શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 11.5.4

૧૧.૫.૪ ઉપનયનધર્માભિસંજ્ઞકં બ્રાહ્મણમ્
બ્રહ્મચર્યમાગામિત્યાહ। બ્રહ્મણ એવૈતદાત્માનં નિવેદયતિ બ્રહ્મચાર્યસાનીત્યાહ બ્રહ્મણ એવૈતદાત્માનં પરિદદાત્યથૈનમાહ કો નામાઽસીતિ પ્રજાપતિર્વૈ કઃ પ્રાજાપત્યમેવૈનં તત્કૃત્વોપનયતે -

અથાસ્ય હસ્તં ગૃહ્ણાતિ। ઇન્દ્રસ્ય બ્રહ્મચાર્યસ્યગ્નિરાચાર્યસ્તવાહમાચાર્યસ્તવાસાવિત્યેતે વૈ શ્રેષ્ઠે બલિષ્ઠે દેવતે એતાભ્યામેવૈનં શ્રેષ્ઠાભ્યાં બલિષ્ઠાભ્યાં દેવતાભ્યાં પરિદદાતિ તથા હાસ્ય બ્રહ્મચારી ન કાં ચનાર્તિમાર્ચ્છતિ ન સ ય એવં વેદ -

અથૈનં ભૂતેભ્યઃ પરિદદાતિ। પ્રજાપતયે ત્વા પરિદદામિ દેવાય ત્વા સવિત્રે પરિદદામીત્યેતે વૈ શ્રેષ્ઠે વર્ષિષ્ઠે દેવતે એતાભ્યામેવૈનં શ્રેષ્ઠાભ્યાં વર્ષિષ્ઠાભ્યાં દેવતાભ્યાં પરિદદાતિ તથા હાસ્ય બ્રહ્મચારી ન કાંચનાર્તિમાર્ચ્છતિ ન સ ય એવં વેદ -

અદ્ભ્યસ્ત્વૌષધીભ્યઃ પરિદદામીતિ તદેનમદ્ભ્યશ્ચૌષધિભ્યશ્ચ પરિદદાતિ દ્યાવાપૃથિવીભ્યાં ત્વા પરિદદામીતિ તદેનમાભ્યાં દ્યાવાપૃથિવીભ્યાં પરિદદાતિ યયોરિદં સર્વમધિ વિશ્વેભ્યસ્ત્વા ભૂતેભ્યઃ પરિદદામ્યરિષ્ટ્યા ઇતિ તદેનં સર્વેભ્યો ભૂતેભ્યઃ પરિદદાત્યરિષ્ટ્યૈ તથા હાસ્ય બ્રહ્મચારી ન કાંચનાર્તિમાર્ચ્છતિ ન સ ય એવં વેદ -

બ્રહ્મચાર્યસીત્યાહ। બ્રહ્મણ એવૈનં તત્પરિદદાત્યપોઽશાનેત્યમૃતં વા આપોઽમૃતમશાનેત્યેવૈનં તદાહ કર્મ કુર્વિતિ વીર્યં વૈ કર્મ વીર્યં કુર્વિત્યેવૈનં તદાહ સમિધમાધેહીતિ સમિન્ત્સ્વાત્માનં તેજસા બ્રહ્મવર્ચસેનેત્યેવૈનં તદાહ મા શુષુપ્થા ઇતિ મા મૃથા ઇત્યેવૈનં તદાહાપોઽશાનેત્યમૃતં વા આપોઽમૃતમશાનેત્યેવૈનં તદાહ તદેનમુભયતોઽમૃતેન પરિગૃહ્ણાતિ તથા હાસ્ય બ્રહ્મચારી ન કાં ચનાર્તિમાર્ચ્છતિ ન સ ય એવં વેદ -

અથાસ્મૈ સાવિત્રીમન્વાહ તાં હ સ્મૈતાં પુરા સંવત્સરેઽન્વાહુઃ સંવત્સરસમ્મિતા વૈ ગર્ભાઃ પ્રજાયન્તે જાત એવાસ્મિંસ્તદ્વાચં દધ્મ ઇતિ -

અથ ષટ્સુ માસેષુ ષડ્વા ઋતવઃ સંવત્સરસ્ય સંવત્સરસમ્મિતા વૈ ગર્ભાઃ પ્રજાયન્તે જાત એવાસ્મિંસ્તદ્વાચં દધ્મ ઇતિ -

અથ ચતુર્વિંશત્યહે। ચતુર્વિંશતિર્વૈ સંવત્સરસ્યાર્ધમાસાઃ સંવત્સરસમ્મિતા વૈ ગર્ભાઃ પ્રજાયન્તે જાત એવાસ્મિંસ્તદ્વાચં દધ્મ ઇતિ -

