શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 11.5.3

શૌચેયો હ પ્રાચીનયોગ્યઃ। ઉદ્દાલકમારુણિમાજગામ બ્રહ્મોદ્યમગ્નિહોત્રં વિવિદિષિષ્યામીતિ -

સ હોવાચ। ગૌતમ કા તેઽગ્નિહોત્રી કો વત્સઃ કિમુપસૃષ્ટા કિં સંયોજનં કિં દુહ્યમાનં કિં દુગ્ધં કિમાહ્રિયમાણં કિમધિશ્રિતં કિમવજ્યોત્યમાનં કિમદ્ભિઃ પ્રત્યાનીતં કિમુદ્વાસ્યમાનં કિમુદ્વાસિતં કિમુન્નીયમાનં કિમુન્નીતં કિમુદ્યતં કિં હ્રિયમાણં કિં નિગૃહીતમ્ -

કાં સમિધમાદધાસિ। કા પૂર્વાઽઽહુતિઃ કિમુપાસીષદઃ કિમપૈક્ષિષ્ઠાઃ કોત્તરાઽઽહુતિઃ -

કિં હુત્વા પ્રકમ્પયસિ કિં સ્રુચં પરિમૃજ્ય કૂર્ચે ન્યમાર્જીઃ કિં દ્વિતીયં પરિમૃજ્ય દક્ષિણતો હસ્તમુપાસીષદઃ કિં પૂર્વં પ્રાશીઃ કિં દ્વિતીયં કિમુત્સૃપ્યાપાઃ કિં સ્રુચ્યપ આનીય નિરૌક્ષીઃ કિં દ્વિતીયં કિં તૃતીયમેતાં દિશમુદૌક્ષીઃ કિં જઘનેનાહવનીયમપો ન્યનૈષીઃ કિં સમતિષ્ઠિપો યદિ વા એતદ્વિદ્વાનગ્નિહોત્રમહૌષીરથ તે હુતં યદ્યુ વા અવિદ્વાનહુતમેવ ત ઇતિ -

સ હોવાચ। ઇડૈવ મે માનવ્યગ્નિહોત્રી વાયવ્યો વત્સઃ સજૂરુપસૃષ્ટા વિરાટ્સંયોજનમાશ્વિનં દુહ્યમાનં વૈશ્વદેવં દુગ્ધં વાયવ્યમાહ્રિયમાણમાગ્નેયમધિશ્રિતમૈન્દ્રાગ્નમવજ્યોત્યમાનં વારુણમદ્ભિઃ પ્રત્યાનીતં વાયવ્યમુદ્વાસ્યમાનં દ્યાવાપૃથિવ્યમુદ્વાસિતમાશ્વિનમુન્નીયમાનં વૈશ્વદેવમુન્નીતં મહાદેવાયોદ્યતં વાયવ્યં હ્રિયમાણં વૈષ્ણવં નિગૃહીતમ્ -

અથ યાં સમિધમાદધામિ। આહુતીનાં સા પ્રતિષ્ઠા યા પૂર્વાઽઽહુતિર્દેવાંસ્તયાઽ પ્રૈષં યદુપાસીષદં બાર્હસ્પત્યં તદ્યદપૈક્ષિષીમઞ્ચામું ચ લોકૌ તેન સમધાં યોત્તરાઽઽહુતિર્માં તયા સ્વર્ગે લોકેઽધામ્ -

