શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 11.3

બ્રાહ્મણં

૧ અગ્નિહોત્રોપાસનમ્ -- તત્રાગ્નિહોત્રમાશ્રિત્ય તત્પ્રશંસામુખેન તદવયવાશ્રિતાનામુપાસનાનામભિધાનં, તત્રાપિ વાચોઽગ્નિહોત્રીધેનુરૂપત્વં મનસસ્તદીયવત્સરૂપત્વં તેજસો હવિષશ્ચ શ્રદ્ધાસત્યરૂપત્વં ચ સોપપત્તિકમભિધાય તદ્રૂપેણોપાસનં કર્તવ્યમિતિ વિધાનમ્, અસ્યાર્થસ્ય જનક યાજ્ઞવલ્ક્યયોરુક્તિપ્રત્યુક્તિભ્યાં સમર્થનં, હોમદ્રવ્યે મુખ્યદ્રવ્યં પયસ્તસ્યાભાવે વીહિયવૌ તયોરપ્યભાવે આરણ્યા ઓષધયો વૈણવશ્યામાકાદ્યાસ્તાસામભાવે વાનસ્પત્યં ફલાદિકં તસ્યાપ્યભાવે આપ ઇત્યાદેઃ પ્રતિનિધિદ્રવ્યસ્યોત્તરોત્તરં પ્રશ્નોત્તરપૂર્વકમભિધાનમ્, અપામધ્યભાવે કેન હોમ ઇતિ જનકેન પૃષ્ટે મનસિ રહસ્યત્વેન સ્થાપિતં " સત્યવદનરૂપો ધર્મ એવ હવિષ્ટ્વેન શ્રદ્ધારૂપાગ્નૌ હોતવ્યઃ " ઇતીમમર્થં યાજ્ઞવલ્ક્યઃ પ્રાહેત્યર્થસ્ય નિરૂપણં, વિદ્યોપદેશાત્સંતુષ્ટેન જનકેન તસ્મૈ યાજ્ઞવલ્ક્યાય ધેનુશતરૂપં પારિતોષિકં દત્તમિતિ પ્રતિપાદનં, પ્રવસદ્વિષયેઽગ્નિહોત્રહોમસ્ય મનઃ પ્રાણાત્મના સાંતત્યસ્ય શ્લોકમન્ત્રૈઃ પ્રતિપાદનં, તત્ર પ્રથમેન શ્લોકેન પ્રવાસવિષયં પ્રશ્નમુદ્ભાવ્ય દ્વિતીયશ્લોકેન તસ્યોત્તરકથનં, તૃતીયશ્લોકેન પ્રવસતો યજમાનસ્યાનવધાનયુક્તત્વે દોષમભિધાય ચતુર્થશ્લોકેન તન્મનસ્કસ્ય પ્રવસતો યજમાનસ્ય મનસૈવાગ્નિહોત્રસમ્પત્તિમભિધાય પ્રાણરૂપત્વસ્યાપ્યભિધાનં, ઉક્તાર્થેન સહૈવ તત્તચ્છ્લોકમંત્રસ્ય તાત્પર્યતો વ્યાખ્યાનમ્, ઉક્તેઽર્થે વિદ્વત્પ્રસિદ્ધેરભિધાનં ચેત્યાદિ.
બ્રાહ્મણં

૨ ષણ્મિથુનબ્રાહ્મણમ્--તત્ર તાવદેતસ્મિન્નેવાગ્નિહોત્રે સફલં મિથુનવેદનવિધાનં, યજમાનઃ પત્ની ચ વત્સોઽગ્નિહોત્રી ચ સ્થાલ્યઙ્ગારાશ્ચ સ્રુક્સ્રુવશ્ચ આહવનીયઃ સમિઞ્ચ--આહુતિઃ સ્વાહાકારશ્ચ-ઇત્યેતેષાં ષણ્ણાં મિથુનાનાં ક્રમેણ પ્રદર્શનમ્, એતદ્વેદનસ્યોક્તફલસાધનત્વનિગમનં ચેતિ.
બ્રાહ્મણં

૩ બ્રહ્મચારિધર્મનિરૂપકં બ્રાહ્મણમ્--તત્ર તાવદગ્નિહોત્રાદિનિયમપ્રસઙ્ગાદાગતં બ્રહ્મચારિધર્મં નિરૂપયિતુમાખ્યાયિકાયા અભિધાનં, તસ્યાં ચ બ્રહ્મચારિણઃ સર્વદા રાત્રૌ સમિદાધાનમત્યાવશ્યકમિતિ સોપપત્તિકં પ્રતિપાદનં, સમિદાધાનાદિબ્રહ્મચર્યધર્માચરણસ્ય સત્રયાગાત્મના નિરૂપણં, તત્ર સમિદાધાનસ્ય સત્રયાગાત્મના સ્તવનોત્તરમાત્મનિષ્ક્રયણહેતુત્વેનાપિ પ્રશંસનં, સમિદાધાનેઽગ્નૌ પ્રવિષ્ટસ્ય ચતુર્થપાદસ્ય પરિક્રયપ્રદર્શનમ્, મૃત્યૌ પ્રવિષ્ટસ્ય પાદસ્ય પરિક્રયાર્થત્વેન મિક્ષાચર્યસ્ય વિધાનમ, આચાર્યગતસ્ય પાદસ્ય તત્પરિચર્યયા પરિક્રયણસ્ય પ્રદર્શનમ્, એવં બ્રહ્મચર્યાયાં ક્રિયમાણસ્ય પરિચરણસ્ય પરિક્રયાર્થત્વમુક્તમિદાનીં સમૃદ્ધ્યાદિહેતુત્વસ્યાપ્યભિધાનમ્, વિદુષો બ્રહ્મચારિણઃ ફલનિરૂપણં ચેત્યાદિ.