અથ દ્વાદશાહે। દ્વાદશ વૈ માસાઃ સંવત્સરસ્ય સંવત્સરસમ્મિતા વૈ ગર્ભાઃ પ્રજાયન્તે જાત એવાસ્મિંસ્તદ્વાચં દધ્મ ઇતિ -

અથ ષડહે ષડ્વા ઋતવઃ સંવત્સરસ્ય સંવત્સરસમ્મિતા વૈ ગર્ભાઃ પ્રજાયન્તે જાત એવાસ્મિંસ્તદ્વાચં દધ્મ ઇતિ -

અથ ત્ર્યહે ત્રયો વા ઋતવઃ સંવત્સરસ્ય સંવત્સરસમ્મિતા વૈ ગર્ભાઃ પ્રજાયન્તે જાત એવાસ્મિંસ્તદ્વાચં દધ્મ ઇતિ -

તદપિ શ્લોકં ગાયન્તિ। આચાર્યો ગર્ભી ભવતિ હસ્તમાધાય દક્ષિણમ્। તૃતીયસ્યાં સ
જાયતે સાવિત્ર્યા સહ બ્રાહ્મણ ઇતિ સદ્યો હ ત્વાવ બ્રાહ્મણાયાનુબ્રૂયાદાગ્નેયો વૈ બ્રાહ્મણઃ સદ્યો વા અગ્નિર્જાયતે તસ્માત્સદ્ય એવ બ્રાહ્મણાયાનુબ્રૂયાત્ -

તાં હૈતામેકે। સાવિત્રીમનુષ્ટુભમન્વાહુર્વાગ્વા અનુષ્ટુપ્તદસ્મિન્વાચં દધ્મ ઇતિ ન તથા કુર્યાદ્યો હૈનં તત્ર બ્રૂયાદા ન્વા અયમસ્ય વાચમદિત મૂકો ભવિષ્યતીતીશ્વરો હ તથૈવ સ્યાત્તસ્માદેતાં ગાયત્રીમેવ સાવિત્રીમનુબ્રૂયાત્ -

અથ હૈકે દક્ષિણતઃ। તિષ્ઠતે વાઽઽસીનાય વાઽન્વાહુર્ન તથા કુર્યાદ્યો હૈનં તત્ર બ્રૂયાદ્બુલ્બં ન્વા અયમિમમજીજનત બુલ્બો ભવિષ્યતીતીશ્વરો હ તથૈવ સ્યાત્તસ્માત્પુરસ્તાદેવ પ્રતીચે સમીક્ષમાણાયાનુબ્રૂયાત્ -

તાં વૈ પચ્છોઽન્વાહ ત્રયો વૈ પ્રાણાઃ પ્રાણ ઉદાનો વ્યાનસ્તાનેવાસ્મિંસ્તદ્દધાત્યથાર્ધર્ચશો દ્વૌ વા ઇમૌ પ્રાણૌ પ્રાણોદાનાવેવ પ્રાણોદાનાવેવાસ્મિંસ્તદ્દધાત્યથ કૃત્સ્નામેકો વા અયં પ્રાણઃ કૃત્સ્ન એવ પ્રાણમેવાસ્મિંસ્તત્કૃત્સ્નં દધાતિ -

તદાહુઃ। ન બ્રાહ્મણં બ્રહ્મચર્યમુપનીય મિથુનં ચરેદ્ગર્ભો વા એષ ભવતિ યો બ્રહ્મચર્યમુપૈતિ નેદિમં બ્રાહ્મણં વિષિક્તાદ્રેતસો જનયાનીતિ -

તદુ વા આહુઃ। કામમેવ ચરેદ્દ્વય્યો વા ઇમાઃ પ્રજા દૈવ્યશ્ચૈવ મનુષ્યશ્ચ તા વા ઇમા મનુષ્યઃ પ્રજાઃ પ્રજનનાત્પ્રજાયન્તે છન્દાંસિ વૈ દૈવ્યઃ પ્રજાસ્તાનિ મુખતો જનયતે તત એતં જનયતે તસ્માદુ કામમેવ ચરેત્ -

તદાહુઃ। ન બ્રહ્મચારી સન્મધ્વશ્નીયાદોષધીનાં વા એષ પરમો રસો યન્મધુ નેદન્નાદ્યસ્યાન્તં ગચ્છાનીત્યથ હ સ્માહ શ્વેતકેતુરારુણેયો બ્રહ્મચારી સન્મધ્વશ્નંસ્ત્રય્યૈ વા એતદ્વિદ્યાયૈ શિષ્ટં યન્મધુ સ તુ રસો યસ્યેદૃક્શિષ્ટમિતિ યથા હ વા ઋચં વા યજુર્વા સામ વાઽભિવ્યાહરેત્તાદૃક્તદ્ય એવં વિદ્વાન્બ્રહ્મચારી સન્મધ્વશ્નાતિ તસ્માદુ કામમેવાશ્નીયાત્ -