઇતિ દર્શયિતું ક્રમેણ તસ્ય તસ્ય પક્ષસ્ય સોપપત્તિકમભિધાનં, પશુત્વસ્ય પ્રાણાત્મકતાયાસ્તથા તત્પરિજ્ઞાતુઃ પશુનાઽઽર્તિહેતુતાયાઃ સમર્થનં, વિહિતસ્ય પશોરક્તપ્રાણરૂપતોપપાદનાય તસ્યૈવ અગ્ન્યાદિષડ્દેવતામયત્વસ્યોપપાદનાય ચાખ્યાયિકાયાઃ પ્રતિપાદનં, તસ્યાં ચ વિશેષતઃ પ્રસઙ્ગાદાપ્રીશબ્દનિર્વચનં, યથાઽશ્વમેધેનેષ્ટભાવનાપુરઃસરં પશુનેષ્ટવત: ફલં ભવતિ તથૈવાનેન પશુબન્ધેનેષ્ટવતસ્તદેવ ફલં ભવતીતિ પ્રતિપાદનં, તતસ્તસ્મિન્નિષ્પ્રાણત્વેનોચ્છૂને આદિત્યલક્ષણે પશૌ પ્રાચ્યાદિદિક્કર્તૃકસ્યાનુપ્રાણનસ્ય વિધાનં, પ્રસઙ્ગાત્કિઞ્ચિત્પુરુષાર્થસ્યાનુપ્રાણનપ્રયોગસ્ય વિધાનં, તત આદિત્યસ્યાગ્નેઃ સકાશાત્પ્રાણાદાને--વાયોઃ સકાશાદ્રૂપાદાને પુરુષસ્ય સકાશાઞ્ચિત્તાદાને--પશુભ્યઃ સકાશાચ્ચક્ષુષ આદાને-ચન્દ્રમસઃ સકાશાત્પ્રભાયા આદાને ચ ક્રમેણ કારણમભિધાય પ્રતિપર્યાયં ઉક્તાર્થં વેદિતુઃ ફલકથનમ્ , ઉક્તવિધમાદાનં નિમિત્તીકૃત્યાદિત્યશબ્દો નિષ્પન્ન ઇતિ પ્રદર્શનં ચેત્યાદિ
બ્રાહ્મણં

૪ પશુપ્રાયશ્ચિત્તીયાઃ સ્પૃતિહોમાઃ--તત્ર સ્પૃત્યાખ્યાન્હોમાન્પશુપ્રાયશ્ચિત્તતયા વિધાતુમાખ્યાયિકાયા અભિધાનં, તસ્યાં ચ પ્રવર્ગ્યદોહનાર્થાયાં ગવિ શાર્દૂલેન હતાયાં કા પ્રાયશ્ચિત્તિરિતિ સહ સત્રિણ ઉપેત્ય કેશિગૃહપતેઃ પ્રશ્નસ્યોદ્ભાવનં, ખણ્ડિક એવૈતત્પ્રાયશ્ચિત્તં જાનાતીતિ તેષામુત્તરપ્રદાનમ્, ઉક્તપ્રાયશ્ચિત્તં જ્ઞાતું કેશિરાજસ્ય ખણ્ડિકં પ્રતિ ગત્વા પ્રાયશ્ચિત્તં યદિ બ્રવીષિ તર્હિ યજ્ઞં સમાપ્સ્યામીતિ પ્રાર્થનાકરણમ્ , એતસ્મૈ રાજ્ઞે પ્રાયશ્ચિત્તમુપદેષ્ટવ્યં ન વેતિ સન્દિહાનસ્ય ખણ્ડિકસ્ય સ્વૈર્વિચારકૈઃ સહ મંત્રકરણપ્રદર્શનં,-તત્ર તૈરાપ્તૈર્હે ભગવન્નસ્મૈ વિદ્યાં મા વોચ ઇતિ પ્રત્યાખ્યાતેઽપિ બલવત્તરકારણપુરઃસરં વક્ષ્યામીત્યેવં ખણ્ડિકસ્ય નિશ્ચયકરણપ્રદર્શનં, તતઃ ખણ્ડિકઃ સ્પૃતિહોમાખ્યં સપ્રકારકં પ્રાયશ્ચિત્તમુવાચેત્યભિધાનં, વિહિતે પ્રાયશ્ચિત્તે સ્પૃતિસંજ્ઞકાનાં પઞ્ચાનાં મન્ત્રાણાં વિનિયોજનં, સ્પૃતીર્હુત્વાઽન્યામાજતેતિ વચનપ્રદર્શનં ચેત્યાદિ.