અથ યદ્ધુત્વા પ્રકમ્પયામિ। વાયવ્યં તદ્યત્સ્રુચં પરિમૃજ્ય કૂર્ચે ન્યમાર્જિષમોષધિવનસ્પતીંસ્તેનાપ્રૈષં યદ્દ્વિતીયં પરિમૃજ્ય દક્ષિણતો હસ્તમુપાસીષદં પિતૄંસ્તેનાપ્રૈષં યત્પૂર્વં પ્રાશિષં માં તેનાપ્રૈષં યદ્દ્વિતીયં પ્રજાં તેનાથ યદુત્સૃપ્યાપાં પશૂંસ્તેનાપ્રૈષં યત્સ્રુચ્યપ આનીય નિરૌક્ષિષં સર્પદેવજનાંસ્તેનાપ્રૈષં યદ્દ્વિતીયં ગન્ધર્વાપ્સરસસ્તેનાથ યત્તૃતીયમેતાં દિશમુદૌક્ષિષં સ્વર્ગસ્ય લોકસ્ય તેન દ્વારં વ્યવારિષં યજ્જઘનેનાહવનીયમપો ન્યનૈષમસ્મૈ લોકાય તેન વૃષ્ટિમદાં યત્સમતિષ્ઠિપં યત્પૃથિવ્યા ઊનં તત્તેનાપૂપુરમિત્યેતન્નૌ ભગવન્ત્સહેતિ હોવાચ -

શૌચેયો જ્ઞપ્તઃ। પ્રક્ષ્યામિ ત્વેવ ભગવન્તમિતિ પૃચ્છૈવ પ્રાચીનયોગ્યેતિ સ હોવાચ યસ્મિન્કાલ ઉદ્ધૃતાસ્તેઽગ્નયઃ સ્યુરુપાવહૃતાનિ પાત્રાણિ હોષ્યન્ત્સ્યા અથ ત આહવનીયોઽનુગચ્છેદ્વેત્થ તદ્ભયં યદત્ર જુહ્વતો ભવતીતિ વેદેતિ હોવાચ પુરાઽચિરાદસ્ય જ્યેષ્ઠઃ પુત્રો મ્રિયેત યસ્યૈતદવિદિતં સ્યાદ્વિદ્યાભિસ્ત્વેવાહમતારિષમિતિ કિં વિદિતં કા પ્રાયશ્ચિત્તિરિતિ પ્રાણ ઉદાનમપ્યગાદિતિ ગાર્હપત્ય આહુતિં જુહુયાં સૈવ પ્રાયશ્ચિત્તિર્ન તદાગઃ કુર્વીયેત્યેતન્નૌ ભગવન્ત્સહેતિ હોવાચ -

શૌચેયો જ્ઞપ્તઃ। પ્રક્ષ્યામિ ત્વેવ ભગવન્તમિતિ પૃચ્છૈવ પ્રાચીનયોગ્યેતિ સ હોવાચ યત્ર ત એતસ્મિન્નેવ કાલે ગાર્હપત્યોઽનુગચ્છેદ્વેત્થ તદ્ભયં યદત્ર જુહ્વતો ભવતીતિ વેદેતિ હોવાચ પુરાઽચિરાદસ્ય ગૃહપતિર્મ્રિયેત યસ્યૈતદવિદિતં સ્યાદ્વિદ્યાભિસ્ત્વેવાહમતારિષમિતિ કિં વિદિતં કા પ્રાયશ્ચિત્તિરિત્યુદાનઃ પ્રાણમપ્યગાદિત્યાહવનીય આહુતિં જુહુયાં સૈવ પ્રાયશ્ચિત્તિર્ન તદાગઃ કુર્વીયેત્યેતન્નૌ ભગવન્ત્સહેતિ હોવાચ -

શૌચેયો જ્ઞપ્તઃ। પ્રક્ષ્યામિ ત્વેવ ભગવન્તમિતિ પૃચ્છૈવ પ્રાચીનયોગ્યેતિ સ હોવાચ યત્ર ત એતસ્મિન્નેવ કાલેઽન્વાહાર્યપચનોઽનુગચ્છેદ્વેત્થ તદ્ભયં યદત્ર જુહ્વતો ભવતીતિ વેદેતિ હોવાચ પુરાઽચિરાદસ્ય સર્વે પશવો મ્રિયેરન્યસ્યૈતદવિદિતંસ્યાદ્વિદ્યાભિસ્ત્વેવાહમતારિષમિતિ કિં વિદિતં કા પ્રાયશ્ચિત્તિરિતિ વ્યાન ઉદાનમપ્યગાદિતિ ગાર્હપત્ય આહુતિં જુહુયાં સૈવ પ્રાયશ્ચિત્તિર્ન તદાગઃ કુર્વીયેત્યેતન્નૌ ભગવન્ત્સહેતિ હોવાચ -

