શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 10.6.1

૧૦.૬.૧ વૈશ્વાનરાગ્ન્યુપાસનં બ્રાહ્મણમ્
અથ હૈતેઽરુણે। ઔપવેશૌ સમાજગ્મુઃ સત્યયજ્ઞઃ પૌલુષિર્મહાશાલો જાબાલો બુડિલ આશ્વતરાશ્વિરિન્દ્રદ્યુમ્નો ભાલ્લવેયો જનઃ શાર્કરાક્ષ્યસ્તે હ વૈશ્વાનરે સમાસત તેષાં હ વૈશ્વાનરે ન સમિયાય - ૧૦.૬.૧.
તે હોચુઃ। અશ્વપતિર્વા અયં કૈકેયઃ સમ્પ્રતિ વૈશ્વાનરં વેદ તં ગચ્છામેતિ તે હાશ્વપતિં કૈકેયમાજગ્મુસ્તેભ્યો હ પૃથગાવસથાન્પૃથગપચિતીઃ પૃથક્સાહસ્રાન્ત્સોમાન્પ્રોવાચ તે હ પ્રાતરસંવિદાના એવ સમિત્પાણયઃ પ્રતિચક્રમિર ઉપ ત્વાયામેતિ - ૧૦.૬.૧.
સ હોવાચ। યન્નુ ભગવન્તોઽનૂચાના અનૂચાનપુત્રાઃ કિમિદમિતિ તે હોચુર્વૈશ્વાનરં હ ભગવાન્ત્સમ્પ્રતિ વેદ તં નો બ્રૂહીતિ સ હોવાચ સમ્પ્રતિ ખલુ ન્વા અહં વૈશ્વાનરં વેદાભ્યાધત્ત સમિધ ઉપેતા સ્થેતિ - ૧૦.૬.૧.
સ હોવાચારુણમૌપવેશિં। ગૌતમ કં ત્વં વૈશ્વાનરં વેત્થેતિ પૃથિવીમેવ રાજન્નિતિ હોવાચોમિતિ હોવાચૈષ વૈ વૈશ્વાનર એતં હિ વૈ ત્વં પ્રતિષ્ઠાં વૈશ્વાનરં વેત્થ તસ્માત્ત્વં પ્રતિષ્ઠિતઃ પ્રજયા પશુભિરસિ યો વા એતમ્પ્રતિષ્ઠાં વૈશ્વાનરં વેદાપ પુનર્મૃત્યું જયતિ સર્વમાયુરેતિ પાદૌ ત્વા એતૌ વૈશ્વાનરસ્ય પાદૌ તેઽમ્લાસ્યતાં યદિ હ નાગમિષ્ય ઇતિ પાદૌ તેઽવિદિતાવભવિષ્યતાં(તે વિદિતાવભવિષ્યતાં) યદિ હ નાગમિષ્ય ઇતિ વા - ૧૦.૬.૧.
અથ હોવાચ સત્યયજ્ઞં પૌલુષિમ્। પ્રાચીનયોગ્ય કં ત્વં વૈશ્વાનરં વેત્થેત્યપ એવ રાજન્નિતિ હોવાચોમિતિ હોવાચૈષ વૈ રયિર્વૈશ્વાનર એતં હિ વૈ ત્વં રયિં વૈશ્વાનરં વેત્થ તસ્માત્ત્વં રયિમાન્પુષ્ટિમાનસિ યો વા એતં રયિં વૈશ્વાનરં વેદાપ પુનર્મૃત્યું જયતિ સર્વમાયુરેતિ વસ્તિસ્ત્વા એષ વૈશ્વાનરસ્ય વસ્તિસ્ત્વાઽહાસ્યદ્યદિ હ નાગમિષ્ય ઇતિ વસ્તિસ્તેઽવિદિતોઽભવિષ્યદ્યદ૆(વસ્તિસ્તે વિદિતોઽભવિષ્યદ્યદિ) હ નાગમિષ્યઽ ઇતિ વા - ૧૦.૬.૧.
અથ હોવાચ મહાશાલં જાબાલમ્। ઔપમન્યવ કં ત્વં વૈશ્વાનરં વેત્થેત્યાકાશમેવ રાજન્નિતિ હોવાચોમિતિ હોવાચૈષ વૈ બહુલો વૈશ્વાનર એતં હિ વૈ ત્વં બહુલં વૈશ્વાનરં વેત્થ તસ્માત્ત્વં બહુઃ પ્રજયા પશુભિરસિ યો વા એતં બહુલં વૈશ્વાનરં વેદાપ પુનર્મૃત્યું જયતિ સર્વમાયુરેત્યાત્મા ત્વા એષ વૈશ્વાનરસ્યાત્મા ત્વાઽહાસ્યદ્યદિ હ નાગમિષ્ય ઇત્યાત્મા તેઽવિદિતોઽભવિષ્યદ્યદિ(તે વિદિતોઽભવિષ્યદ્યદિ) હ નાગમિષ્ય ઇતિ વા - ૧૦.૬.૧.
