શતપથબ્રાહ્મણમ્ · શ્લોક 1.7-4

૧.૭.૧ સાન્નાય્યસંપાદનમ્
સ વૈ પર્ણશાખયા વત્સાનપાકરોતિ । તદ્યત્પર્ણશાખયા વત્સાનપાકરોતિ યત્ર વૈ ગાયત્રી સોમમચ્છાપતત્તદસ્યા આહરન્ત્યા અપાદસ્તાભ્યાયત્ય પર્ણં પ્રચિચ્છેદ ગાયત્ર્યૈ વા સોમસ્ય વા રાજ્ઞસ્તત્પતિત્વા પર્ણોઽભવત્તસ્માત્પર્ણો નામ તદ્યદેવાત્ર સોમસ્ય ન્યક્તં તદિહાપ્યસદિતિ તસ્માત્પર્ણશાખયા વત્સાનપાકરોતિ -

તમાચ્છિનત્તિ । ઇષે ત્વોર્જે ત્વેતિ વૃષ્ટ્યૈ તદાહ યદાહેષે ત્વેત્યૂર્જે ત્વેતિ યો વૃષ્ટાદૂર્ગ્રસો જાયતે તસ્મૈ તદાહ -

અથ માતૃભિર્વત્સાન્ત્સમવાર્જન્તિ । સ વત્સં શાખયોપસ્પૃશતિ વાયવ સ્થેત્યયં વૈ વાયુર્યોઽયં પવત એષ વા ઇદં સર્વં પ્રપ્યાયતિ યદિદં કિં ચ વર્ષત્યેષ વા એતાસાં પ્રપ્યાયયિતા તસ્માદાહ વાયવ સ્થેત્યુપાયવ સ્થેત્યુ હૈક આહુરુપ હિ દ્વિતીયોઽયતીતિ તદુ તથા ન બ્રૂયાત્ -

અથ માતૄણામેકાં શાખયોપસ્પૃશતિ । વત્સેન વ્યાકૃત્ય દેવો વઃ સવિતા પ્રાર્પયત્વિતિ સવિતા વૈ દેવાનાં પ્રસવિતા સવિતૃપ્રસૂતા યજ્ઞં સમ્ભરાનિતિ તસ્માદાહ દેવો વઃ સવિતા પ્રાર્પયત્વિતિ -

શ્રેષ્ઠતમાય કર્મણ ઇતિ । યજ્ઞો વૈ શ્રેષ્ઠતમં કર્મ યજ્ઞાય હિ તસ્માદાહ શ્રેષ્ઠતમાય કર્મણ ઇતિ -

આપ્યાયધ્વમઘ્ન્યા ઇન્દ્રાય ભાગમિતિ । તદ્યથૈવાદો દેવતાયૈ હવિર્ગૃહ્ણન્નાદિશત્યેવમેવૈતદ્દેવતાયા આદિશતિ યદાહાપ્યાયધ્વમઘ્ન્યા ઇન્દ્રાય ભાગમિતિ -

પ્રજાવતીરનમીવા અયક્ષ્મા ઇતિ । નાત્ર તિરોહિતમિવાસ્તિ મા વ સ્તેન ઈશત માઘશંસ ઇતિ મા વો નાષ્ટ્રા રક્ષાંસીશતેત્યેવૈતદાહ ધ્રુવા અસ્મિન્ગોપતૌ સ્યાત બહ્વીરિત્યનપક્રમિણ્યોઽસ્મિન્યજમાને બહ્વ્યઃ સ્યાતેત્યેવૈતદાહ -

અથાહવનીયાગારસ્ય વા પુરસ્તાત્ । ગાર્હપત્યાગારસ્ય વા શાખામુપગૂહતિ યજમાનસ્ય પશૂન્પાહીતિ તદ્બ્રહ્મણૈવૈતદ્યજમાનસ્ય પશૂન્પરિદદાતિ ગુપ્ત્યૈ -

તસ્યાં પવિત્રં કરોતિ । વસોઃ પવિત્રમસીતિ યજ્ઞો વૈ વસુસ્તસ્માદાહ વસોઃ પવિત્રમસીતિ -

અથ યવાગ્વૈતાં રાત્રિમગ્નિહોત્રં જુહોતિ । આદિષ્ટં વા એતદ્દેવતાયૈ હવિર્ભવતિ યત્પયઃ સ યત્પયસા જુહુયાદ્યથાન્યસ્યૈ દેવતાયૈ હવિર્ગૃહીતં તદન્યસ્યૈ જુહુયાદેવં તત્તસ્માદ્યવાગ્વૈતાં રાત્રિમગ્નિહોત્રં જુહોતિ જુહ્વત્યગ્નિહોત્રમુપકૢપ્તોખા ભવત્યથાહોપસૃષ્ટાં પ્રબ્રૂતાદેતિ યદા પ્રાહોપસૃષ્ટેતિ -