શૌચેયો જ્ઞપ્તઃ। પ્રક્ષ્યામિ ત્વેવ ભગવન્તમિતિ પૃચ્છૈવ પ્રાચીનયોગ્યેતિ સ હોવાચ યત્ર ત એતસ્મિન્નેવ કાલે સર્વેઽગ્નયોઽનુગચ્છેયુર્વેત્થ તદ્ભયં યદત્ર જુહ્વતો ભવતીતિ વેદેતિ હોવાચ પુરાઽચિરાદસ્યાદાયાદં કુલં સ્યાદ્યસ્યૈતદવિદિતં સ્યાદ્વિદ્યાભિસ્ત્વેવાહમતારિષમિતિ કિં વિદિતં કા પ્રાયશ્ચિત્તિરિતિ પુરાઽચિરાદગ્નિમ્
મથિત્વા યાં દિશં વાતો વાયાત્તાં દિશમાહવનીયમુદ્ધૃત્ય વાયવ્યામાહુતિં જુહુયાં સ વિદ્યાં સમૃદ્ધં મેઽગ્નિહોત્રં સર્વદેવત્યં વાયું હ્યેવ સર્વાણિ ભૂતાન્યપિયન્તિ વાયોઃ પુનર્વિસૃજ્યન્તે સૈવ પ્રાયશ્ચિત્તિર્ન તદાગઃ કુર્વીયેત્યેતન્નૌ ભગવન્ત્સહેતિ હોવાચ -

શૌચેયો જ્ઞપ્તઃ। પ્રક્ષ્યામિ ત્વેવ ભગવન્તમિતિ પૃચ્છૈવ પ્રાચીનયોગ્યેતિ સ હોવાચ યત્ર ત એતસ્મિન્નેવ કાલે નિવાતે સર્વેઽગ્નયોઽનુગચ્છેયુર્વેત્થ તદ્ભયં યદત્ર જુહ્વતો ભવતીતિ વેદેતિ હોવાચાપ્રિયમેવાસ્મિંલોકે પશ્યેતાપ્રિયમમુષ્મિન્યસ્યૈતદવિદિતં સ્યાદ્વિદ્યાભિસ્ત્વેવાહમતારિષમિતિ કિં વિદિતં કા પ્રાયશ્ચિત્તિરિતિ પુરાઽચિરાદગ્નિં મથિત્વા પ્રાઞ્ચમાહવનીયમુદ્ધૃત્ય જઘનેનાહવનીયમુપવિશ્યાહમેવૈનત્પિબેયં સ વિદ્યાં સમૃદ્ધં મેઽગ્નિહોત્રં સર્વદેવત્યં બ્રાહ્મણં હ્યેવ સર્વાણિ ભૂતાન્યપિયન્તિ બ્રાહ્મણાત્પુનર્વિસૃજ્યન્તે સૈવ પ્રાયશ્ચિત્તિર્ન તદાગઃ કુર્વીયેત્યથ વા અહમેતન્નાવેદિષમિતિ હોવાચ -

શૌચેયો જ્ઞપ્તઃ। ઇમાનિ સમિત્કાષ્ઠાન્યુપાયાનિ ભગવન્તમિતિ સ હોવાચ યદેવં નાવક્ષ્યો મૂર્દ્ધા તે વ્યપતિષ્યદેહ્યુપેહીતિ તથેતિ તં હોપનિન્યે તસ્મૈ હૈતાં શોકતરાં વ્યાહૃતિમુવાચ યત્સત્યં તસ્માદુ સત્યમેવ વદેત્ -