શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 11.2.7

સંવત્સરો યજ્ઞઃ। સ યો હ વૈ સંવત્સરો યજ્ઞ ઇતિ વેદાન્તે હૈવાસ્ય સંવત્સરસ્યેષ્ટં ભવત્યથો યત્કિં ચ સંવત્સરે ક્રિયતે સર્વં હૈવાસ્ય તદાપ્તમવરુદ્ધમભિજિતં ભવતિ -

ઋતવ ઋત્વિજઃ। સ યો હ વા ઋતવ ઋત્વિજ ઇતિ વેદાન્તે હૈવાસ્યર્તૂનામિષ્ટં ભવત્યથો યત્કિં ચર્તુષુ ક્રિયતે સર્વં હૈવાસ્ય તદાપ્તમવરુદ્ધમભિજિતં ભવતિ -

માસા હવીંષિ। સ યો હ વૈ માસા હવીંષીતિ વેદાન્તે હૈવાસ્ય માસાનામિષ્ટં ભવત્યથો યત્કિં ચ માસેષુ ક્રિયતે સર્વં હૈવાસ્ય તદાપ્તમવરુદ્ધમભિજિતં ભવતિ -

અર્ધમાસા હવિષ્પાત્રાણિ। સ યો હ વા અર્ધમાસા હવિષ્પાત્રાણીતિ વેદાન્તે હૈવાસ્યાર્ધમાસાનામિષ્ટં ભવત્યથો યત્કિં ચાર્ધમાસેષુ ક્રિયતે સર્વં હૈવાસ્ય તદાપ્તમવરુદ્ધમભિજિતં ભવતિ -

અહોરાત્રે પરિવેષ્ટ્રી। સ યો હ વા અહોરાત્રે પરિવેષ્ટ્રી ઇતિ વેદાન્તે હૈવાસ્યાહોરાત્રયોરિષ્ટં ભવત્યથો યત્કિં ચાહોરાત્રયોઃ ક્રિયતે સર્વં હૈવાસ્ય તદાપ્તમવરુદ્ધમભિજિતં ભવતિ -

ઇયમેવ પ્રથમા સામિધેની। અગ્નિર્દ્વિતીયા વાયુસ્તૃતીયાન્તરિક્ષં ચતુર્થી દ્યૌષ્પઞ્ચમ્યાદિત્યઃ ષષ્ઠી ચન્દ્રમાઃ સપ્તમી મનોઽષ્ટમી વાઙ્નવમી તપો દશમી બ્રહ્મૈકાદશ્યેતા હિ વા ઇદં સર્વં સમિન્ધત એતાભિરિદં સર્વં સમિદ્ધં તસ્માત્સામિધેન્યો નામ -

સ વૈ ત્રિઃ પ્રથમામન્વાહ। સ યત્પ્રથમમન્વાહ પ્રાચીં તેન દિશં જયતિ યદ્દ્વિતીયં દક્ષિણાં તેન દિશં જયતિ યત્તૃતીયમૂર્ધ્વામેવ તેન દિશં જયતિ -

ત્રિર્વેવોત્તમામન્વાહ। સ યત્પ્રથમમન્વાહ પ્રતીચીં તેન દિશં જયતિ યદ્દ્વિતીયમુદીચીં તેન દિશં જયતિ યત્તૃતીયમિમામેવ તેન પ્રતિષ્ઠાં જયત્યેવમુ હાભિરિમાંલ્લોકાન્જયત્યેતા દિશઃ -

ઋતમેવ પૂર્વ આઘારઃ। સત્યમુત્તરોઽવ હ વા ઋતસત્યે રુન્દ્ધેઽથો યત્કિંચર્તસત્યાભ્યાં જય્યં સર્વં હૈવ તજ્જયતિ -

ત્વિષિરેવ પ્રથમઃ પ્રયાજઃ। અપચિતિર્દ્વિતીયો યશસ્તૃતીયો બ્રહ્મવર્ચસં ચતુર્થોઽન્નાદ્યં પઞ્ચમઃ -

સ પ્રથમં પ્રયાજમનુમન્ત્રયતે। ત્વિષિમાન્ભૂયાસમિત્યપચિતિમાન્ભૂયાસમિતિ દ્વિતીયં યશસ્વી ભૂયાસમિતિ તૃતીયં બ્રહ્મવર્ચસી ભૂયાસમિતિ ચતુર્થમન્નાદો ભૂયાસમિતિ પઞ્ચમં ત્વિષિમાન્હ વા અપચિતિમાન્યશસ્વી બ્રહ્મવર્ચસ્યન્નાદો ભવતિ ય એવમેતદ્વેદ -

એતદ્ધ સ્મ વૈ તદ્વિદ્વાનાહ। શ્વેતકેતુરારુણેયઃ કં સ્વિદેવાપરીષુ મહાનાગમિવાભિસંસારં દિદૃક્ષિતારો ય એવમેતત્પ્રયાજાનાં યશો વેદિતેતિ -

