શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 10.2.3

પ્રાકૃતસ્ય સપ્તવિધસ્યાગ્નેર્વૈકૃતેષ્વન્ત્યસ્યૈકશતવિધસ્યાગ્નેશ્ચ વેદિમાનમ્

યા વા ઇયં વેદિઃ સપ્તવિધસ્ય એષા વેદેર્માત્રા સ દેવયજનમધ્યવસાય પૂર્વયા દ્વારા પત્નીશાલં પ્રપદ્ય ગાર્હપત્યાયોદ્ધત્યાવોક્ષતિ ગાર્હપત્યસ્યોદ્ધતાત્સપ્ત પ્રાચઃ પ્રક્રમાન્પ્રક્રામતિ તતઃ પ્રાઞ્ચં વ્યામં વિમિમીતે તસ્ય મધ્યઽઆહવનીયાયોદ્ધત્યાવોક્ષતિ પૂર્વાર્દ્ધાદ્વ્યામસ્ય ત્રીન્પ્રાચઃ પ્રક્રમાન્પ્રક્રામતિ સ વેદ્યન્તઃ -

તે વા એતે વ્યામૈકાદશાઃ પ્રક્રમા અન્તરા વેદ્યન્તં ચ ગાર્હપત્યં ચૈકાદશાક્ષરા ત્રિષ્ટુબ્વજ્રસ્ત્રિષ્ટુબ્વીર્યં ત્રિષ્ટુબ્વજ્રેણૈવૈતદ્વીર્યેણ યજમાનઃ પુરસ્તાદ્યજ્ઞમુખાદ્રક્ષાંસિ નાષ્ટ્રા અપહન્તિ -

સૈષા વેદેર્યોનિઃ એતસ્યૈ વૈ યોનેર્દેવા વેદિં પ્રાજનયન્નથ ય એષ વ્યામઃ સા ગાર્હપત્યસ્ય યોનિરેતસ્યૈ વૈ યોનેર્દેવા ગાર્હપત્યં પ્રાજનયન્ગાર્હપત્યાદાહવનીયમ્ -

સ વેદ્યન્તાત્ ષટ્ત્રિંશત્પ્રક્રમાં પ્રાચીં વેદિં વિમિમીતે ત્રિંશતં પશ્ચાત્તિરશ્ચીં ચતુર્વિંશતિં પુરસ્તાત્તન્નવતિઃ સૈષા નવતિપ્રક્રમા વેદિસ્તસ્યાં સપ્તવિધમગ્નિં વિદધાતિ -

તદાહુઃ કથમેષ સપ્તવિધ એતયા વેદ્યા સમ્પદ્યત ઇતિ દશ વા ઇમે પુરુષે પ્રાણાશ્ચત્વાર્યઙ્ગાન્યાત્મા પઞ્ચદશ એવં દ્વિતીયઽએવં તૃતીયે ષટ્સુ પુરુષેષુ નવતિરથૈકઃ પુરુષોઽત્યેતિ પાઙ્ક્તો વૈ પુરુષો લોમ ત્વઙ્માંસમસ્થિ મજ્જા પાઙ્ક્તો ઇયં વેદિશ્ચતસ્રો દિશ આત્મા પઞ્ચમ્યેવમેષ સપ્તવિધ એતયા વેદ્યા સમ્પદ્યતે -

તદ્ધૈકે ઉત્તરા વિધા વિધાસ્યન્ત એતાંશ્ચ પ્રક્રમાનેતં ચ વ્યામમનુવર્ધયન્તિ યોનિમનુવર્ધયામ ઇતિ ન તથા કુર્યાન્ન વૈ જાતં ગર્ભં યોનિરનુવર્ધતે યાવદ્વાવ યોનાવન્તર્ગર્ભો ભવતિ તાવદેવ યોનિર્વર્ધત એતાવત્યુ વા અત્ર ગર્ભસ્ય વૃદ્ધિઃ -

તે યે હ તથા કુર્વન્તિ એતં હ તે પિતરં પ્રજાપતિં સમ્પદશ્ચ્યાવયન્તિ ત ઇષ્ટ્વા પાપીયાંસો ભવન્તિ પિતરં હિ પ્રજાપતિં સમ્પદશ્ચ્યાવયન્તિ સા યાવત્યેષા સપ્તવિધસ્ય વેદિસ્તાવતીં ચતુર્દશ કૃત્વ એકશતવિધસ્ય વેદિં વિમિમીતે -