અથ હોવાચ બુડિલમાશ્વતરાશ્વિમ્। વૈયાઘ્રપદ્ય કં ત્વં વૈશ્વાનરં વેત્થેતિ વાયુમેવ રાજન્નિતિ હોવાચોમિતિ હોવાચૈષ વૈ પૃથગ્વર્ત્મા વૈશ્વાનર એતં હિ વૈ ત્વં પૃથગ્વર્ત્માનં વૈશ્વાનરં વેત્થ તસ્માત્ત્વાં પૃથગ્રથશ્રેણયોઽનુયાન્તિ યો વા એતં પૃથગ્વર્ત્માનં વૈશ્વાનરં વેદાપ પુનર્મૃત્યું જયતિ સર્વમાયુરેતિ પ્રાણસ્ત્વા એષ વૈશ્વાનરસ્ય પ્રાણસ્ત્વાઽહાસ્યદ્યદિ હ નાગમિષ્ય ઇતિ પ્રાણસ્તે વિદિતો ઽભવિષ્યદ્યદિ હ નાગમિષ્ય ઇતિ વા - ૧૦.૬.૧.
અથ હોવાચેન્દ્રદ્યુમ્નં ભાલ્લવેયમ્। વૈયાઘ્રપદ્ય કં ત્વં વૈશ્વાનરં વેત્થેત્યાદિત્યમેવ રાજન્નિતિ હોવાચોમિતિ હોવાચૈષ વૈ સુતતેજા વૈશ્વાનર એતં હિ વૈ ત્વં સુતતેજસં વૈશ્વાનરં વેત્થ તસ્માત્તવૈષ સુતોઽદ્યમાનઃ પચ્યમાનોઽક્ષીયમાણો ગૃહેષુ તિષ્ઠતિ યો વા એતં સુતતેજસં વૈશ્વાનરં વેદાપ પુનર્મૃત્યું જયતિ સર્વમાયુરેતિ ચક્ષુસ્ત્વા એતદ્વૈશ્વાનરસ્ય ચક્ષુસ્ત્વાઽહાસ્યદ્યદિ હ નાગમિષ્ય ઇતિ ચક્ષુસ્તેઽવિદિતમભવિષ્યદ્યદિ (ચક્ષુસ્તે વિદિતમભવિષ્યદ્યદિ) હ નાગમિષ્ય ઇતિ વા - ૧૦.૬.૧.
અથ હોવાચ જનં શાર્કરાક્ષ્યમ્। સાયવસ કં ત્વં વૈશ્વાનરં વેત્થેતિ દિવમેવ રાજન્નિતિ હોવાચોમિતિ હોવાચૈષ વા અતિષ્ઠા વૈશ્વાનર એતં હિ વૈ ત્વમતિષ્ઠાં વૈશ્વાનરં વેત્થ તસ્માત્ત્વં સમાનાનતિતિષ્ઠસિ યો વા એતમતિષ્ઠાં વૈશ્વાનરં વેદાપ પુનર્મૃત્યું જયતિ સર્વમાયુરેતિ મૂર્દ્ધા ત્વા એષ વૈશ્વાનરસ્ય મૂર્દ્ધા ત્વાઽહાસ્યદ્યદિ હ નાગમિષ્ય ઇતિ મૂર્દ્ધા તેઽવિદિતોઽભવિષ્યદ્યદિ (તે વિદિતોઽભવિષ્યદ્યદિ) હ નાગમિષ્ય ઇતિ વા - ૧૦.૬.૧.
તાન્હોવાચ એતે વૈ યૂયં પૃથગ્વૈશ્વાનરાન્વિદ્વાંસઃ પૃથગન્નમઘસ્ત પ્રાદેશમાત્રમિવ હ વૈ દેવાઃ સુવિદિતા અભિસમ્પન્નાસ્તથા તુ વ એનાન્વક્ષ્યામિ યથા પ્રાદેશમાત્રમેવાભિસમ્પાદયિષ્યામીતિ - ૧૦.૬.૧.
સ હોવાચ। મૂર્દ્ધાનમુપદિશન્નેષ વા અતિષ્ઠા વૈશ્વાનર ઇતિ ચક્ષુષીઽ ઉપદિશન્નુવાચૈષ વૈ સુતતેજા વૈશ્વાનર ઇતિ નાસિકે ઉપદિશન્નુવાચૈષ વૈ પૃથગ્વર્ત્મા વૈશ્વાનર ઇતિ મુખ્યમાકાશમુપદિશન્નુવાચૈષ વૈ બહુલો વૈશ્વાનર ઇતિ મુખ્યા અપ ઉપદિશન્નુવાચૈષ વૈ રયિર્વૈશ્વાનરો ઇતિ ચ્છુબુકમુપદિશન્નુવાચૈષ વૈ પ્રતિષ્ઠા વૈશ્વાનર ઇતિ સ એષોઽગ્નિર્વૈશ્વાનરો યત્પુરુષઃ સ યો હૈતમેવમગ્નિં વૈશ્વાનરં પુરુષવિધં પુરુષેઽન્તઃ પ્રતિષ્ઠિતં વેદાપ પુનર્મૃત્યું જયતિ સર્વમાયુરેતિ ન હાસ્ય બ્રુવાણં ચન વૈશ્વાનરો હિનસ્તિ - ૧૦.૬.૧.