શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 11.2.6

શિરો હ વા એતદ્યજ્ઞસ્ય યત્પ્રણીતાઃ। સ યત્પ્રણીતાઃ પ્રણયતિ શિર એવૈતદ્યજ્ઞસ્ય સંસ્કરોતિ સ વિદ્યાચ્છિર એવ મ એતત્સંસ્ક્રિયત ઇતિ -

પ્રાણ એવાસ્યેધ્મઃ। પ્રાણેન હીદં સર્વમિદ્ધં યત્પ્રાણભૃન્નિમિષદ્યદેજતિ સ વિદ્યાદહમેવૈષ ઇધ્મ ઇતિ -

અનૂકમેવાસ્ય સામિધેન્યઃ। તસ્માત્તા બ્રૂયાત્સંતન્વન્નિવ મેઽનુબ્રૂહીતિ સંતતમિવ હીદમનૂકં મનશ્ચૈવાસ્ય વાક્ચાઘારૌ સરસ્વાંશ્ચ સરસ્વતી ચ સ વિદ્યાન્મનશ્ચૈવ મે વાક્ચાઘારૌ સરસ્વાંશ્ચ સરસ્વતી ચેતિ -

પઞ્ચ પ્રયાજાઃ। ઇમ એવાસ્ય તે શીર્ષણ્યાઃ પઞ્ચ પ્રાણા મુખમેવાસ્ય પ્રથમઃ પ્રયાજો દક્ષિણા નાસિકા દ્વિતીયઃ સવ્યા નાસિકા તૃતીયો દક્ષિણઃ કર્ણશ્ચતુર્થઃ સવ્યઃ કર્ણઃ પઞ્ચમોઽથ યચ્ચતુર્થે પ્રયાજે સમાનયતિ તસ્માદિદં શ્રોત્રમન્તરતઃ સંતૃણ્ણં ચક્ષુષી આજ્યભાગૌ સ વિદ્યાચ્ચક્ષુષી એવ મ એતાવિતિ -

અથ ય આગ્નેયઃ પુરોડાશઃ। અયમેવાસ્ય સ દક્ષિણોઽર્દ્ધો હૃદયમેવાસ્યોપાંશુયાજઃ સ યત્તેનોપાંશુ ચરન્તિ તસ્માદિદં ગુહેવ હૃદયમ્ -

અથ યોઽગ્નીષોમીયઃ પુરોડાશઃ। અયમેવાસ્ય સ ઉત્તરોઽર્ધ ઐન્દ્રં વા સાંનાય્યમન્તરાંસમેવાસ્ય સ્વિષ્ટકૃદ્દ્વિષન્ પ્રાશિત્રમ્ -

સ યત્પ્રાશિત્રમવદ્યતિ। યથૈવ તત્પ્રાજાપતેરાવિદ્ધં નિરકૃન્તન્નેવમેવૈતસ્યૈતદ્યદ્વેષ્ટિતં યદ્ગ્રથિતં યદ્વરુણ્યં તન્નિષ્કૃન્તતિ સ વિદ્યાદ્યથૈવ તત્પ્રજાપતેરાવિદ્ધં નિરકૃન્તન્નેવમેવ મ ઇદં યદ્વેષ્ટિતં યદ્ગ્રથિતં યદ્વરુણ્યં તન્નિષ્કૃન્તતીતિ -

ઉદરમેવાસ્યેડા। તદ્યથૈવાદ ઇડાયાં સમવદ્યન્ત્યેવમેવેદં વિશ્વરૂપમન્નમુદરે સમવધીયતે -

ત્રયોઽનુયાજાઃ। ઇમ એવાસ્ય તેઽવાઞ્ચસ્ત્રયઃ પ્રાણા બાહૂ એવાસ્ય સૂક્તવાકશ્ચ શંયોર્વાકશ્ચ ચત્વારઃ પત્નીસંયાજાશ્ચતસ્રો વૈ પ્રતિષ્ઠા ઊરૂ દ્વાવષ્ઠીવન્તૌ દ્વૌ પાદાવેવાસ્ય સમિષ્ટયજુઃ -

તા એકવિંશતિરાહુતયઃ। દ્વાવાઘારૌ પઞ્ચ પ્રયાજા દ્વાવાજ્યભાગાવાગ્નેયઃ પુરોડાશસ્તદ્દશાગ્નીષોમીય ઉપાંશુયાજોઽગ્નીષોમીયઃ પુરોડાશોઽગ્નિઃ સ્વિષ્ટકૃદિડા ત્રયોઽનુયાજાઃ સૂક્તવાકશ્ચ શંયોર્વાકશ્ચાથ યદેવાદઃ પત્નીસંયાજેષુ સમ્પ્રગૃહ્ણાતિ સમિષ્ટયજુશ્ચ -

તા એકવિંશતિરાહુતયઃ। દ્વાદશ વૈ માસાઃ સંવત્સરસ્ય પઞ્ચર્તવસ્ત્રયો લોકાસ્તદ્વિંશતિરેષ એવૈકવિંશો ય એષ તપતિ સૈષા ગતિરેષા પ્રતિષ્ઠા તદેતાં ગતિમેતાં પ્રતિષ્ઠાં ગચ્છતિ -

તદ્ધ સ્મૈતદારુણિરાહ અર્ધમાસશો વા અહમમુનાદિત્યેન સલોકો ભવામિ તામહં દર્શપૂર્ણમાસયોઃ સમ્પદં વેદેતિ -

તદાહુઃ। આત્મયાજી શ્રેયા૩ન્દેવયાજી૩ ઇત્યાત્મયાજીતિ હ બ્રૂયાત્સ હ વા આત્મયાજી યો વેદેદં મેઽનેનાઙ્ગં સંસ્ક્રિયત ઇદં મેઽનેનાઙ્ગમુપધીયત ઇતિ સ યથાહિસ્ત્વચો નિર્મુચ્યેતૈવમસ્માન્મર્ત્યાચ્છરીરાત્પાપ્મનો નિર્મુચ્યતે સ ઋઙ્મયો યજુર્મયઃ સામમય આહુતિમયઃ સ્વર્ગં લોકમભિસમ્ભવતિ -

અથ હ સ દેવયાજી યો વેદ। દેવાનેવાહમિદં યજે દેવાન્ત્સપર્યામીતિ સ યથા શ્રેયસે પાપીયાન્બલિં હરેદ્વૈશ્યો વા રાજ્ઞે બલિં હરેદેવં સ સ હ ન તાવન્તં લોકં જયતિ યાવાન્તમિતરઃ -