શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 11.4.1

ઉદ્દાલકો હારુણિઃ। ઉદીચ્યાન્વૃતો ધાવયાઞ્ચકાર તસ્ય નિષ્ક ઉપાહિત આસૈતદ્ધ સ્મ
વૈ તત્પૂર્વેષાં વૃતાનાં ધાવયતામેકધનમુપાહિતં ભવત્યુપવહ્લાય બિભ્યતાં તાન્હોદીચ્યાનાં બ્રાહ્મણાન્ભીર્વિવેદ -

કૌરુપઞ્ચાલો વા અયં બ્રહ્મા બ્રહ્મપુત્રઃ। યદ્વૈ નોઽયમર્દ્ધં ન પર્યાદદીત હન્તૈનં બ્રહ્મોદ્યમાહ્વયામહા ઇતિ કેન વીરેણેતિ સ્વૈદાયનેનેતિ શૌનકો હ સ્વૈદાયન આસ -

તે હોચુઃ। સ્વૈદાયન ત્વયા વીરેણેમં પ્રતિસંયતામહા ઇતિ સ હોવાચોપાત્ર ખલુ રમતાહં ન્વેનં વેદાનીતિ તં હાભિપ્રપેદે તં હાભિપ્રપન્નમભ્યુવાદ સ્વૈદાયના૩ ઇતિ હો૩ ગૌતમસ્ય પુત્રેતીતરઃ પ્રતિશુશ્રાવ તં હ તત એવ પ્રષ્ટું દધ્રે -

સ વૈ ગૌતમસ્ય પુત્ર વૃતો જનં ધાવયેત્। યો દર્શપૂર્ણમાસયોરષ્ટૌ પુરસ્તાદાજ્યભાગાન્વિદ્યાત્પઞ્ચ મધ્યતો હવિર્ભાગાન્ષટ્પ્રાજાપત્યાનષ્ટાઽઉપરિષ્ટાદાજ્યભાગાન્ -

સ વૈ ગૌતમસ્ય પુત્ર વૃતો જનં ધાવયેત્। યસ્તદ્દર્શપૂર્ણમાસયોર્વિદ્યાદ્યસ્માદિમાઃ પ્રજા અદન્તકા જાયન્તે યસ્માદાસાં જાયન્તે યસ્માદાસાં પ્રભિદ્યન્તે યસ્માદાસાં સંસ્તિષ્ઠન્તે યસ્માદાસાં પુનરુત્તમે વયસિ સર્વ એવ પ્રભિદ્યન્તે યસ્માદધર એવાગ્રે જાયન્તેઽથોત્તરે યસ્માદણીયાંસ એવાધરે પ્રથીયાંસ ઉત્તરે યસ્માદ્દંષ્ટ્રા વર્ષીયાંસો યસ્માત્સમા એવ જમ્ભ્યાઃ -

સ વૈ ગૌતમસ્ય પુત્ર વૃતો જનં ધાવયેત્। યસ્તદ્દર્શપૂર્ણમાસયોર્વિદ્યાદ્યસ્માદિમાઃ પ્રજા લોમશા જાયન્તે યસ્માદાસાં પુનરિવ શ્મશ્રૂણ્યૌપપક્ષ્યાણિ દુર્બીરિણાનિ જાયન્તે યસ્માચ્છીર્ષણ્યેવાગ્રે પલિતોભવત્યથ પુનરુત્તમે વયસિ સર્વ એવ પલિતો ભવતિ -

સ વૈ ગૌતમસ્ય પુત્ર વૃતો જનં ધાવયેત્। યસ્તદ્દર્શપૂર્ણમાસયોર્વિદ્યાદ્યસ્માત્કુમારસ્ય રેતઃ સિક્તં ન સમ્ભવતિ યસ્માદસ્ય મધ્યમે વયસિ સમ્ભવતિ યસ્માદસ્ય પુનરુત્તમે વયસિ ન સમ્ભવતિ -

યો ગાયત્રીં હરિણીમ્। જ્યોતિષ્પક્ષાં યજમાનં સ્વર્ગં લોકમભિવહન્તીં વિદ્યાદિતિ તસ્મૈ હ નિષ્કં પ્રદદાવનૂચાનઃ સ્વૈદાયનાસિ સુવર્ણં વાવ સુવર્ણવિદે દદતીતિ તં હોપગુહ્ય નિશ્ચક્રામ તં હ પપ્રચ્છુઃ કિમિવૈષ ગૌતમસ્ય પુત્રોઽભૂદિતિ -

સ હોવાચ। યથા બ્રહ્મા બ્રહ્મપુત્રો મૂર્દ્ધાસ્ય વિપતેદ્ય એનમુપવહ્લેતેતિ તે હ તત એવ વિપ્રેયુસ્તં હ તત એવ સમિત્પાણિઃ પ્રતિચક્રમુપ ત્વાયાનીતિ કિમધ્યેષ્યમાણ ઇતિ યાનેવ મા પ્રશ્નાનપ્રાક્ષીસ્તાનેવ મે વિબ્રૂહીતિ સ હોવાચાનુપેતાયૈવ ત એનાન્બ્રવાણીતિ -