ભૂતમેવ પૂર્વ આજ્યભાગઃ। ભવિષ્યદુત્તરોઽવ હ વૈ ભૂતં ચ ભવિષ્યચ્ચ રુન્દ્ધેઽથો યત્કિં ચ ભૂતેન ચ ભવિષ્યતા ચ જય્યં સર્વં હૈવ તજ્જયતિ -

બ્રહ્માગ્નેયઃ પુરોડાશઃ। સ યો હ વૈ બ્રહ્માગ્નેયઃ પુરોડાશ ઇતિ વેદાવ હ બ્રહ્મ રુન્દ્ધેઽથો યત્કિં ચ બ્રહ્મણા જય્યં સર્વં હૈવ તજ્જયતિ -

ક્ષત્રમુપાંશુયાજઃ। સ યો હ વૈ ક્ષત્રમુપાંશુયાજ ઇતિ વેદાવ હ ક્ષત્રં રુન્દ્ધેઽથો યત્કિં ચ ક્ષત્રેણ જય્યં સર્વં હૈવ તજ્જયતિ તદ્યદુપાંશુયાજં કુર્વન્ત્યેકે નૈકે તસ્માદુચ્ચૈશ્ચોપાંશુ ચ ક્ષત્રાયાચક્ષતે -

વિડુત્તરઃ પુરોડાશઃ। સ યો હ વૈ વિડુત્તરઃ પુરોડાશ ઇતિ વેદાવ હ વિશં રુન્દ્ધેઽથો યત્કિં ચ વિશા જય્યં સર્વં હૈવ તજ્જયતિ તદ્યદાગ્નેયશ્ચ પુરોડાશ ઉપાંશુયાજશ્ચ પૂર્વૌ ભવતસ્તસ્માદુભે બ્રહ્મ ચ ક્ષત્રં ચ વિશિ પ્રતિષ્ઠિતે -

રાષ્ટ્રં સાંનાય્યં। સ યો હ વૈ રાષ્ટ્રં સાંનાય્યમિતિ વેદાવ હ રાષ્ટ્રં રુન્દ્ધેઽથો યત્કિં ચ રાષ્ટ્રેણ જય્યં સર્વં હૈવ તજ્જયતિ તદ્યત્સંનયન્ત્યેકેનૈકે તસ્માદ્રાષ્ટ્રં સં ચૈતિ વિ ચ -

તપઃ સ્વિષ્ટકૃત્। સ યો હ વૈ તપઃ સ્વિષ્ટકૃદિતિ વેદાવ હ તપો રુન્દ્ધેઽથો યત્કિં ચ તપસા જય્યં સર્વં હૈવ તજ્જયતિ -

લોકઃ પ્રાશિત્રં। સ યો હ વૈ લોકઃ પ્રાશિત્રમિતિ વેદાવ હ લોકં રુન્દ્ધેઽથો યત્કિં ચ લોકેન જય્યં સર્વં હૈવ તજ્જયતિ નો હ લવેન લોકાદ્વ્યથતે લવેન હ વા અમુષ્મિંલોકે લોકાદ્વ્યથન્તેઽથ ય એવં વેદ ન હ બહુ ચન પાપં કૃત્વા લોકાદ્વ્યથતે -

શ્રદ્ધેડા। સ યો હ વૈ શ્રદ્ધેડેતિ વેદાવ હ શ્રદ્ધાં રુન્દ્ધેઽથો યત્કિં ચ શ્રદ્ધયા જય્યં સર્વં હૈવ તજ્જયતિ -

અશનિરેવ પ્રથમોઽનુયાજઃ। હ્રાદુનિર્દ્વિતીય ઉલ્કુષી તૃતીયઃ -

સ પ્રથમમનુયાજમનુમન્ત્રયેત। અશન્યમું જહીતિ યં દ્વિષ્યાદ્ધ્રાદુન્યમું જહીતિ દ્વિતીયમુલ્કુષ્યમું જહીતિ તૃતીયમ્ -

સ ય એષ ક્ષિપ્રં મ્રિયતે। અશનિર્હ તમનુયાજો હન્ત્યથ યો વિસ્રવન્મિશ્ર ઇવ હ્રાદુનિર્હ તમનુયાજો હન્ત્યથ યોઽભ્યુષ્ટમિશ્ર ઇવોલ્કુષી હ તમનુયાજો હન્તિ -

સૈષા યજ્ઞમેનિઃ। એતયા વૈ મેન્યા દેવા અસુરાન્પરાભાવયાંચક્રુસ્તથો એવૈવંવિદ્યજમાનઃ પાપ્માનં દ્વિષન્તં ભ્રાતૃવ્યં પરાભાવયતિ -