અથ ષટ્ત્રિંશત્પ્રક્રમાં રજ્જું મિમીતે તાં સપ્તધા સમસ્યતિ તસ્યૈ ત્રીન્ભાગાન્પ્રાચ ઉપદધાતિ નિઃસૃજતિ ચતુરઃ -

અથ ત્રિંશત્પ્રક્રમાં મિમીતે તાં સપ્તધા સમસ્યતિ તસ્યૈ ત્રીન્ભાગાન્પશ્ચાદુપદધાતિ નિઃસૃજતિ ચતુરઃ -

અથ ચતુર્વિંશતિપ્રક્રમાં મિમીતે તાં સપ્તધા સમસ્યતિ તસ્યૈ ત્રીન્ભાગાન્પુરસ્તાદુપદધાતિ નિઃસૃજતિ ચતુર ઇતિ નુ વેદિવિમાનમ્ -

અથાગ્નેર્વિધાઃ અષ્ટાવિંશતિઃ પ્રાઞ્ચઃ પુરુષા અષ્ટાવિંશતિસ્તિર્યઞ્ચઃ સ આત્મા ચતુર્દશ પુરુષા દક્ષિણઃ પક્ષશ્ચતુર્દશોત્તરશ્ચતુર્દશ પુચ્છં ચતુર્દશારત્નીન્દક્ષિણે પક્ષ ઉપદધાતિ ચતુર્દશોત્તરે ચતુર્દશ વિતસ્તીઃ પુચ્છ ઇતિ ન્વષ્ટાનવતેઃ પુરુષાણાં માત્રા સાધિમાનાનામ્ -

અથ ત્રિપુરુષાં રજ્જું મિમીતે તાં સપ્તધા સમસ્યતિ તસ્યૈ ચતુરોભાગાનાત્મન્નુપદધાતિ ત્રીન્પક્ષપુચ્છેષુ -

અથારત્નિમાત્રીં મિમીતે તાં સપ્તધા સમસ્યતિ તસ્યૈ ત્રીન્ભાગાન્દક્ષિણે પક્ષ ઉપદધાતિ ત્રીનેવોત્તરે નિઃસૃજતિ ચતુરઃ -

અથ વિતસ્તિમાત્રીં મિમીતે તાં સપ્તધા સમસ્યતિ તસ્યૈ ત્રીન્ભાગાન્પુચ્છ ઉપદધાતિ નિઃસૃજતિ ચતુર એવમેષ એકશતવિધ એતયા વેદ્યા સમ્પદ્યતે -

તદાહુઃ યત્ત્રયોદશ પુરુષા અતિયન્તિ કથમેતે સમ્પદો ન ચ્યવન્ત ઇતિ યા વા એતસ્ય સપ્તમસ્ય પુરુષસ્ય સમ્પત્સૈવૈતેષાં સર્વેષાં સમ્પત્ -

અથો આહુઃ પ્રજાપતિરેવાત્માનં વિધાય તસ્ય યત્ર યત્ર ન્યૂનમાસીત્તદેતૈઃ સમાપૂરયત તેનો એવાપિ સમ્પન્ન ઇતિ -

તદ્ધૈકે એકવિધં પ્રથમં વિદધત્યથૈકોત્તરમાઽપરિમિતવિધાન્ન તથા કુર્યાત્ -

સપ્તવિધો વા અગ્રે પ્રજાપતિરસૃજ્યત સ આત્માનં વિદધાન ઐત્સ એકશતવિધેઽતિષ્ઠત સ યોઽર્વાચીનં સપ્તવિધાદ્વિધત્ત એતં હ સ પિતરં પ્રજાપતિં વિચ્છિનત્તિ સ ઇષ્ટ્વા પાપીયાન્ભવતિ યથા શ્રેયાંસં હિંસિત્વાથ સ એકશતવિધમતિવિધત્તેઽસ્માત્સ સર્વસ્માદ્બહિર્દ્ધા નિષ્પદ્યતે સર્વમુ હીદં પ્રજાપતિસ્તસ્માદુ સપ્તવિધમેવ પ્રથમં વિદધીતાથૈકોત્તરમૈકશતવિધાદેકશતવિધં તુ નાતિવિદધીત નાહૈતં પિતરં પ્રજાપતિં વિચ્છિનત્તિ નો અસ્માત્સર્વસ્માદ્બહિર્દ્ધા નિષ્પદ્યતે -