તસ્મા ઉ હૈતદુવાચ। દ્વાવાઘારૌ પઞ્ચ પ્રયાજા આગ્નેય આજ્યભાગોઽષ્ટમ એતેઽષ્ટૌ પુરસ્તાદાજ્યભાગાઃ સૌમ્ય આજ્યભાગો હવિર્ભાગાણાં પ્રથમો હવિર્હિ સોમ આગ્નેયઃ પુરોડાશોઽગ્નીષોમીય ઉપાંશુયાજોઽગ્નીષોમીયઃ પુરોડાશોઽગ્નિઃ સ્વિષ્ટકૃદેતે પઞ્ચ મધ્યતો હવિર્ભાગાઃ -

પ્રાશિત્રં ચેડા ચ। યચ્ચાગ્નીધ આદધાતિ બ્રહ્મભાગો યજમાનભાગોઽન્વાહાર્ય એતે ષટ્ પ્રાજાપત્યાસ્ત્રયોઽનુયાજાશ્ચત્વારઃ પત્નીસંયાજાઃ સમિષ્ટયજુરષ્ટમમેતેઽષ્ટા ઉપરિષ્ટાદાજ્યભાગાઃ -

અથ યદપુરોઽનુવાક્યકાઃ પ્રયાજા ભવન્તિ। તસ્માદિમાઃ પ્રજા અદન્તકા જાયન્તેઽથ યત્પુરોઽનુવાક્યવન્તિ હવીંષિ ભવન્તિ તસ્માદાસાં જાયન્તેઽથ યદપુરોઽનુવાક્યકા અનુયાજા ભવન્તિ તસ્માદાસાં પ્રભિદ્યન્તેઽથ યત્પુરોઽનુવાક્યવન્તઃ પત્નીસંયાજા ભવન્તિ તસ્માદાસાં સંતિષ્ઠન્તેઽથ યદપુરોઽનુવાક્યકં સમિષ્ટયજુર્ભવતિ તસ્માદાસાં પુનરુત્તમે વયસિ સર્વ એવ પ્રભિદ્યન્તે -

અથ યદનુવાક્યામનૂચ્ય। યાજ્યયા યજતિ તસ્માદધર એવાગ્રે જાયન્તેઽથોત્તરેઽથ યદ્ગાયત્રીમનૂચ્ય ત્રિષ્ટુભા યજતિ તસ્માદણીયાંસ એવાધરે પ્રથીયાંસ ઉત્તરેઽથ યત્પ્રાઞ્ચાવાઘારાવાઘારયતિ તસ્માદ્દંષ્ટ્રા વર્ષીયાંસોઽથ યત્સચ્છન્દસાવેવ સંયાજ્યે ભવતસ્તસ્માત્સમા એવ જમ્ભ્યાઃ -

અથ યદ્બર્હિ સ્તૃણાતિ। તસ્માદિમાઃ પ્રજા લોમશા જાયન્તેઽથ યત્પુનરિવ પ્રસ્તરં સ્તૃણાતિ તસ્માદાસાં પુનરિવ શ્મશ્રૂણ્યૌપપક્ષ્યાણિ દુર્બીરિણાનિ જાયન્તેઽથ યત્કેવલમેવાગ્રે પ્રસ્તરમનુપ્રહરતિ તસ્માચ્છીર્ષણ્યેવાગ્રે પલિતો ભવત્યથ યત્સર્વમેવ બર્હિરનુપ્રહરતિ તસ્માત્પુનરુત્તમે વયસિ સર્વ એવ પલિતો ભવતિ -

અથ યદાજ્યહવિષઃ પ્રયાજા ભવન્તિ। તસ્માત્કુમારસ્ય રેતઃ સિક્તં ન સમ્ભવત્યુદકમિવૈવ ભવત્યુદકમિવ હ્યાજ્યમથ યન્મધ્યે યજ્ઞસ્ય દધ્ના પુરોડાશેનેતિ યજન્તિ તસ્માદસ્ય મધ્યમે વયસિ સમ્ભવતિ દ્રપ્સીવૈવ ભવતિ દ્રપ્સીવ હિ રેતોઽથ યદાજ્યહવિષ એવાનુયાજા ભવન્તિ તસ્માદસ્ય પુનરુત્તમે વયસિ ન સમ્ભવત્યુદકમિવૈવ ભવત્યુદકમિવ હ્યાજ્યમ્ -

વેદિરેવ ગાયત્રી। તસ્યૈ યેઽષ્ટૌ પુરસ્તાદાજ્યભાગાઃ સ દક્ષિણઃ પક્ષો યેઽષ્ટા ઉપરિષ્ટાદાજ્યભાગાઃ સ ઉત્તરઃ પક્ષઃ સૈષા ગાયત્રી હરિણી જ્યોતિષ્પક્ષા યજમાનં સ્વર્ગં લોકમભિવહતિ ય એવમેતદ્વેદ -