સ યદનુયાજાન્તો યજ્ઞઃ સ્યાત્। અશન્યન્તઃ સ્યાદ્ધ્રાદુન્યન્ત ઉલ્કુષ્યન્તસ્તસ્માદ્વૈ દેવાનાં યજ્ઞ ઇડાન્તો વૈવ શંય્વન્તો વા -

પ્રયાજૈર્વૈ દેવાઃ સ્વર્ગં લોકમાયંસ્તાનસુરા અન્વાજિગાંસંસ્તાનનુયાજૈઃ પ્રત્યૌહંસ્તદ્યદનુયાજા ઇજ્યન્તે પાપ્માનમેવ તદ્દ્વિષન્તં ભ્રાતૃવ્યં યજમાનઃ પ્રત્યૂહતિ -

પ્રાણા વૈ પ્રયાજાઃ। અપાના અનુયાજાસ્તસ્માત્પ્રયાજાઃ પ્રાઞ્ચો હૂયન્તે તદ્ધિ પ્રાણરૂપમ્ । પ્રત્યઞ્ચોઽનુયાજાસ્તદપાનરૂપમેતા હ વૈ દર્શપૂર્ણમાસયોરુપસદો યદનુયાજાસ્તસ્માત્ત ઉપસદ્રૂપેણ પ્રત્યઞ્ચો હૂયન્તે -

સંસ્થા સૂક્તવાકઃ। સ યો હ વૈ સંસ્થા સૂક્તવાક ઇતિ વેદાવ હ સંસ્થાં રુન્દ્ધેઽથો યત્કિં ચ સંસ્થયા જય્યં સર્વં હૈવ તજ્જયતિ ગચ્છતિ વયસઃ સંસ્થામ્ -

પ્રતિષ્ઠા શંયોર્વાકઃ। સ યો હ વૈ પ્રતિષ્ઠા શંયોર્વાકેતિ વેદાવ હ પ્રતિષ્ઠાં રુન્દ્ધેઽથો યત્કિં ચ પ્રતિષ્ઠયા જય્યં સર્વં હૈવ તજ્જયતિ ગચ્છતિ પ્રતિષ્ઠામ્ -

તે દેવાઃ। એતાન્પત્નીસંયાજાન્પશ્ચાત્પર્યૌહન્ત મિથુનમેવૈતદુપરિષ્ટાદદધત પ્રજાત્યૈ તદ્યત્પત્નીસંયાજા ઇજ્યન્તે મિથુનમેવૈતદુપરિષ્ટાદ્ધત્તે પ્રજાત્યૈ દેવાનાં હ વૈ પ્રજાતિમનુ પ્રજાયતે મિથુનેન મિથુનેન હ પ્રજાયતે ય એવમેતદ્વેદ -

અન્નં સમિષ્ટયજુઃ। સ યો હ વા અન્નં સમિષ્ટયજુરિતિ વેદાવ હાન્નં રુન્દ્ધેઽથો યત્કિં ચાન્નેન જય્યં સર્વં હૈવ તજ્જયતિ -

સંવત્સરો યજમાનઃ। તમૃતવો યાજયન્તિ વસન્ત આગ્નીધ્રસ્તસ્માદ્વસન્તે દાવાશ્ચરન્તિ તદ્ધ્યગ્નિરૂપં ગ્રીષ્મોઽધ્વર્યુસ્તપ્ત ઇવ વૈ ગ્રીષ્મસ્તપ્તમિવાધ્વર્યુર્નિષ્ક્રામતિ વર્ષા ઉદ્ગાતા તસ્માદ્યદા બલવદ્વર્ષતિ સામ્ન ઇવોપબ્દિઃ ક્રિયતે શરદ્બ્રહ્મા તસ્માદ્યદા સસ્યં પચ્યતે બ્રહ્મણ્વત્યઃ પ્રજા ઇત્યાહુર્હેમન્તો હોતા તસ્માદ્ધેમન્વષટ્કૃતાઃ પશવઃ સીદન્ત્યેતા હ વા એનં દેવતા યાજયન્તિ સ યદ્યેનમૈષાવીરા યાજયેયુરેતા એવ દેવતા મનસા ધ્યાયેદેતા હૈવૈનં દેવતા યાજયન્તિ -

અથ હૈષૈવ તુલા। યદ્દક્ષિણો વેદ્યન્તઃ સ યત્સાધુ કરોતિ તદન્તર્વેદ્યથ યદસાધુ તદ્બહિર્વેદિ તસ્માદ્દક્ષિણં વેદ્યન્તમધિસ્પૃશ્યેવાસીત તુલાયાં હ વા અમુષ્મિંલોક આદધતિ યતરદ્યંસ્યતિ તદન્વેષ્યતિ યદિ સાધુ વાસાધુ વેત્યથ ય એવં વેદાસ્મિન્હૈવ લોકે તુલામારોહત્યત્યમુષ્મિંલોકે તુલાધાનં મુચ્યતે સાધુકૃત્યા હૈવાસ્ય યચ્છતિ ન પાપકૃત્યા -