અથોખામાદત્તે દ્યૌરસિ પૃથિવ્યસીત્યુપસ્તૌત્યેવૈનામેતન્મહયત્યેવ યદાહ દ્યૌરસિ પૃથિવ્યસીતિ માતરિશ્વનો ઘર્મોઽસીતિ યજ્ઞમેવૈતત્કરોતિ યથા ઘર્મમ્પ્રવૃઞ્જ્યાદેવં પ્રવૃણક્તિ વિશ્વધા અસિ પરમેણ ધામ્ના દૃંહસ્વ મા હ્વારિતિ દૃંહત્યેવૈનામેતદશિથિલાં કરોતિ મા તે યજ્ઞપતિર્હ્વાર્ષીદિતિ યજમાનો વૈ યજ્ઞપતિસ્તદ્યજમાનાયૈવૈતદહ્વલામાશાસ્તે -

અથ પવિત્રં નિદધતિ । તદ્વૈ પ્રાઙ્નિદધ્યાત્પ્રાચી હિ દેવાનાં દિગથો ઉદગુદીચી હિ મનુષ્યાણાં દિગયં વૈ પવિત્રં યોઽયં પવતે સોઽયમિમાંલ્લોકાંસ્તિર્યઙ્ઙનુપવતે તસ્માદુદઙ્નિદધ્યાત્ -

તદ્યથૈવાદઃ । સોમં રાજાનં પવિત્રેણ સમ્પાવયન્ત્યેવમેવૈતત્સમ્પાવયત્યુદીચીનદશં વૈ તત્પવિત્રં ભવતિ યેન તત્સોમં રાજાનં સમ્પાવયન્તિ તસ્માદુદઙ્નિદધ્યાત્ -

તન્નિદધાતિ । વસોઃ પવિત્રમસીતિ યજ્ઞો વૈ વસુસ્તસ્માદાહ વસોઃ પવિત્રમસીતિ શતધારં સહસ્રધારમિત્યુપસ્તૌત્યેવૈનદેતન્મહયત્યેવ યદાહ શતધારં સહસ્રધારમિતિ -

અથ વાચંયમો ભવતિ આ તિસૃણાં દોગ્ધોર્વાગ્વૈ યજ્ઞોઽવિક્ષુબ્ધો યજ્ઞં તનવા ઇતિ -

તદાનીયમાનમભિમન્ત્રયતે । દેવસ્ત્વા સવિતા પુનાતુ વસોઃ પવિત્રેણ શતધારેણ સુપ્વેતિ તદ્યથૈવાદઃ સોમં રાજાનં પવિત્રેણ સમ્પાવયન્ત્યેવમેવૈતત્સમ્પાવયતિ -

અથાહ કામધુક્ષ ઇતિ અમૂમિતિ સા વિશ્વાયુરિત્યથ દ્વિતીયાં પૃચ્છતિ કામધુક્ષ ઇત્યમૂમિતિ સા વિશ્વકર્મેત્યથ તૃતીયાં પૃચ્છતિ કામધુક્ષ ઇત્યમૂમિતિ સા વિશ્વધાયા ઇતિ તદ્યત્પૃચ્છતિ વીર્યાણ્યેવાસ્વેતદ્દધાતિ તિસ્રો દોગ્ધિ ત્રયો વા ઇમે લોકા એભ્ય એવૈનદેતલ્લોકેભ્યઃ સમ્ભરત્યથ કામં વદતિ -

અથોત્તમાં દોહયિત્વા । યેન દોહયતિ પાત્રેણ તસ્મિન્નુદસ્તોકમાનીય પલ્યઙ્ય પ્રત્યાનયતિ યદત્ર પયસોઽહાયિ તદિહાપ્યસદિતિ રસસ્યો ચૈવ સર્વત્વાયેદં હિ યદા વર્ષત્યથૌષધયો જાયન્ત ઓષધીર્જગ્ધ્વાપઃ પીત્વા તત એષ રસઃ સમ્ભવતિ તસ્માદુ રસસ્યો ચૈવ સર્વત્વાય તદુદ્વાસ્યાતનક્તિ તીવ્રીકરોત્યેવૈનદેતત્તસ્માદુદ્વાસ્યાતનક્તિ -

આતનક્તિ । ઇન્દ્રસ્ય ત્વા ભાગં સોમેનાતનચ્મીતિ તદ્યથૈવાદો દેવતાયૈ હવિર્ગૃહ્ણન્નાદિશત્યેવમેવૈતદ્દેવતાયા આદિશતિ યદાહેન્દ્રસ્ય ત્વા ભાગમિતિ સોમેનાતનચ્મીતિ સ્વદયત્યેવૈનદેતદ્દેવેભ્યઃ -

અથોદકવતોત્તાનેન પાત્રેણાપિદધાતિ । નેદેનદુપરિષ્ટાન્નાષ્ટ્રા રક્ષાંસ્યવમૃશાનિતિ વજ્રો વા આપસ્તદ્વજ્રેણૈવૈતન્નાષ્ટ્રા રક્ષાંસ્યતોઽપહન્તિ તસ્માદુદકવતોત્તાનેન પાત્રેણાપિદધાતિ -

સોઽપિદધાતિ । વિષ્ણો હવ્યં રક્ષેતિ યજ્ઞો વૈ વિષ્ણુસ્તદ્યજ્ઞાયૈવૈતદ્ધવિઃ પરિદદાતિ ગુપ્ત્યૈ તસ્માદાહ વિષ્ણો હવ્યં રક્ષેતિ -