શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 10.5.3

૧૦.૫.૩ માનસાગ્ન્યુપાસનં બ્રાહ્મણમ્
નેવ વા ઇદમગ્રેઽસદાસીન્નેવ સદાસીત્। આસીદિવ વા ઇદમગ્રે નેવાસીત્તદ્ધ તન્મન એવાસ - ૧૦.૫.૩.
તસ્માદેતદૃષિણાભ્યનૂક્તમ્ । નાસદાસીન્નો સદાસીત્તદાનીમિતિ નેવ હિ સન્મનો નેવાસત્ - ૧૦.૫.૩.
તદિદં મનઃ સૃષ્ટમાવિરબુભૂષત્ । નિરુક્તતરં મૂર્તતરં તદાત્માનમન્વૈચ્છત્તત્તપોઽતપ્યત તત્પ્રામૂર્ચ્છત્તત્ષટ્ત્રિંશતં સહસ્રાણ્યપશ્યદાત્મનોઽગ્નીનર્કાન્મનોમયાન્મનશ્ચિતસ્તે મનસૈવાધીયન્ત મનસાઽચીયન્ત મનસૈષુ ગ્રહા અગૃહ્યન્ત મનસા સ્તુવત મનસા શંસન્યત્કિં ચ યજ્ઞે કર્મ ક્રિયતે યત્કિં ચ યજ્ઞિયં કર્મ મનસૈવ તેષુ તન્મનોમયેષુ મનશ્ચિત્સુ મનોમયમક્રિયત તદ્યત્કિં ચેમાનિ ભૂતાનિ મનસા સંકલ્પયન્તિ તેષામેવ સા કૃતિસ્તાનેવાદધતિ તાંશ્ચિન્વન્તિ તેષુ ગ્રહાન્ગૃહ્ણન્તિ તેષુ સ્તુવતે તેષુ શંસન્ત્યેતાવતી વૈ મનસો વિભૂતિરેતાવતી વિસૃષ્ટિરેતાવન્મનઃ ષટ્ત્રિંશત્સહસ્રાણ્યગ્નયોઽર્કાસ્તેષામેકૈક એવ તાવાન્યાવાનસૌ પૂર્વઃ - ૧૦.૫.૩.
તન્મનો વાચમસૃજત સેયં વાક્સૃષ્ટાવિરબુભૂષન્નિરુક્તતરા મૂર્તતરા સાત્માનમન્વૈચ્છત્સા તપોઽતપ્યત સા પ્રામૂર્ચ્છત્સા ષટ્ત્રિંશતં સહસ્રાણ્યપશ્યદાત્મનોઽગ્નીનર્કાન્વાઙ્મયાન્વાક્ચિતસ્તે વાચૈવાધીયન્ત વાચૈષુ ગ્રહા અગૃહ્યન્ત વાચાઽસ્તુવત વાચાઽશંસન્યત્કિં ચ યજ્ઞે કર્મ ક્રિયતે યત્કિં ચ યજ્ઞિયં કર્મ વાચૈવ તેષુ તદ્વાઙ્મયેષુ વાક્ચિત્સુ વાઙ્મયમક્રિયત તદ્યત્કિંચેમાનિ ભૂતાનિ વાચા વદન્તિ તેષામેવ સા કૃતિસ્તાનેવાદધતિ તાંશ્ચિન્વન્તિ તેષુ ગ્રહાન્ગૃહ્ણન્તિ તેષુ સ્તુવતે તેષુ શંસન્ત્યેતાવતી વૈ વાચો વિભૂતિરેતાવતી વિસૃષ્ટિરેતાવતી વાક્ ષટ્ત્રિંશત્સહસ્રાણ્યગ્નયોઽર્કાસ્તેષામેકૈક એવ તાવાન્યાવાનસૌ પૂર્વઃ - ૧૦.૫.૩.
સા વાક્પ્રાણમસૃજત। સોઽયં પ્રાણઃ સૃષ્ટ આવિરબુભૂષન્નિરુક્તતરો મૂર્તતરઃ સ આત્માનમન્વૈચ્છત્સ તપોઽતપ્યત સ પ્રામૂર્ચ્છત્સ ષટ્ત્રિંશતં સહસ્રાણ્યપશ્યદાત્મનોઽગ્નીનર્કાન્પ્રાણમયાન્પ્રાણચિતસ્તે પ્રાણેનૈવાધીયન્ત પ્રાણેનાચીયન્ત પ્રાણેનૈષુ ગ્રહા અગૃહ્યન્ત પ્રાણેનાસ્તુવત પ્રાણેનાશંસન્યત્કિં ચ યજ્ઞે કર્મ ક્રિયતે યત્કિં ચ યજ્ઞિયં કર્મ પ્રાણેનૈવ તેષુ તત્પ્રાણમયેષુ પ્રાણચિત્સુ પ્રાણમયમક્રિયત તદ્યત્કિં ચેમાનિ ભૂતાનિ પ્રાણેન પ્રાણન્તિ તેષામેવ સા કૃતિસ્તાનેવાદધતિ તાંશ્ચિન્વન્તિ તેષુ ગ્રહાન્ગૃહ્ણન્તિ તેષુ સ્તુવતે તેષુ શંસન્ત્યેતાવતી વૈ પ્રાણસ્ય વિભૂતિરેતાવતી વિસૃષ્ટિરેતાવાન્પ્રાણઃ ષટ્ત્રિંશત્સહસ્રાણ્યગ્નયોઽર્કાસ્તેષામેકૈક એવ તાવાન્યાવાનસૌ પૂર્વઃ - ૧૦.૫.૩.
સ પ્રાણશ્ચક્ષુરસૃજત। તદિદં ચક્ષુઃ સૃષ્ટમાવિરબુભૂષન્નિરુક્તતરં મૂર્તતરં તદાત્માનમન્વૈચ્છત્તત્તપોઽતપ્યત તત્પ્રામૂર્ચ્છત્તત્ષટ્ત્રિંશતં સહસ્રાણ્યપશ્યદાત્મનોઽગ્નીનર્કાંશ્ચક્ષુર્મયાંશ્ચક્ષુશ્ચિતસ્તે ચક્ષુષૈવાધીયન્ત ચક્ષુષાઽચીયન્ત ચક્ષુષૈષુ ગ્રહા અગ્રૃહ્યન્ત ચક્ષુષાઽસ્તુવત ચક્ષુષાઽશંસન્યત્કિં ચ યજ્ઞે કર્મ ક્રિયતે યત્કિં ચ યજ્ઞિયં કર્મ ચક્ષુષૈવ તેષુ તચ્ચક્ષુર્મયેષુ ચક્ષુશ્ચિત્સુ ચક્ષુર્મયમક્રિયત તદ્યત્કિં ચેમાનિ ભૂતાનિ ચક્ષુષા પશ્યન્તિ તેષામેવ સા કૃતિસ્તાનેવાદધતિ તાંશ્ચિન્વન્તિ તેષુ ગ્રહાન્ગૃહ્ણન્તિ તેષુ સ્તુવતે તેષુ શંસન્ત્યેતાવતી વૈ ચક્ષુષો વિભૂતિરેતાવતી વિસૃષ્ટિરેતાવચ્ચક્ષુઃ ષટ્ત્રિંશત્સહસ્રાણ્યગ્નયોઽર્કાસ્તેષામેકૈક એવ તાવાન્યાવાનસૌ પૂર્વઃ - ૧૦.૫.૩.
તચ્ચક્ષુઃ શ્રોત્રમસૃજત તદિદં શ્રોત્રં સૃષ્ટમાવિરબુભૂષન્નિરુક્તતરં મૂર્તતરં તદાત્માનમન્વૈચ્છત્તત્તપોઽતપ્યત તત્પ્રામૂર્ચ્છત્તત્ષટ્ત્રિંશતં સહસ્રાણ્યપશ્યદાત્મનોઽગ્નીનર્કાઞ્છ્રોત્રમયાઞ્છ્રોત્રચિતસ્તે શ્રોત્રેણૈવાધીયન્ત શ્રોત્રેણાચીયન્ત શ્રોત્રેણૈષુ ગ્રહા અગૃહ્યન્ત શ્રોત્રેણાસ્તુવત શ્રોત્રેણાશંસન્યત્કિં ચ યજ્ઞે કર્મ ક્રિયતે યત્કિં ચ યજ્ઞિયં કર્મ શ્રોત્રેણૈવ તેષુ તચ્છ્રોત્રમયેષુ શ્રોત્રચિત્સુ શ્રોત્રમયમક્રિયત તદ્યત્કિં ચેમાનિ ભૂતાનિ શ્રોત્રેણ શૃણ્વન્તિ તેષામેવ સા કૃતિસ્તાનેવાદધતિ તાંશ્ચિન્વન્તિ તેષુ ગ્રહાન્ગૃહ્ણન્તિ તેષુ સ્તુવતે તેષુ શંસન્ત્યેતાવતી વૈ શ્રોત્રસ્ય વિભૂતિરેતાવતી વિસૃષ્ટિરેતાવચ્છ્રોત્રં ષટ્ત્રિંશત્સહસ્રાણ્યગ્નયોઽર્કાસ્તેષામેકૈક એવ તાવાન્યાવાનસૌ પૂર્વઃ - ૧૦.૫.૩.
તચ્છ્રોત્રં કર્માસૃજત। તત્પ્રાણાનભિસમમૂર્ચ્છદિમં સંદેઘમન્નસંદેહમકૃત્સ્નં વૈ કર્મઽર્તે પ્રાણેભ્યોઽકૃત્સ્ના ઉ વૈ પ્રાણાઽઋતે કર્મણઃ - ૧૦.૫.૩.
તદિદં કર્મ સૃષ્ટમાવિરબુભૂષત્। નિરુક્તતરં મૂર્તતરં તદાત્માનમન્વૈચ્છત્તત્તપોઽતપ્યત તત્પ્રામૂર્ચ્છત્તત્ષટ્ત્રિંશતં સહસ્રાણ્યપશ્યદાત્મનોઽગ્નીનર્કાન્કર્મમયાન્કર્મચિતસ્તે કર્મણૈવાધીયન્ત કર્મણાઽચીયન્ત કર્મણૈષુ ગ્રહા અગૃહ્યન્ત કર્મણાઽસ્તુવત કર્મણા શંસન્યત્કિં ચ યજ્ઞે કર્મ ક્રિયતે યત્કિં ચ યજ્ઞિયં કર્મ કર્મણૈવ તેષુ તત્કર્મમયેષુ કર્મચિત્સુ કર્મમયમક્રિયત તદ્યત્કિં ચેમાનિ ભૂતાનિ કર્મ કુર્વતે તેષામેવ સા કૃતિસ્તાનેવાદધતિ તાંશ્ચિન્વન્તિ તેષુ ગ્રહાન્ગૃહ્ણન્તિ તેષુ સ્તુવતે તેષુ શંસન્ત્યેતાવતી વૈ કર્મણો વિભૂતિરેતાવતી વિસૃષ્ટિરેતાવત્કર્મ ષટ્ત્રિંશત્સહસ્રાણ્યગ્નયોઽર્કાસ્તેષામેકૈક એવ તાવાન્યાવાનસૌ પૂર્વઃ - ૧૦.૫.૩.
તત્કર્માગ્નિમસૃજત આવિસ્તરાં વા અગ્નિઃ કર્મણઃ કર્મણા હ્યેનં જનયન્તિ કર્મણેન્ધતે - ૧૦.૫.૩.
સોઽયમગ્નિઃ સૃષ્ટ આવિરબુભૂષત્ નિરુક્તતરો મૂર્તતરઃ સ આત્માનમન્વૈચ્છત્સ તપોઽતપ્યત સ પ્રામૂર્ચ્છત્સ ષટ્ત્રિંશતં સહસ્રાણ્યપશ્યદાત્મનોઽગ્નીનર્કાનગ્નિમયાનગ્નિચિતસ્તેઽગ્નિનૈવાધીયન્તાગ્નિનાચીયન્-
તાગ્નિનૈષુ ગ્રહા અગૃહ્યન્તાગ્નિના સ્તુવતાગ્નિના શંસન્યત્કિં ચ યજ્ઞે કર્મ ક્રિયતે યત્કિં ચ યજ્ઞિયં કર્માગ્નિનૈવ તેષુ તદગ્નિમયેષ્વગ્નિચિત્સ્વગ્નિમયમક્રિયત તદ્યત્કિં ચેમાનિ ભૂતાન્યગ્નિમિન્ધતે તેષામેવ સા કૃતિસ્તાનેવાદધતિ તાંશ્ચિન્વન્તિ તેષુ ગ્રહાન્ગૃહ્ણન્તિ તેષુ સ્તુવતે તેષુ શંસન્ત્યેતાવતી વા અગ્નેર્વિભૂતિરેતાવતી વિસૃષ્ટિરેતાવાનગ્નિઃ ષટ્ત્રિંશત્સહસ્રાણ્યગ્નયોઽર્કાસ્તેષામેકૈક એવ તાવાન્યાવાનસૌ પૂર્વઃ - ૧૦.૫.૩.
તે હૈતે વિદ્યાચિત એવ। તાન્હૈતાનેવંવિદે સર્વદા સર્વાણિ ભૂતાનિ ચિન્વન્ત્યપિ સ્વપતે
વિદ્યયા હૈવૈત એવંવિદશ્ચિતા ભવન્તિ - ૧૦.૫.૩.